Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Natuurlijke ventilatie

In de meeste oude huizen zit geen mechanisch ventilatiesysteem. Voor gezonde schone lucht in huis zijn bewoners dan aangewezen op de roosters, klepraampjes, naden en kieren in huis. Maar zulke natuurlijke ventilatie is soms onvoldoende. Ga na of dat bij jou ook het geval is - je kunt het zelf verbeteren.

natuurlijke-ventilatie-2012.jpg

Schone lucht in huis is noodzakelijk voor jouw gezondheid. Daarvoor is ventilatie nodig: aanvoer van verse lucht en afvoer van vervuilde lucht en vocht. In huizen zonder een mechanisch ventilatiesysteem (twee derde van de Nederlandse huizen) kan dat alleen via natuurlijke ventilatie: lucht stroomt de woning in via klepraampjes en roosters. De vervuilde lucht stroomt via afvoerkanalen de woning uit.

Als naden en kieren zijn dichtgemaakt om tocht en warmteverlies tegen te gaan, vindt er minder ventilatie plaats. Als bewoners ook nog klepraampjes en roosters dicht houden vanwege kou of tocht, ontstaat een ongezonde leefomgeving. Gelukkig kun je daar zelf wat aan doen.

Tips ventileren in huis

  • 1

    Pak de oorzaak van ongezonde lucht aan: rook niet binnen, ventileer extra tijdens koken en douchen en als er veel mensen in huis zijn, bijvoorbeeld door een raam te openen (zie ventileren; bij de bron aanpakken). 

  • 2

    Laat ventilatieroosters altijd open, en laat klepraampjes open als je thuis bent; dat is nodig voor de aan- en afvoer van lucht.

  • 3

    Houd de roosters goed schoon.

  • 4

    Zorg dat lucht in huis kan doorstromen, via ruimte onder deuren of eventueel via roosters in binnenmuren of -deuren.

  • 5

    Zorg voor goede ventilatie van de keuken en de badkamer, met een afzuigkap of eenvoudige ventilator.

  • 6

    Wil je een beter ventilatiesysteem laten aanleggen? Neem een ventilatiedeskundige in de arm (zie Meer informatie onderaan deze pagina). 

Ventilatie, schone lucht en uw gezondheid

Schone lucht in huis is noodzakelijk voor jouw gezondheid.

schimmel-vocht-muur-raam.jpg

Als je te weinig ventileert, hopen vervuilende stoffen en vocht op in huis waardoor je gezondheidsklachten kunt krijgen.

Maar liefst een op de tien woningen heeft schimmel door vochtproblemen, bijna de helft bevat tabaksrook; verder is in veel huizen binnenshuis meer fijnstof aanwezig dan buiten. Meer hierover op Ventilatie

Natuurlijke ventilatie herkennen

Zo'n twee derde van de woningen heeft natuurlijke ventilatie. De aanvoer van lucht gaat dan vaak via roosters in de kozijnen of gevels van de woon- en slaapkamers.

ventilatie-raam.jpg

In 40 procent van de (meestal oudere) huizen met natuurlijke ventilatie ontbreken ventilatieroosters. In dat geval moet schone lucht binnenkomen via (klep)raampjes, of via naden en kieren.

Voor de afvoer van lucht is er in huizen met natuurlijke ventilatie een afvoerkanaal vanuit de keuken en de badkamer, door het dak of de gevel naar buiten. Door natuurlijke trek verdwijnt dan lucht uit deze vochtige ruimtes naar buiten.

Voor voldoende luchttoevoer is in een normale huiskamer minstens een luchtrooster nodig met een oppervlak van 1 meter bij 10 centimeter; beter nog is twee roosters tegen over elkaar.

Altijd ventilatie, vrije doorstroom en luchten

Om de lucht in huis gezond te houden moet dag en nacht en in alle jaargetijden frisse lucht binnen kunnen stromen, en vervuilde lucht naar buiten. Dat kan alleen lukken als lucht vrij door het huis kan stromen.

