Schrijf- en kopieerpapier

Gelijke score op energie

Zowel gerecycled papier als nieuw papier hebben water en energie nodig voor de productie. Dat zorgt voor milieubelasting. Het inzamelen van oud papier, het verwerken tot pulp en de productie van gerecycled papier, kosten samen evenveel energie als de productie van nieuw papier uit hout. De hoeveelheid CO2 die vrijkomt is voor beide soorten ongeveer gelijk.

Watergebruik

De productie van kringlooppapier kost wel minder water, dan het maken van nieuw papier. Ook beperkt hergebruikt papier de hoeveelheid afval, omdat oud papier als grondstof wordt gebruikt.

Kringlooppapier bevordert 'groener' landgebruik

Kringlooppapier heeft nog een voordeel. Het heeft geen landbouwgrond nodig voor de productie van bomen. Als er geen vraag meer zou zijn naar nieuw papier, omdat consumenten en bedrijven overstappen op gerecycled papier, dan zou er minder landbouwgrond nodig zijn voor bomenproductie. Wanneer de vrijgekomen grond dan wordt ingezet voor milieuvriendelijkere toepassingen, dan kan het milieu erop vooruit gaan. Als de grond bijvoorbeeld beschikbaar komt voor teelt van gewassen voor bio-brandstof, dan spaart dat fossiele brandstoffen uit.

Het milieu is het meest geholpen als u zo min mogelijk schrijf- en kopieerpapier gebruikt. Waar papier nodig blijft, heeft kringlooppapier de voorkeur. Er zijn verschillende soorten verkrijgbaar. Op de verpakking staat meestal vermeld wat er mee is gebeurd, bijvoorbeeld chloorvrij gebleekt.

Bron van oud papier bepaalt milieuvoordeel

Overigens is het ene kringlooppapier milieuvriendelijker dan het andere. Het precieze milieuvoordeel hangt af van het papier waarvan het kringlooppapier is gemaakt. Zogeheten post-consumerpapier belast het milieu het minst.

Post-consumerpapier is minstens een keer gebruikt als (consumenten)product, bijvoorbeeld als tijdschrift. Papierresten en snijafval uit papierfabrieken gaan ook in hergebruik, maar zijn een minder milieuvriendelijke keuze voor kringlooppapier.

Producten van kringlooppapier zijn in de winkel vaak duurder, omdat ze minder omzet opleveren. Kringlooppapier voor drukwerk is vaak goedkoper.

Keurmerken voor nieuw papier stellen eisen aan duurzaam beheer van het productiebos, dat de bron is van papiervezels. Keurmerken voor kringlooppapier stellen eisen aan het oud papier dat gebruikt wordt en aan het energiegebruik, ontinkten en bleken tijdens de productie.

FSC Keurmerk

Het Forest Stewardship Council (FSC) stimuleert verantwoord beheer van bossen. Kopieerpapier, briefpapier en enveloppen met het FSC-logo bestaan voor minimaal zeventig procent uit hout uit duurzaam beheerde bossen en kunnen daarnaast kringloopvezels bevatten.

Daarnaast is er het label FSC-recycled. Dat staat op hout of papier als 85 procent van de vezels uit post-consumer recycled materiaal bestaat (de rest is hergebruikt papier van andere bronnen). Meer over FSC staat op Keurmerk hout.

PEFC-keurmerk

Als het PEFC-keurmerk op kantoorpapier staat, dan is het hout gegarandeerd afkomstig uit duurzaam beheerd bos, net als bij FSC-keurmerk. PEFC staat voor Programme for the Endorsement of Forest Certification schemes. Het keurmerk stelt vergaande eisen aan het bosbeheer, waaronder maatregelen die zich richten op milieu en sociale omstandigheden. Ook stelt het PEFC-keurmerk eisen aan de participatie van alle belangengroepen, en verbiedt het om bos om te zetten in plantages. Om dit keurmerk te krijgen moet de bescherming van milieu, biodiversiteit en sociale maatregelen voor de lange termijn zeker worden gesteld. Lees meer hierover op Milieukeurmerken.

Europees Ecolabel

Het Europees Ecolabel staat voor een lage milieubelasting gedurende de hele levenscyclus van het product - van productie tot weggooien. De uitstoot van CO2 is voor kantoorpapier met het Ecolabel lager, en de waterverontreiniging is zo laag mogelijk. Het papier kan gemaakt  zijn van gerecycleerde vezels of houtvezels van duurzaam bosbeheer, en het is geproduceerd in energiezuinigere fabrieken. Meer over het Europees Ecolabel staat op Milieukeurmerken.

Der Blaue Engel

Dit Duitse keurmerk kan staan op papier en producten van papier zoals filters, zakdoekjes en keukenpapier. Het papier moet voor een bepaald percentage uit (post-consumer) oud papier bestaan. Chloor, gehalogeneerde bleekmiddelen of optische witmakers zijn bij productie niet toegestaan. Lees meer op Milieukeurmerken.

