Er zijn verschillende soorten mechanische systemen voor luchtverversing in huis. Balansventilatie is er daar een van. Daarbij wordt lucht automatisch afgevoerd én aangevoerd van buiten. Meestal gaat het om Hoog Rendement(HR-)ventilatie. Een warmte-terugwin-unit (wtw) in zo'n ventilatiesysteem gebruikt warmte uit afgevoerde lucht om de ingevoerde lucht van buiten op te warmen voordat het in huis verspreid wordt.
Een ander type ventilatie is een mechanisch afzuigsysteem. Dat voert alleen actief lucht af naar buiten. Frisse lucht moet via ventilatie-openingen zoals roosters of klepramen, binnenstromen. Deze vorm van ventilatie komt aan bod in Mechanisch afzuigsysteem.
Capaciteit
Zonder voldoende onderhoud kan balansventilatie gezondheidsproblemen veroorzaken, omdat dan bacteriën en schimmels gaan groeien in de luchtfilters, en de luchtverversingscapaciteit achteruit gaat. Door slijtage en vervuiling neemt de capaciteit jaarlijks af met vijf tot tien procent.
Zo werkt balansventilatie
De naam zegt het eigenlijk al: bij gebalanceerde ventilatie brengt het systeem de aan- en afvoer van lucht in huis met elkaar in balans. Zowel het afzuigen als het inblazen van lucht verloopt mechanisch, in tegenstelling tot 'gewone' mechanische ventilatie, die alleen lucht afvoert.
Met afzonderlijke ventielen blaast het ventilatiesysteem lucht in of juist uit de woning. De ventielen zijn via luchtkanalen aangesloten op centrale ventilatoren. Meestal is ook een warmtewisselaar opgenomen in het systeem. Deze warmtewisselaar warmt via een warmte-terugwin-installatie (wtw-unit) de verse lucht op, voordat die het huis in gaat. Het systeem gebruikt hiervoor de warmte die de unit uit de afgevoerde lucht haalt. Hoog Rendementventilatiesystemen zijn balansventilatiesystemen met een wtw-unit die een rendement van meer dan 90 procent halen.
Decentrale balansventilatie
Bij decentrale balansventilatie zijn geen luchtkanalen en centrale ventilator nodig: de ventielen, ventilatoren en wtw-unit zijn ingebouwd in een decentrale unit die tegen een buitenmuur geplaatst is. Dat wil zeggen dat in huis verschillende units via een eigen kanaal verse lucht aanvoeren en vervuilde lucht afvoeren. Het voordeel van zo'n decentraal systeem is dat er geen lucht kanalen in huis nodig zijn. De unit warmt de aangevoerde lucht na via een aansluiting op de centrale verwarming. Decentrale balansventilatie met warmteterugwinning en aansluiting op cv kan in bestaande woningen de cv-radiatoren vervangen en tegelijkertijd de ventilatie verbeteren en energie helpen besparen.
Vraaggestuurd ventilatiesysteem
Als u zich wilt verzekeren van gegarandeerde luchtverversing, die zich ook aanpast aan uw activiteiten, overweeg dan vraaggestuurde ventilatie. Deze elektronisch geregelde mechanische luchtverversing heeft meet- en regeltechnieken die zorgen voor ventilatie op maat. Gebruikers kunnen het systeem zelf instellen of automatisch laten werken. Met sensoren wordt uw aanwezigheid bijgehouden, en CO2 en vocht gemeten.
Vraaggestuurde ventilatiesystemen besparen energie en voorkomen ophoping van schadelijke stoffen. Uiteraard geldt ook voor dit systeem, dat het alleen optimaal werkt wanneer het goed is geïnstalleerd, onderhouden en schoongemaakt.
Gezondheid en balansventilatie
Balansventilatie zorgt voor gezonde lucht in huis, mits het goed wordt geïnstalleerd en onderhouden, en de bewoners er op de juiste manier mee omgaan. Als onderhoud niet voldoende plaatsvindt, kan balansventilatie gezondheidsproblemen veroorzaken, omdat dan bacteriën en schimmels gaan groeien in de filters en de luchtverversingscapaciteit achteruit gaat.
Door slijtage en vervuiling neemt de capaciteit jaarlijks af met vijf tot tien procent. Om de capaciteit van de ventilatie weer op peil te krijgen, zijn regelmatig schoonmaken en een jaarlijkse onderhoudsbeurt noodzakelijk. Daarna neemt het vermogen namelijk weer toe tot 90 procent van de oorspronkelijke waarde. Bovendien neemt eventuele geluidshinder van het systeem hierdoor ook af.
Luchtwegklachten
Als de gebalanceerde ventilatie uitstaat, vindt er onvoldoende luchtverversing plaats in huis en dat kan ernstige gevolgen hebben. Een tekort aan frisse lucht kan snel ontstaan, omdat de meeste huizen met balansventilatie goed zijn geïsoleerd en kierdicht zijn gemaakt. Zonder luchtverversing ontstaan vochtige vertrekken, ophoping van stof en zelfs te hoge concentraties radongas. Het gevolg is niet alleen een muf en vochtig huis, maar ook een groter risico op gezondheidsproblemen, zoals luchtwegklachten.