Je zorgt voor vrije aanvoer van lucht als je ventilatieroosters altijd open hebt staan. heb je alleen (klep)raampjes, probeer die dan zo vaak mogelijk op een kier open te zetten. Nog beter: zorg voor roosters boven het kozijn of in de gevel van zowel jouw huiskamer als slaapkamer(s). Voor voldoende luchttoevoer is in een normale huiskamer minstens een luchtrooster nodig met een oppervlak van 1 meter bij 10 centimeter; beter nog is twee roosters tegen over elkaar.

En vergeet de vrije doorstroom in huis niet: elke binnendeur moet minstens 1,5 cm ruimte onder de deur hebben. Een alternatief is een ventilatierooster in de binnenmuren of binnendeuren.

Zonder inbraakgevaar ventileren via klepraampjes

ventilatie-klepraam.jpg

Om te voorkomen dat open (klep)raampjes jouw huis gevoelig maken voor inbraak, kun je deze voorzien van een sloten en/of een veiligheidsstang die voorkomen dat inbrekers via zo'n raam het huis in komen.

Luchten

Luchten is niet hetzelfde als ventileren. Bij luchten zet je ramen tegen elkaar open voor extra afvoer en aanvoer van lucht. Dat is nodig om extra vervuiling in huis af te voeren. 's Ochtends de slaapkamer luchten is een goed idee, net als de huiskamer luchten als er is gerookt of na een feestje met veel mensen. Meestal is 10 tot 30 minuten luchten voldoende. Als de vervuilde lucht weg is, heeft luchten geen effect meer.

Luchten is geen vervanging van ventileren: ventileren moet continu. Lucht alleen als het echt nodig is en zo kort mogelijk in kamers waar de verwarming aan staat (zet de verwarming even uit), om onnodig verlies van warmte (en dus extra stoken) te voorkomen.

Ventilatie zonder tocht of lawaai

Heb je last van tocht door de wind? Open dan als het kan een rooster in een andere gevel, en sluit het rooster waar de wind op staat.

Er zijn ook zogeheten winddrukgeregelde roosters. Die gaan dicht bij meer wind, en open als de wind weg is. Zo verminderen ze tocht en warmteverlies.

Lawaai van buiten verminderen met suskast

Als je last hebt van lawaai van buiten dat via ventilatieroosters binnenkomt? Overweeg dan roosters te plaatsen met zogeheten suskasten. Die laten frisse lucht binnen, maar dempen het geluid van buiten.

Onderhoud van ventilatieroosters

ventilatierooster-stofzuigen-2.jpg

Roosters raken vervuild en laten dan minder lucht door. Maak ze daarom minstens eens per jaar schoon.

Meestal voldoet het om met een borstel of stofzuiger opgehoopt stof en vuil te verwijderen.

Bij sommige roosters kun je de kap aan de binnenzijde eraf halen; deze kun je met een sopje schoonmaken en er vervolgens weer terug op klikken.

Zo ventileer je energiezuinig met natuurlijke ventilatie

Ventileren zonder warmteverlies is onmogelijk, maar het is van groot belang voor je gezondheid. Als je geen mechanisch ventilatiesysteem hebt, kan je de onderstaande verbeteringen aanbrengen om het warmteverlies te beperken.

Kleine stappen:

  • Voorkom warmteverlies via de brievenbus, door deze met een klep en een borstel luchtdicht te maken.
  • Als je een badkamerventilator koopt, kies dan voor een exemplaar met een gelijkstroommotor. Dat is energiezuiniger dan een wisselstroommotor.

