- Home
- Thema's
- Milieubewust eten
- Kies vlees en vleesvervangers bewust
Kies vlees en vleesvervangers bewust
Vlees is een belangrijke bron van eiwitten, maar niet de enige. Sta even stil bij uw keuze, want die heeft veel effect op het milieu. Plantaardige eiwitrijke producten (zoals groenteburgers en tofu) belasten het milieu het minst. Vergelijken we vlees onderling, dan hebben rund- en lamsvlees de hoogste milieubelasting.
De productie van eiwitrijke voedingsmiddelen kost veel energie. Vlees zorgt daarbij voor veel meer milieuschade dan plantaardige eiwitproducten. Voor de productie van 1 kilo vlees is bijvoorbeeld gemiddeld 5 kilo plantaardig materiaal nodig. Vleesproductie zorgt verder voor veel meer uitstoot van broeikasgassen, verzuring van de bodem en de lucht en voor dierenleed. Dat geldt ook voor vleesvervangers gemaakt van zuivel.
Tips
- Eet gevarieerd en niet te veel. Dat voorkomt overgewicht én het is beter voor het milieu! Kijk voor inspiratie op Recepten.
- Wilt u milieuvriendelijke eiwitrijke voedingsmiddelen eten, kies dan plantaardige producten, zoals peulvruchten, noten en groenteburgers. En laat lamsvlees en rundvlees van vleesvee staan, want die zorgen voor de hoogste milieubelasting.
- Van alle vleessoorten heeft kip de laagste milieubelasting. Weegt voor u behalve het milieu ook dierenwelzijn mee? Let dan bij kip op een dierwelzijnskeurmerk, zie keurmerken. Biologisch, Label Rouge of Beter Leven 3 sterren gaan het verst.
- Een dagje zonder vlees en vleesvervangers kan trouwens ook best; we krijgen gemiddeld anderhalf keer zoveel eiwit binnen als we dagelijks nodig hebben.
-
Milieuvriendelijke eiwitrijke producten kiezen
Om het u gemakkelijk te maken als u milieuvriendelijk wilt kiezen in de winkel, heeft Milieu Centraal eiwitrijke producten verdeeld in drie categorieën: laag, midden en hoog.
Hierbij zijn alleen de uitstoot van broeikasgassen en landgebruik meegewogen, omdat alleen hiervan voldoende, onderling vergelijkbare, gegevens beschikbaar waren.
Superwijzer telt anders
Ook Varkens in Nood en Greenpeace hebben samen een milieurangorde gemaakt: de Superwijzer (voorheen de Vleeswijzer). Deze beoordeelt meer dan 15.000 merken vlees, vleesvervangers, zuivel en eieren op vier aspecten: klimaatbelasting, dierenwelzijn, schadelijke stoffen en 'natuur en milieu'. De Superwijzer telt dit bij elkaar op tot één totaalscore, maar ook de beoordeling van afzonderlijke aspecten worden gegeven. Zie bij Meer Informatie onder aan deze pagina voor een verwijzing naar de Superwijzer.
In grote lijnen komt de informatie van Milieu Centraal en de Superwijzer overeen. Bijvoorbeeld dat de milieubelasting van plantaardige alternatieven lager is dan die van vlees en kaas. Bij een paar producten wijkt de milieurangorde van de Superwijzer echter af van die van Milieu Centraal, zelfs als alleen naar de klimaatbelasting gekeken wordt. Dat komt door verschillen in de gebruikte beoordelingsmethode. Milieu Centraal heeft nog te weinig informatie over de gebruikte methode van Superwijzer, om de verschillen goed te kunnen onderzoeken; als die informatie er komt gaat Milieu Centraal verder vergelijken.
Biefstuk slechter voor milieu dan gehakt
Rundvlees van melkkoeien heeft een lagere milieubelasting dan rundvlees van vleesvee. De reden is dat de milieubelasting van de melkveehouderij wordt verdeeld over drie producten: de zuivel, het kalfsvlees en het vlees van de melkkoe. De vleesveehouderij levert maar één product: vlees, en alle milieubelasting komt op dit conto.
In de winkel staat niet vermeld of het om rundvlees van vleesvee of melkvee gaat. Maar de vuistregel is dat het milieuvriendelijker vlees van melkkoeien vooral zit in goedkoper draaivlees, zoals gehakt, worst en snacks. Duurdere producten zoals biefstuk en bieflappen, komen juist van vleesrunderen.
