Energiezuinig verlichten

Tot 99 procent van de milieubelasting van verlichting ontstaat door het elektriciteitsgebruik van de lamp. Elektriciteit wordt namelijk opgewekt via verbranding van fossiele brandstoffen zoals gas en steenkool. Die gaan een keer op. Verder komt bij de verbranding van gas en steenkool veel CO2 vrij; dat draagt bij aan klimaatverandering. En elektriciteitsproductie levert vervuilende stoffen op (zwaveldioxide, stikstofoxide en kwik).

Energiezuinige lampen belasten het milieu veel minder, doordat ze minder elektriciteit gebruiken. Het energiezuinigst zijn spaarlampen (compacte fluorescentie lampen), een deel van de led-lampen en tl-lampen. Halogeenlampen komen op de tweede plaats. De verschillen in efficiëntie tussen led-lampen zijn nog erg groot, waardoor ook de relatieve milieuvriendelijkheid erg varieert.

Vanwege de hoge milieubelasting van gloeilampen, gaan ze in fases uit de winkel verdwijnen, net als sommige halogeenlampen. Meer hierover op Gloeilamp gaat verdwijnen.

De evolutie van licht

Als het lukt om daglicht optimaal te benutten, heeft u wellicht minder verlichting nodig in huis. Drie stappen helpen u op weg om milieuvriendelijker en kostenbesparend te verlichten:

1. Kijk eens naar de indeling van uw woning: bestem kamers met veel daglicht voor werk, klussen of andere activiteiten waarvoor veel licht nodig is. Zet de werkplek nabij een raam zodat u optimaal gebruik maakt van daglicht.
2. Geef de muren, plafonds, vensterbanken en vloeren in donkere kamers een lichte tint; dan is minder verlichting nodig.
3. Gaat u een kamer opnieuw inrichten? Een praktisch moment om kritisch te kijken naar de verlichting. Let er bij aanschaf van een keuken of badkamer bijvoorbeeld op, dat er niet meer lichtpunten in zitten dan u nodig heeft.

Laat u lampen branden als u de kamer verlaat? Dan verspilt u elektriciteit en stroomkosten. Doe verlichting uit als u weggaat.

Voor ruimtes waar u vaak in en uit gaat, zoals de gang en het toilet, kan een licht- of bewegingssensor uitkomst bieden. Dan gaat de lamp vanzelf uit als het licht is of als er niemand is. Ook een tijdklok kan helpen om lampen vanzelf uit te laten gaan.

Het is een fabeltje dat het aan- en uitschakelen van tl- en spaarlampen meer stroom zou kosten dan tussentijds aanblijven. Vaker aan- en uitschakelen zorgt wel voor slijtage van de lamp, zie Vaak aan en uit?.

Energiezuinige lampen verbruiken veel minder stroom, en verminderen daarom de milieubelasting. Tot de zuinige lampen behoren de spaarlampen, tl-lampen, en goede led-lampen. Halogeenlampen besparen ook, maar minder veel. In de winkel heeft u keuze uit vele modellen en soorten energiezuinige lampen (zie ook Energiezuinige lampen op een rij).

Aangezien energiezuinige lampen anders werken dan een gloeilamp, hebben ze ook andere eigenschappen. Maar ook tussen spaarlampen, tl-, led-lampen en halogeenlampen zijn de verschillen groot. Dat betekent dat u in de winkel op andere dingen moet letten dan u gewend bent, op de lichtkleur bijvoorbeeld. Sta daar even bij stil als u een winkel binnen stapt, anders komt u thuis met een lamp die lelijk licht geeft of niet geschikt blijkt voor de plek waar u hem wilt gebruiken. Gelukkig zijn fabrikanten verplicht om informatie op de verpakking te zetten, en biedt Milieu Centraal hulp: zie Energiezuinige lamp kiezen.

Zuinige lampen duurder? Niet per se!

Energiezuinige lampen zijn in aanschaf wel duurder dan gloeilampen. Maar gelet op het stroomverbruik en de levensduur, bent u in veel gevallen toch goedkoper uit met zuinige lampen. Zo gaan spaarlampen gemiddeld 7.000 branduren mee, terwijl een gloeilamp maar 1.000 branduren meegaat. U moet dus eigenlijk de aanschafkosten van één spaarlamp vergelijken met die van zeven gloeilampen. U bespaart verder jaarlijks elektriciteitskosten, omdat de spaarlamp veel minder stroom gebruikt dan de gloeilamp.

Uiteraard gaat dit niet op als de lamp voortijdig stuk gaat (door slechte kwaliteit of doordat de lamp niet geschikt is voor de specifieke plek); dan kan de lamp duurder uitpakken dan de gloeilamp. Ook als de lamp weinig brandt, kan een (dure) energiezuinige lamp toch duurder uitpakken dan een gloeilamp.

Gloeilampen en halogeenlampen mogen gewoon bij het huisvuil. Alle andere lampen moet u apart inleveren.

Spaarlampen en tl-lampen horen thuis bij het klein chemisch afval, omdat er kwik in zit. U kunt tl-buizen, spaarlampen en led-lampen gratis inleveren bij de winkelier bij aankoop van een nieuw exemplaar, of ze inleveren in de milieustraat van uw gemeente. Sommige winkels hebben een spaarlampbox waar u de oude spaar- of led-lamp kwijt kunt. Via deze inleverpunten worden de lampen milieuvriendelijk verwerkt.

Herbruikbaar

Een deel van de lampen is herbruikbaar - dat verlaagt de milieubelasting. Materialen uit kapotte armaturen, dimmers, kerstverlichting en ander licht met een stekker zijn opnieuw te gebruiken.

Armaturen die u kwijt wilt, maar die niet kapot zijn, kunt u wellicht te koop aanbieden op internet, of bij een kringloopwinkel.

Kijk in de internetbazaar of de kringloopwinkel naar tweedehands armaturen; dat bespaart grondstoffen en productie-energie ten opzichte van nieuwe.

Bedenk dat donkere of dichte lampenkapjes licht tegen houden, waardoor u wellicht een sterkere lamp moet indraaien.

Koopt u een armatuur voor halogeenlampen? Controleer dan voor uw aankoop of de lamp die erin hoort, energiezuinig is (vaak past er maar één type in). Op de verpakking van de lamp die in de armatuur thuis hoort, staat het energielabel. Halogeenlampen met energielabel B zijn momenteel de zuinigste.

Voorkom sluipverbruik transformator en dimmer

Lampen van 12 volt hebben een transformator nodig die de netspanning (220 volt) omzet. Zo'n transformator gebruikt soms ook stroom als het licht uit staat. Dit geldt ook voor dimmers. U gaat dit tegen door een schakelaar te zetten tussen de transformator of dimmer en het stopcontact.

• Regelmatig worden (nieuwe) lampen getest. Kijk voor resultaten op www.consumentenbond.nl of op www.olino.org.