De Zwaan (Nordic Swan Label)

Papier met De Zwaan moet chloorvrij gebleekt zijn; de uitstoot van milieubelastende stoffen bij de productie moet laag zijn. Het papier is niet per se gemaakt van kringlooppapier. Zie ook Milieukeurmerken.

Umweltzeichen

Het Oostenrijkse Umweltzeichen wordt toegekend aan diverse producten, waaronder kopieerpapier. De eisen van Umweltzeichen zijn vergelijkbaar met die van het Milieukeur. Lees meer over Umweltzeichen op Milieukeurmerken.

Kringloopsymbool is geen keurmerk

Dit kringlooplogo maakt duidelijk dat de verpakking na gebruik bij het oud papier kan. Het logo zegt niets over het product in de verpakking, noch over het gebruik van oud papier bij de verpakkingsproductie. Lees meer op Verpakkingssymbolen.
 

Chloorvrij papier

Vroeger werd chloor gebruikt om de houtkleur uit nieuw papier te verwijderen. Dat leverde veel watervervuiling op. Tegenwoordig kunt u kiezen voor 'chloorvrij gebleekt' papier, in twee soorten: ECF (elemental chlorine free bleaching) en TCF (totally chlorine free bleeching).

ECF-papier wordt gebleekt met zuurstof, waterstofperoxide en met een minder schadelijke chloorverbinding (chloordioxide). TCF-papier wordt zonder chloorverbindingen gebleekt. Daar komt zuurstof, waterstofperoxide en ozon aan te pas. Er zijn bleekprocedures in ontwikkeling zonder afvalwaterlozingen. Die heten Totally Effluent Free (TEF).

'Houtvrij' is misleidend

Nieuw papier komt in twee soorten: houthoudend en 'houtvrij' papier. Houtvrij is een misleidende term. Want voor de productie van houtvrij papier is wel degelijk hout nodig; houtvrij papier kost zelfs meer bomen dan houthoudend papier.

Houtvrij papier maakt namelijk minder efficiënt gebruik van hout: voor de productie wordt alleen het cellulose uit het hout gebruikt, en niet het lignine (houtstof, vandaar de naam 'houtvrij'). Een kilogram houtvrij papier kost daardoor meer hout, dan een kilo houthoudend papier (dat wel lignine gebruikt). Het verwijderen van lignine levert bovendien extra milieuvervuiling op. Het voordeel van houtvrij papier is dat het sterk is, en zich goed leent voor recycling.

Nieuw papier maken

Nieuw papier wordt gemaakt van cellulose, een belangrijk bestanddeel van hout. Veel papierproducenten dringen erop aan om het bosbeheer duurzamer te maken. Onder andere daardoor groeit de hoeveelheid goed beheerd productiebos. Duurzaam beheerd productiebos is beter voor het milieu, dan het bos leegkappen en kaal achterlaten. Maar als oerbos vervangen wordt door (duurzaam beheerd) productiebos, gaat dat toch ten koste van het milieu, omdat de diversiteit aan planten en dieren dan sterk afneemt.

Kringlooppapier maken

Duizend kilogram kringlooppapier spaart gemiddeld vijftien bomen uit. De grondstof voor papierproductie in Nederland bestaat voor ongeveer 75 procent uit oud papier en karton. Dit wordt met water tot een papje vermengd. Een zeep(achtige stof) wast vervolgens de inkt eruit.

Misverstand

Het is een misverstand dat ontinkten de milieuwinst teniet doet. Na het verwijderen van de inkt blijft er wel afval over (papierstof, inkt en zeepresten) met daarin schadelijke stoffen; maar dat is geen chemisch afval. Het wordt hergebruikt in de cementindustrie.

Oud papier kan trouwens niet oneindig vaak hergebruikt worden. Dat komt doordat de vezels in het papier slijten: na vier tot zes keer hergebruik zijn de vezels zo kort, dat ze niet meer bruikbaar zijn. Er blijven daarom altijd bomen nodig om onbruikbare vezels te vervangen.

De milieubeweging vindt de eisen die gelden voor kopieerpapier met Milieukeur niet streng genoeg. Ze vindt het bijvoorbeeld niet aanvaardbaar dat ook nieuw (dus niet-gerecycled) kopieerpapier het keurmerk kan krijgen. Daarnaast vindt de milieubeweging de eisen aan het bosbeheer te soepel. Kopieerpapier met het keurmerk der Blaue Engel krijgt de voorkeur.

• Kijk voor praktische tips over papierinzameling op Papier en karton. 
• Wilt u iets doen tegen ongevraagde post en reclame? Kijk op Reclamedrukwerk. 
• Het Informatiecentrum Papier en Karton heeft diverse brochures en informatiepakketten. T 020 6543043 / www.papierenkarton.org.