Groente- en fruitkalender maakt kiezen makkelijk
Milieuvriendelijk kiezen is lastig: u kunt niet zien welke groente- of fruitsoort de minste klimaatbelasting oplevert. Milieu Centraal heeft daarom de Groente- en fruitkalender gemaakt: daarin staat voor elke soort welke klimaatklasse die heeft, in een bepaalde maand. Klimaatklasse A staat voor lage klimaatbelasting, klimaatklasse E voor zeer hoge klimaatbelasting.
Klimaatklassen Groente- en fruitkalender
De Groente- en fruitkalender kent vijf klassen: A tot en met E. Bent u op zoek naar een klimaatvriendelijke groente of fruit, kies dan een soort met (voor die maand) klimaatklasse A of B. Per klasse staan hieronder de kenmerken vermeld.
Klimaatklasse A
In klasse A zitten voornamelijk groenten en fruit van de vollegrond uit Nederland en omringende landen, zoals bloemkool, andijvie, spruitjes en koolsoorten.
Enkele producten in deze klasse komen van verder zoals kiwi’s uit Italië, en sinaasappels uit Spanje. Van de volle grond betekent dat ze zijn geteeld op de natuurlijke bodem, en niet in verwarmde kassen.
In grote koelhuizen kunnen producten maandenlang goed blijven, terwijl dat per kg niet veel extra energie kost. Ook deze producten (zoals appelen, peren, rode en witte kolen) vallen daarom in klimaatklasse A.
Klimaatklasse B
Vollegrondsproducten die per zeeschip zijn ingevoerd of per vrachtwagen uit Zuid-Europa komen, zitten in klimaatklasse B. Ook sommige Nederlandse vollegrondsproducten vallen in deze klasse (asperge, broccoli); want de teelt hiervan kost in verhouding veel energie, omdat de opbrengst per hectare lager is.
Klimaatklasse C
In klimaatklasse C zitten veel producten uit de Nederlandse verwarmde kas, zoals paprika, tomaat en sla in de winter. Tot klasse C behoren ook importproducten waarvan de teelt en/of het transport vrij veel energie vraagt. Zoals aardbeien die (maximaal 4.000 km) per vliegtuig komen, en zacht fruit dat per boot komt uit Chili, Argentinië en Uruguay; maar ook producten die per boot uit China of Nieuw-Zeeland komen.
Klimaatklasse D
Producten met klimaatklasse D hebben een vliegreis achter de rug van 4.000 tot 8.500 km. Ook groenten of fruit uit de intensieve Nederlandse kasteelt valt in klasse D, zoals aardbeien uit mei en april.
Klimaatklasse E
In klimaatklasse E zitten producten die een vliegreis hebben gemaakt van meer dan 8.500 km. Ook producten waarvan zowel de teelt als het vervoer (per kilogram product) veel energie kost, zitten in klimaatklasse E. Dat geldt bijvoorbeeld voor ingevlogen asperges en zachtfruit. Ook zachtfruit uit de Nederlandse verwarmde kas (braam, blauwe bes) kan in deze klasse vallen.
Klimaatklassen op basis van CO2-uitstoot
De indeling in klimaatklassen is gebaseerd op de hoeveelheid broeikasgas die vrijkomt bij teelt en vervoer van een kilogram groente- of fruitproduct (zoals het in het schap ligt). Dat gaat niet alleen om het broeikasgas CO2, maar ook om N2O (lachgas) en CH4 (methaan). Die twee laatsten komen in kleinere hoeveelheden vrij, maar versterken het broeikaseffect méér dan CO2.
Om gemakkelijker te kunnen rekenen en vergelijken in de Groente- en fruitkalender, is alle uitstoot omgerekend naar eenheden CO2, oftewel CO2-equivalenten (CO2-eq.).
-
Klimaatklasse A: minder dan 0,5 kg CO2-eq. per kg product.
-
Klimaatklasse B: 0,5 tot 1 kg CO2-eq. per kg product.
-
Klimaatklasse C: 1 tot 5 kg CO2-eq. per kg product.
-
Klimaatklasse D: 5 tot 10 kg CO2-eq. per kg product.
-
Klimaatklasse E: meer dan 10 kg CO2-eq. per kg product.