Grote stappen:

  • Als je de beglazing of kozijnen van je huis vervangt, laat dan gelijk ventilatieroosters aanbrengen bij je nieuwe ramen. Daarmee kan je de ventilatie beter regelen en heb je minder tocht. Kies bij voorkeur winddrukgeregelde roosters. Die laten niet meer lucht door als de wind erop staat. Daardoor voelt de toevoer van frisse lucht in huis minder koud aan.
  • Ventilatie met warmteterugwinning is duur, maar maakt de ventilatie in bijvoorbeeld woonkamer of slaapkamer veel energiezuiniger. Hierbij wordt in een vertrek een ventilatie-unit onder een raam geplaatst. De toegevoerde lucht wordt opgewarmd door middel van warmteterugwinning of met behulp van de warmte van de radiator. Daardoor gaat minder warmte verloren. 
  • Hybride ventilatie biedt het voordeel dat de ventilatie vraaggestuurd wordt gemaakt. In de huiskamer of slaapkamers bepaalt een CO2-meter hoe hard er geventileerd moet worden en kunnen elektronisch gestuurde roosters automatisch meer open of dicht gezet naar gelang de behoefte. In de badkamer en keuken kan ook gebruik worden gemaakt van een vochtmeter die bepaalt hoeveel er geventileerd moet worden. Zo gaat minder warmte verloren. De ventilatie verbetert, maar de ventilator gaat alleen aan als dat nodig is. 

Natuurlijke ventilatie in huis verbeteren

Met enige aanpassingen in huis verbetert de natuurlijke aanvoer en afvoer van lucht in huis al flink.

  • Staan er nu roosters dicht? Zet die dan open.
  • Zorg voor extra ventilatie in de keuken, en de badkamer. Plaats daarvoor een afzuigkap of laat in het raam een inbouwventilator plaatsen; zet die steevast aan tijdens het koken of douchen.
  • Sluit je een afzuigkap aan op een bestaand afvoerkanaal, plaats dan ook een ventilatiewisselklep tussen de afzuigkap en het afvoerkanaal: die zorgt ervoor dat ventilatie ook goed blijft als de afzuigkap uit staat.
  • Ga je een kozijn of venster vervangen? Neem er een met ventilatierooster, dat kan in elk type kozijn.
  • Maak kieren dicht nabij de voordeur, zoals bij de brievenbus. Grote luchtstroom via de brievenbus draagt niet bij aan gezonde lucht in jouw huis, en kan wel de natuurlijke trek door de kamers dwars zitten.

Staat er een complete verbouwing op stapel? Laat je dan adviseren door ventilatiespecialisten of andere ventilatie nodig en haalbaar is.

Andere ventilatie? Deskundig advies!

Wellicht heb je ontdekt dat de ventilatie in huis onvoldoende is, wil je het comfort verbeteren of minder warmte verloren laten gaan. Dan is het een goed idee om een ventilatiesysteem te (laten) aanleggen.

Goed ontwerp en installatie: niet vanzelfsprekend

Welk ventilatiesysteem je ook wilt, laat altijd eerst een specialist een ontwerp opstellen. Vervolgens zijn deskundige installatie en afstelling van het systeem van groot belang, én regelmatig onderhoud. Dat lijkt vanzelfsprekend maar wordt vaak vergeten.

Systemen met te weinig capaciteit of verkeerde instelling komen veel voor. Net als ventilatiesystemen die door verkeerd installeren zoveel lawaai maken, dat bewoners ze altijd uitzetten – met ongezonde gevolgen van dien.

Vraag naar certificeringen

Ga na of het ventilatiebedrijf dat je op het oog hebt, is gecertificeerd volgens de zogeheten Beoordelingsrichtlijn 6000/10 Ontwerpen en installeren van ventilatievoorzieningen van woningen. Daarin staan kwaliteitseisen voor het ontwerpen en installeren van ventilatiesystemen in woningen. Vraag ook naar garantie op de installatie, uitleg over het gebruik, een handleiding, en sluit een onderhoudscontract af.