Vis?
Vis staat niet in de productlijst. Visserij gebruikt ook energie en veroorzaakt broeikasgas, maar de grootste milieubelasting van vis(producten) zit in andere zaken.
Veel vissoorten zijn bijvoorbeeld overbevist: ze dreigen uit te sterven. Door bijvangst sterven er verder veel meer zeedieren dan we opeten. En de natuur in oceanen en rivieren raakt aangetast door visserij. Ook vis uit de kwekerij is milieubelastend als de producenten wilde vis gebruiken voor visvoer (in plaats van plantaardig visvoer). Het Voedingscentrum raadt aan om twee keer per week vis te eten. Gelukkig zijn er vissoorten waarvan de vangst (of kweek) weinig schadelijk is voor het milieu. Zie Vis.
-
Milieubelasting vlees en vleesvervangers
Van alle eiwitrijke producten zorgen de plantaardige soorten (soja-, granen- en groenteburgers, noten, tempé, tahoe, Quorn en peulvruchten) voor de minste milieubelasting.
Vlees kost veel energie
Een van de redenen dat vlees veel milieubelasting oplevert, is dat er voor 1 kilogram vlees gemiddeld 5 kilo plantaardig veevoer nodig is. Om dit veevoer te maken zijn veel grondstoffen, land, water en energie nodig. Een veelvoud van de hoeveelheid die nodig is voor dezelfde hoeveelheid eiwit in plantaardige producten.
De variatie tussen diersoorten is wel groot: 1 kilo kip kost 2 kilo plantaardig voer, 1 kilo vlees van een melkveekoe wel 19 kilo (zie ook Vlees), voor een groot deel gras. Kaas is ongeveer even milieubelastend als vlees. Dat komt doordat 1 kilo kaas zo'n 6 tot 10 liter melk kost om te maken (zie ook Zuivel).
Dierlijke producten vergelijken
Als we dierlijke producten onderling vergelijken, dan blijkt dat eieren, en kippenvlees, het milieu het minst belasten. Dat komt doordat de kippenhouderij twee producten oplevert, eieren en vlees van legkippen. Dan mag de milieubelasting van de kippenhouderij verdeeld worden over twee producten, en pakt de milieubelasting per product laag uit. Wat ook gunstig is voor het milieu, is dat kippen (per kilo vlees) minder voer nodig hebben dan andere dieren.
Iets soortgelijks geldt voor vleesvervanger Valess, dat wordt gemaakt van magere melk. De milieubelasting van de melkkoehouderij wordt verdeeld over drie producten, de melk, het vlees van de melkkoe en het kalfsvlees (een melkkoe moet elk jaar kalven om de melkproductie op gang te houden), waardoor de milieubelasting van melkproducten relatief laag is. Er is echter wel een verschil in milieubelasting tussen kaas en Valess (beide van melk gemaakt). Omdat Valess gemaakt wordt van magere melk mag de milieubelasting ervan verdeeld worden over de magere melk en de room. Kaas wordt van volle melk gemaakt en heeft een tweemaal zo hoge klimaatbelasting als Valess (zie ook Vleesvervangers).
Wijze van dierhouderij
Er is geen groot verschil in uitstoot van broeikasgassen tussen biologische en gangbare producten. Per hectare scoren biologische producten vaak beter, maar voor biologische producten is meer ruimte nodig, en dat doet het broeikasvoordeel teniet; gemeten per kg product pakt biologisch zelfs minder goed uit.
Op andere milieuaspecten (biodiversiteit en gewasbeschermingsmiddelengebruik) scoren de biologische producten echter weer beter. Ook voor dierenwelzijn is biologisch vlees beter.
Alles meegewogen kan je niet stellen dat biologisch vlees beter of slechter is voor het milieu dan gangbaar vlees. Lees meer op Biologisch of gangbaar.
Als welzijn ook telt...
De milieubelasting voor kippenvlees valt dus mee, maar gelet op welzijn blijven gangbare vleeskuikens in Nederland achter (vergeleken met andere landbouwdieren). Als u zowel het milieu, als dierenwelzijn in het oog wilt houden, kies dan kip met een dierwelzijnskeurmerk zoals biologisch, Label Rouge, Beter Leven Kenmerk (3 sterren). Zie Keurmerk vlees, zuivel en vis.