Milieubelasting naast uitstoot broeikasgas
De uitstoot van broeikasgas is niet de enige post op het totaal van milieubelasting van groenten en fruit. Er zijn ook negatieve milieugevolgen van watergebruik, en bestrijdingsmiddelen. Wanneer de teelt plaatsvindt in landen waar water schaars is, of waar veel gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden, dan kan de milieubelasting hoger uitpakken dan verwacht op basis van de CO2-eq.
Bij gebrek aan eenduidige gegevens kan Milieu Centraal deze aspecten echter niet meewegen voor de Groente- en fruitkalender. Dat geldt ook voor de milieubelasting van de verwerking en verpakking van groenten en fruit na vervoer.
Wat bepaalt CO2-uitstoot van groente en fruit?
Herkomst en vervoer
Hoe groter de afstand tussen teelt en de winkel, des te hoger de milieubelasting van het vervoer. Maar ook het vervoermiddel heeft invloed: grootschalig vervoer per schip heeft van alle vervoermiddelen de laagste milieubelasting per kg product. Vervoer per vliegtuig de hoogste.
Een zeeschip veroorzaakt gemiddeld per kg product acht keer minder uitstoot aan CO2-eq. dan vrachtvervoer over de weg. In vergelijking met een vliegtuig zorgt een vrachtschip gemiddeld voor dertig keer minder uitstoot. De cijfers variëren echter wel: de werkelijke uitstoot per kg product is afhankelijk van omstandigheden, zoals de mate waarin een schip vol beladen is en het aantal tussenstops dat een vliegtuig maakt.
In de winkel kunt u niet zien hoe een product is vervoerd. De winkelier is alleen verplicht het land van herkomst te vermelden. Per product valt er wel wat over te zeggen: bederfelijke producten die geteeld zijn op een ander continent zijn vaak ingevlogen. Dat geldt voor asperges, boontjes, peultjes, verse kruiden, exotisch fruit en rijp geplukt fruit. Groenten en fruit die minder snel bederven, zijn meestal per boot of vrachtwagen vervoerd. Dat geldt voor appels, peren, druiven, bananen, avocado's, uien, knoflook en suikermaïs.
Teeltwijze: vollegrond is klimaatvriendelijker
Teelt op de vollegrond kost minder energie dan kasteelt, en levert daardoor minder uitstoot op van CO2. Gemiddeld zorgt de teelt van groente en fruit in de verwarmde kas (per kg product) voor elf keer meer CO2-eq. dan teelt op de vollegrond. Dat komt doordat de kasteelt veel warmte en licht nodig heeft. Zo’n 10 procent van al het gasverbruik in Nederland gaat naar de verwarming van kassen; 3 procent van de elektriciteit gaat op aan groeilicht in de kassen.
De Nederlandse glastuinbouw is diverse initiatieven gestart voor energiebesparing. Bijvoorbeeld door warmte-kracht-koppeling(WKK)-installaties te gebruiken: die maken efficiënter warmte en elektriciteit uit aardgas. Elektriciteitscentrales hoeven hierdoor minder hard te werken, waardoor WKK leidt tot lager aardgasverbruik.
Het is moeilijk om energie-intensieve producten uit de kas te vermijden, omdat in de supermarkt niet staat vermeld hoe de groenten en fruit zijn geteeld. Toch een tip: vruchtgroenten uit Nederland, zoals paprika, tomaat, komkommer en aubergine, zijn altijd geteeld in verwarmde kassen. In de herfst en het voorjaar komen ook veel andere Nederlandse producten uit de verwarmde kas, want het is dan te koud voor teelt in de vollegrond. Raadpleeg de Groente- en fruitkalender voor klimaatvriendelijke keuzes per maand.
Teelt op potgrond: hoge CO2-uitstoot
Producten die geteeld zijn op potgrond, zoals aardbeien, verse kruiden of zacht fruit, hebben een hoge uitstoot aan CO2. Dat komt doordat potgrond voor een groot deel uit veen bestaat: in veen ligt koolstof opgeslagen die tijdens de teelt vrijkomt als het broeikasgas CO2.
Meer informatie
-
Milieubewust bezig met voeding kan op vele manieren. Zie alle tips op een rij op Milieubewust eten.
-
Bij het Voedingscentrum kunt u terecht voor informatie over voedingswaarde, gezondheid, bewaren en bereiden van voedsel, hygiëne en voedselveiligheid: www.voedingscentrum.nl / 070 3068888 (werkdagen van 09:00 tot 17:00 uur).
-
Voorlichtingsbureau Groenten en Fruit, www.groentenenfruit.nl/.
Naar boven