Je kunt een opleveringskeuring laten uitvoeren door een gecertificeerd adviseur; die werkt volgens de richtlijnen van de Ventilatie Prestatie Keuring. Vraag daarvoor of naar certificering volgens de Beoordelingsrichtlijn 8010 Beoordelen ventilatievoorzieningen van woningen. Dan weet je zeker dat de keuring goed wordt uitgevoerd.

Hoe vind je zonder moeite een betrouwbare en vakbekwame installateur bij jou in de buurt? Daarvoor bestaat het handige overzicht Vindinstallateurduurzameenergie.nl. Je kunt er eenvoudig zoeken op jouw woonplaats en het type installatie (door vervolgens op 'Kaart' te klikken zie je direct waar de dichtstbijzijnde aanbieder zit).

Collectieve natuurlijke ventilatie?

Sommige ventilatiesystemen in appartementen zijn anders dan die in eengezinswoningen. Woon je in een appartement met één of meer zelfstandige ventilatiekanalen naar het dak, dan is de ventilatie vergelijkbaar met die in een eengezinswoning.

Zijn er geen aparte ventilatiekanalen in jouw appartement, dan heb je collectieve natuurlijke ventilatie. Een voorkomend probleem bij dit systeem is dat de installatie van een afzuigkap de werking van het ventilatiesysteem verstoort (hetzelfde geldt voor een doucheventilator).

Gezamenlijk melden bij verhuurder

Over het algemeen werkt collectieve natuurlijke ventilatie goed. Heb je klachten, dan kunt je die melden bij jouw verhuurder, eventueel gezamenlijk met andere huurders met hetzelfde probleem. Ook kun je met vragen en klachten terecht bij de Woonbond.

Welk ventilatiesysteem?

Als je de natuurlijke ventilatie in een bestaande woning flink wilt verbeteren, dan is lokale balansventilatie (ook wel decentrale ventilatie genoemd) een goede optie. In de buitenmuur van een kamer komt dan een aparte ventilatie-unit die de aan- en afvoer van lucht in die kamer regelt. Zulke lokale units zijn te installeren in één of meer kamers.

Lokale balansventilatie is eenvoudig te realiseren in een bestaande woning. Dit verbetert de ventilatie en je bespaart energie ten opzichte van natuurlijke ventilatie, aangezien er minder warmte verloren gaat. Voorwaarde is wel dat naden en kieren goed zijn dichtgemaakt.

Vraaggestuurde mechanische afvoer

Een alternatief voor bestaande woningen is vraaggestuurde mechanische afvoer, ook wel vraaggestuurde centrale ventilatie genoemd. Zulke vraaggestuurde ventilatie bespaart energie ten opzichte van een mechanisch afvoersysteem en natuurlijke ventilatie.

In een woning met vraaggestuurde mechanische afvoer zitten vocht- en / of CO2-sensoren die de luchtkwaliteit meten in verschillende vertrekken. Via centrale elektronische aansturing kan de ventilatie-unit dan meer of minder lucht afvoeren, en gaan elektronische roosters verder of minder ver open voor meer of minder luchtaanvoer.

Meer informatie

  • Huurders kunnen met vragen over ventilatie terecht bij de Energielijn van de Woonbond: 020 5517722.
  • De Woonbond heeft een Toetslijst Ventilatie die (per ruimte) nagaat of ventilatie in huis in orde is.
  • Laat je een ventilatiesysteem aanleggen, laat het ontwerp en de installatie dan over aan een installatiedeskundige die is aangesloten bij brancheorganisatie UNETO-VNI. Of kijk op Vindinstallateurduurzameenergie.nl.
  • UNETO-VNI geeft ook informatie over gebruik en onderhoud van ventilatiesystemen, je kunt deze informatie raadplegen via Mijnhuisinstallatie.com.
  • Ga voor onderhoudsbedrijven te rade bij de Vereniging Leveranciers Luchttechnische Apparaten (VLA).
Terug naar boven