Fossiele brandstoffen

Het grootste deel van de energie die huishoudens gebruiken is afkomstig uit fossiele bronnen. Bij de verbranding van deze fossiele brandstoffen komt CO2 vrij, bovendien veroorzaken ze vervuiling.

Veruit de meeste energie die we gebruiken (circa 93 procent) komt van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en kolen. Deze fossiele brandstoffen zijn verantwoordelijk voor de uitstoot van broeikasgassen, bovendien veroorzaken ze de nodige vervuiling en kunnen ze op raken. Het huidige systeem van energievoorziening is toe aan verandering. Om nadelige gevolgen zoals klimaatverandering te beperken, wordt gewerkt aan de ontwikkeling van 'schoon-fossiele' en alternatieve, duurzame, brandstoffen.

Wat zijn fossiele brandstoffen?

Fossiele brandstoffen bevatten CO2 die miljoenen jaren geleden door planten is vastgelegd. Het kooldioxide kwam destijds niet vrij na sterfte van de planten, omdat bijzondere omstandigheden leidden tot opslag (fossiliseren) van het materiaal. Het oude kooldioxide ligt dus buiten de CO2-cyclus opgeslagen. Maar met het gebruik van fossiele brandstoffen belandt fossiele CO2 als extra hoeveelheid in de atmosfeer.

De vorming van fossiele brandstoffen gaat veel langzamer dan het tempo waarin de brandstoffen worden gebruikt. Ze zijn daardoor niet hernieuwbaar. Diverse partijen zijn het oneens over de snelheid waarmee de olie opraakt, over de technieken en middelen die het beste ingezet kunnen worden, in het bijzonder gebruik van kernenergie en schoon fossiel. Maar ook over de mogelijkheden voor duurzame energie in de nabije toekomst bestaat geen consensus.

Aardgas

Aardgas is in Nederland de meest gebruikte brandstof. Het wordt gebruikt voor de opwekking van elektriciteit, voor verwarming en als grondstof voor de petrochemische industrie. Nederland is in West-Europa een belangrijke producent van aardgas.

De belangrijkste voordelen van aardgas zijn:

Het gebruik van aardgas geeft minder uitstoot van CO2 en vervuilende stoffen dan het gebruik van steenkool of olie.
De kosten van het gebruik van aardgas zijn relatief laag vergeleken met duurzame alternatieven.
Nederland is in het bezit van aardgasbronnen, waardoor we niet afhankelijk zijn van andere landen voor onze aardgasvoorziening.

De belangrijkste nadelen van aardgas zijn:

Wereldwijd raken de nu toegankelijke bronnen over naar schatting zestig jaar uitgeput, waardoor er mogelijk tekorten ontstaan. Nederland kan dan voor de aardgasvoorziening afhankelijk worden van andere landen. Door schaarste van aardgas kan de prijs stijgen.

Meer weten over aardgas? Zie Klimaatneutraal aardgas.

Aardolie

Aardolie is vooral belangrijk voor de industrie en vervoer. Het wordt gebruikt als brandstof en als grondstof voor de productie van kunststoffen. Zo’n zestig procent van de aardolievoorraden bevinden zich in het Midden-Oosten. Ons land produceert acht procent van de eigen behoefte zelf, dit komt voornamelijk uit de Noordzee. De rest wordt geïmporteerd.

De belangrijkste nadelen van aardolie zijn:

Bij het gebruik van aardolie komt CO2 vrij, dat bijdraagt aan de klimaatverandering, ook komen er vervuilende stoffen vrij.
Het gebruik van aardolie maakt Nederland sterk afhankelijk van olieproducerende landen.
De toegankelijke bronnen raken binnen nu en veertig jaar uitgeput, waardoor er mogelijk tekorten ontstaan; de prijs van aardolie kan gaan stijgen door schaarste.
Ongelukken met schepen met olie aan boord en olieleidingen zijn schadelijk voor het milieu.

Steenkool

Hoogovens en elektriciteitscentrales verbranden steenkool. In elektriciteitscentrales wordt de warmte gebruikt voor het opwekken van elektriciteit. Het grootste deel van de wereldwijde fossiele energievoorraad bestaat uit kolen. De kolenvoorraden komen in vrijwel overal ter wereld voor, ze zijn vooral te vinden in de Verenigde Staten, de voormalige Sovjetunie en China. Ook Nederland heeft kolenvoorraden, ze zijn moeilijk bereikbaar en daarom te duur om te delven. Nederland importeert daarom kolen uit het buitenland.

De belangrijkste voordelen van steenkool zijn:

Het is een goedkope brandstof;
Steenkool is voorlopig nog voldoende voorradig, verspreid over de hele wereld.