-
Nieuw: hybride vleesproducten
Enkele grote supermarkten verkopen hybride vleesproducten: worst en gehakt waarin een deel van het vlees is vervangen door een plantaardig ingrediënt (tarwe, soja of lupine). Uit smaaktesten blijkt dat het verschil in smaak niet opvalt als 20 procent van het vlees is vervangen. Het is overigens verplicht om het duidelijk op de verpakking te melden als het product niet geheel uit vlees bestaat.
Hybride vleesproducten verminderen de vleesconsumptie en de milieubelasting die daaraan gekoppeld is, en ze zijn gezonder, want extra mager.
-
Eiwitten zijn noodzakelijk, vlees niet
Eiwitten in plantaardige en dierlijke producten bevatten aminozuren die we niet zelf aanmaken maar wel nodig hebben om gezond te blijven. Het eten van eiwitrijke producten is daarom noodzakelijk.
We hebben gemiddeld 55 tot 65 gram eiwit nodig per dag, afhankelijk van het lichaamsgewicht. Veel eiwit krijgen we binnen via brood en zuivel. Voor de rest hebben we ongeveer 75 gram vlees, vis, kaas of vleesvervanger nodig bij de avondmaaltijd. Overigens krijgt de gemiddelde Nederlander dagelijks anderhalf keer de aanbevolen hoeveelheid eiwitten binnen. Een beetje minder kan dus geen kwaad.
Naast eiwitten bevatten vlees en vis ook mineralen (ijzer, zink, fosfor, selenium, magnesium) en vitamines B en D. Met uitzondering van vitamine B12 zitten deze stoffen ook in plantaardige producten (ijzer zit bijvoorbeeld in volkorenbrood, peulvruchten, noten, gedroogde vruchten en appelstroop). Vegetarisch of veganistisch?
Wie vegetarisch eet, krijgt vitamine B12 binnen via zuivel en eieren. Een gezond vegetarisch eetpatroon (voldoende groente, fruit, brood, aardappelen, graanproducten, peulvruchten, zuivel, eieren en volwaardige kant-en-klaarvleesvervangers) levert dus alle voedingsstoffen die het lichaam nodig heeft.
Vleesvervangers heten volwaardig als ze voldoende ijzer en vitamine B1 of B12 bevatten. Dat geldt voor kant- en klaar vleesvervangers van Goodbite, Vivera, Tivall en Valess, en voor sojaproducten zoals tofu en tempé, en eieren, noten en peulvruchten.
Eet u veganistisch, dus helemaal geen dierlijke producten? Dan is het belangrijk om vitamine B12 in te nemen in de vorm van supplementen. Sommige merken sojamelk en vleesvervangers bevatten toegevoegde vitamine B12 en/of ijzer.
-
Meer informatie
- Het Voedingscentrum heeft informatie over voeding, en verkoopt het boek Verrassend anders, Vandaag geen vlees. www.voedingscentrum.nl.
- Wakker Dier geeft informatie over diervriendelijke restaurants op www.wakkerdier.nl.
- Met de Superwijzer van Varkens in Nood en Greenpeace kunt u van een groot aantal producten bekijken hoe ze scoren op milieu en dierenwelzijn: www.superwijzer.com.
- De Nederlandse Vegetariërs Bond geeft informatie over vitamine B12 en vegetarisme, en u kunt er terecht voor een overzicht van vegetarische restaurants en de Vegetarische schijf: T 020 3300044 / www.vegetariers.nl.
- Kijk voor vegetarische recepten, restaurants en een vegetarische vraagbaak op www.vegatopia.com.
- De Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) pleit voor een gezonde, geheel plantaardige voeding, voordelig voor mens, dier, plant en milieu: T 030 240 08 24 / www.veganisme.org.
- Stichting Natuur en Milieu geeft tips voor een dagje zonder vlees, lanceert vleesloze horeca-concepten en reist met mobiele flexitaria's door het land, zie www.flexitarier.nl.
- Kijk voor informatie over de voedingswaarde van vlees, keurmerken en voor recepten op www.vlees.nl van de Productschappen Vee, Vlees en Eieren.
- Stichting De Noordzee brengt de VISwijzer uit met verantwoorde vis: www.goedevis.nl.
- Het Productschap Vis en het Nederlands Visbureau vindt u op www.visbureau.nl.