Een schakelaar regelt de hoeveelheid af te zuigen lucht van de balansventilatie. In Nederland zijn er systemen met twee en met drie standen. De laatste komt het meest voor. Per type geeft Milieu Centraal gebruiksadvies.
Goed gebruikt, werkt het beter
Schakelaar met twee standen
-
Bent u overdag thuis, zet de schakelaar dan laag, op stand 1.
-
Zet de schakelaar ook op stand 1, als er niemand thuis is, maar ook 's nachts, en als u op vakantie gaat. Dit is geen energieverspilling; het gaat ten koste van comfort en uw gezondheid als het systeem uitstaat.
-
Tijdens het koken, douchen, of verven, als er was te drogen hangt, of als er veel mensen in huis zijn (zoals bij een feestje), is tijdelijk de hoogste stand - stand 2 - het best.
-
Laat na afloop van het douchen of koken de schakelaar nog 20 minuten op de hoogste stand staan. Zo wordt het meeste vocht afgezogen.
Schakelaar met drie standen
Bent u thuis, zet de schakelaar dan in de middenstand, stand 2.
-
Zet de schakelaar laag (stand 1) als er niemand thuis is en als u op vakantie gaat. Dit is geen energieverspilling; het gaat ten koste van comfort en de gezondheid als het systeem uitstaat.
-
Tijdens het slapen kunt u de schakelaar het beste op stand 2 zetten.
-
Zet de schakelaar tijdelijk op z'n hoogst (stand 3), bij het koken of douchen, bij het verven, als er was te drogen hangt, en wanneer er veel mensen in huis zijn (zoals bij een feestje).
-
Laat na het douchen of koken de ventilator nog 20 minuten op de hoogste stand staan. Daardoor wordt het meeste vocht afgezogen.
Installatie en onderhoud
Uitbesteden
De kans bestaat dat de balansventilatie vervuild raakt. Daarom moet het systeem minimaal een keer per jaar worden nagekeken en schoongemaakt. U kunt hiervoor het beste een onderhoudscontract afsluiten. De goedkoopste en meest gebruikelijke optie is er een af te sluiten bij de installateur van de CV-installatie.
Adressen van installateurs staan ook in de Gouden Gids (onder ventilatiesystemen of afzuiginstallaties) en op www.uneto-vni.nl. Kies daar wel een installateur die gespecialiseerd is in ventilatie.
Een HR-ventilatiesysteem met wtw-unit kan per jaar 250 m3 gas besparen op stookkosten. De wtw-unit verwarmt namelijk de ingeblazen lucht en hergebruikt zo de warmte van de uitgeblazen lucht. Voor de zomer is wel een zogeheten bypass aan te bevelen, die voorkomt dat lucht wordt voorverwarmd. Koele luchtinvoer is in de zomer juist prettig.
Zelf doen
In de WTW-unit zitten filters die u zelf kunt schoonmaken en/of vervangen. In veel woningen met gebalanceerde ventilatie worden deze filters niet vaak genoeg schoongemaakt. Door de hoge luchtvochtigheid in ons land is het ventilatiesysteem ook relatief vochtig; bij onvoldoende onderhoud en/of onjuist gebruik leidt dit tot verhoogde hoeveelheden schadelijke stoffen, afkomstig van bacteriën en schimmels in de filters, in de toegevoerde lucht.
Schakel tijdens het schoonmaken de stroomtoevoer uit door de stekker uit het stopcontact te halen. Maak minimaal eenmaal per maand de twee filters in de wtw-unit schoon met behulp van een stofzuiger. Leg de ventielen die ernstig vervuild zijn in een sopje. Bij het terugplaatsen is het belangrijk dat de ventielen op de juiste stand terug worden geplaatst; verwissel de ventielen niet. Een merkje of nummer op het ventiel kan daarbij helpen. Zie voor meer informatie de handleiding van de wtw-unit.
Verbeteringen (laten) aanbrengen
- Sluit een motorloze afzuigkap aan op het systeem; dat verbetert de afzuiging van kookluchtjes.
- Kies bij voorkeur een gelijkstroomventilator: deze gebruikt de helft minder stroom dan een wisselstroomventilator.
- Laat een HR wtw-unit plaatsen om de ingeblazen lucht te verwarmen. De balansventilatie hergebruikt dan de warmte van de uitgeblazen lucht en dat bespaart 250 m3 gas per jaar aan stookkosten voor verwarming. In de zomer is dan wel een zogeheten bypass handig. De bypass voorkomt dat aangevoerde koele lucht van buiten wordt voorverwarmd door de warmte die wordt afgevoerd uit huis.
- Overweeg bij nieuwbouw of een ingrijpende renovatie een intelligent ventilatiesysteem. Dat stelt zich in op uw activiteiten met behulp van sensoren en werkt automatisch. Het is bovendien meestal mogelijk om de ventilatie per vertrek aan te passen naar behoefte.
Naar boven