De belangrijkste nadelen van steenkool zijn:

Bij het gebruik van steenkool komen veel CO2 en vervuilende stoffen vrij, hierdoor draagt het sterk bij aan de klimaatverandering en aan verzuring. De uitstoot is ongeveer tweemaal zo hoog als bij het gebruik van aardgas voor de elektriciteitsvoorziening.
De voorraad steenkool is eindig. Naar schatting raken de voorraden pas over enkele honderden jaren uitgeput.

Schoon fossiel

Schoon fossiel is de naam van de techniek waarbij de CO2-uitstoot van fossiele brandstof wordt afgevangen en opgeborgen. Na het afvangen stroomt de CO2 in gasvormige of vloeibare vorm door een pijpleiding naar een opslagplaats. De opslag kan plaatsvinden in aardlagen die van nature afgesloten zijn, deze lagen liggen meer dan duizend meter onder land of onder de zeebodem. De opslagplaats wordt daarna tientallen jaren lang gecontroleerd.

Deze schonere inzet van fossiele brandstoffen wordt gezien als een overbruggingsoptie naar een volledige duurzame energievoorziening op de lange termijn. Kijk voor meer informatie over de opslag van CO2 op www.co2afvangenopslag.nl

Discussie en standpunten

De hieronder genoemde milieuorganisaties, energieproducenten en onderzoeksinstituten zien het belang van een duurzame energievoorziening in de toekomst. Ze zijn zich hiervan bewust door de dreigende klimaatveranderingen en vanwege het opraken van fossiele energiebronnen. De organisaties verschillen echter van mening over de snelheid waarmee de olie opraakt en over de vraag hoe een duurzame energievoorziening eruit moet zien.

Brandstofproducenten

Volgens de Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie (VNPI) en de Nederlandse Aardgas Maatschappij (NAM) is grootschalige inzet van alternatieve energiebronnen, zoals water-, wind- en zonne-energie de komende jaren nog niet aan de orde. De NAM en VNPI pleiten voor het temperen van het energieverbruik en een efficiënter inzet van fossiele brandstoffen. Daarnaast heeft de NAM de voorkeur voor aardgas, dat de minst belastende fossiele brandstof is.

Kijk voor meer informatie op www.vnpi.nl en www.nam.nl

Energiebedrijven

EnergieNed, de branchevereniging van energiebedrijven, wil alle opties openhouden. De overheid moet zich volgens de energiebedrijven niet alleen focussen op hernieuwbare bronnen, maar ook op fossiele brandstoffen en kernenergie. Ook moet de voorzieningszekerheid gegarandeerd blijven en moet energie betaalbaar blijven.

Kijk voor meer informatie op www.energiened.nl

Milieuorganisaties

Greenpeace, Stichting Natuur en Milieu en Milieudefensie zijn voor de stimulering van het gebruik van zoveel mogelijk duurzame energiebronnen als zon, wind en biomassa. Energiebesparing is belangrijk om het energieverbruik te verminderen. Deze milieuorganisaties vinden dat het gebruik van olie, kolen en gas zo efficiënt en schoon mogelijk moet gebeuren. Zij zien bezwaren aan de opslag van CO2, deze is niet duurzaam, maar hooguit een tijdelijke oplossing. De organisaties zijn tegen kernenergie, onder meer vanwege de gevaren omtrent veiligheid en kernafval.

Kijk voor meer informatie op www.greenpeace.nl, www.natuurenmilieu.nl, www.milieudefensie.nl

Reactor Institute Delft

Reactor Institute Delft ziet kernenergie als een keuze voor de relatief korte termijn. Duurzame energiebronnen zoals zonne- en windenergie zullen zich ontwikkelen tot technische en economische volwassenheid. Voor energieopslag en voor de productie van brandstoffen voor de vervoersector ligt er nog een grote wetenschappelijke uitdaging, maar in de komende decennia zou ook daar belangrijke progressie mogelijk moeten zijn. Kernfusie kan zich in die periode wellicht tot grote hoogte ontwikkelen.

Kijk voor meer informatie op www.rid.tudelft.nl

Taskforce Energietransitie

Taskforce Energietransitie is een overheidsorganisatie. Deze vindt dat voorlopig alle technieken die CO2 kunnen verminderen aandacht verdienen, dus ook kernenergie en 'schoon fossiel'. De huidige technieken voor duurzame energie zijn nog onvoldoende voor grootschalige energieproductie.

Kijk voor meer informatie op www.agentschapnl.nl/energietransitie

© 2010 Milieu Centraal. Voor overname van informatie zie www.milieucentraal.nl (trefwoord: copyright). Milieu Centraal staat voor betrouwbare milieu-informatie. De informatie is tot stand gekomen door veel partners te raadplegen. Een externe toetsingscommissie beoordeelt de informatie van Milieu Centraal op juistheid en volledigheid. Heeft u nog vragen, bel de Milieu Centraal Informatielijn 0900-900 1719 (15 eurocent per minuut).