Luchtvervuiling

Het wegverkeer is een van de belangrijkste bronnen van luchtvervuiling; mensen worden er dagelijks aan blootgesteld. Auto's, vrachtwagens, motoren en ander verkeer stoten veel fijnstof uit, stikstofoxiden en koolmonoxide, en dragen ook bij aan uitstoot van andere schadelijke stoffen. Enkele van die stoffen leiden ook tot vorming van ozon.

Maar het wegverkeer is niet de enige vervuiler van lucht. Ook de industrie, waartoe bijvoorbeeld elektriciteitscentrales behoren, draagt eraan bij.

Landbouw en huishoudens

Andere relevante bronnen van luchtvervuiling in Nederland zijn landbouw (vooral veeteelt en tuinbouw), en huishoudens. Bronnen van huishoudelijke vervuilers zijn onder meer gaskachels, cv-ketels, gasfornuizen en geisers.

Vervuiling waait ook binnen

Luchtvervuiling is een grensoverschrijdend probleem. Veel vuile lucht komt gewoon aanwaaien uit het buitenland - en verdwijnt er ook naartoe.  De vervuiling in de lucht boven Nederland is voor zestig tot tachtig procent afkomstig uit het buitenland. Omgekeerd waait ook een groot deel van de in Nederland uitgestoten stoffen over de grens.

Uit studies blijkt dat er een verband is tussen wonen langs een drukke weg en long- en luchtwegaandoeningen. Het effect van werken langs of op de weg is vergelijkbaar met dat van wonen langs de weg. Kinderen op scholen bij drukke wegen hebben vaker luchtwegklachten. Het gaat dan vooral om kinderen die daar al gevoelig voor waren. Ook kan luchtvervuiling astma verergeren (maar niet veroorzaken). Het verband tussen verkeersintensiteit en luchtwegklachten bij kinderen blijkt vooral groot ten aanzien van de intensiteit van vrachtverkeer.

Effecten van verkeersgerelateerde luchtvervuiling op de gezondheid kunnen echter niet aan één stof worden toegeschreven, het gehele mengsel van verkeersgerelateerde luchtvervuiling speelt waarschijnlijk een rol.

Fijnstof

Door fijnstof kunnen mensen luchtwegklachten krijgen (hoesten door irritatie, droge keel) of een verminderde longfunctie. Voor mensen met hart- en vaatziekten kan fijnstof de klachten verergeren.

Door acute blootstelling aan fijnstof overlijden per jaar naar schatting 1.700 mensen vroegtijdig. Dat fatale effect heeft fijnstof vrijwel alleen op mensen die al gezondheidsklachten hebben, zoals een luchtweg-, hart- of vaatziekten. Zij overlijden door het fijnstof een aantal maanden eerder. Ook (oudere) mensen met een verminderde lichamelijke conditie kunnen slachtoffer worden van fijnstof.

Op de langere termijn maakt fijnstof veel meer slachtoffers. Door langdurige blootstelling aan luchtvervuiling overlijden jaarlijks ruim 18.000 mensen in Nederland.

Ozon

Net als fijnstof kan ook ozon zorgen voor luchtwegklachten en verminderde longfunctie. Bestaande klachten die verband houden met hart- en vaatziekten kunnen erdoor verergeren. Ozon kan bij hoge blootstelling, zoals tijdens smogperiodes, hoofdpijn, misselijkheid en duizeligheid veroorzaken. Acute blootstelling aan ozon leidt jaarlijks tot ongeveer 1.800 sterfgevallen. Net als fijnstof betreft dit vooral mensen uit risicogroepen, zoals ouderen en zieken.

Andere luchtvervuiling

Benzeen en PAK's zijn kankerverwekkende stoffen. In Nederland worden geen hoge concentraties gevonden. De concentraties blijven onder de norm van één extra kankergeval per miljoen mensen per jaar. Dit wil dus zeggen dat er in Nederland jaarlijks minder dan 16 mensen kanker krijgen door benzeen of PAK's in het milieu.

Voor stikstofdioxide (NO2), dat vooral door verkeer wordt veroorzaakt, zwaveldioxide (SO2) en koolmonoxide (CO) is het niet waarschijnlijk dat er gezondheidseffecten optreden bij de in de buitenlucht heersende concentraties.

Op en langs de weg is de lucht het meest vervuild. Door rekening te houden met de volgende punten kunt u de gevolgen zoveel mogelijk beperken.

• Bij fietsen en hardlopen ademt u veel lucht in. Vermijd hardlopen of fietsen langs drukke wegen. Kies liefst een route langs iets minder drukke wegen.
• Fiets liever dan dat u de auto rijdt. Weliswaar maakt het voor de inademing van vuile lucht niet veel uit, maar fietsen veroorzaakt geen uitstoot.
• Rijdt u in de auto, hou dan liefst de ramen dicht nog voordat u in de file belandt. Zo houdt u iets van de vuile lucht buiten. Buiten de file is een open raampje gezonder, want de lucht in auto's is meestal erg slecht

Bij smog: lage inspanning

Heeft u al klachten van luchtwegen of in verband met hart- en vaatziekten en is er sprake van matige smog, vermijd dan (zware) lichamelijke inspanning . Hou de berichten over smog bij via Teletekst.

Bij ernstige smog komt dit op het nieuws en heeft de gehele bevolking kans op klachten. Bij zomersmog zijn de ozonconcentraties meestal vooral in de middag en vroege avond hoog. Mensen die al klachten hebben, moeten uiteraard nog voorzichtiger zijn met inspanning.

Ventileer uw woning

Ondanks luchtvervuiling is het beter om de ramen en ventilatieroosters open te houden. Binnenshuis ontstaat namelijk ook vervuiling door allerlei oorzaken, en die moet afgevoerd worden. Doet u dat niet, dan kan de lucht in huis vuiler worden dan die erbuiten. Ventileer daarom altijd. Lees meer op Ventilatie: noodzakelijk voor gezondheid.

• Kies zo mogelijk een ander vervoermiddel voor de auto.
• Rijdt u toch auto, pas dan Het Nieuwe Rijden toe.
• Koop een auto die schoon en zuinig is (Zie: Auto kopen)
• Laat de auto liever zo weinig mogelijk stationair lopen en gebruik de airco met mate.
• Laat op een dieselauto een roetfilter installeren. Hiervoor krijgt u subsidie.
• Koop energiezuinige apparaten (zie: www.energielabel.nl) en wees zuinig met elektriciteit; veel luchtverontreiniging wordt veroorzaakt door elektriciteitscentrales.
• Vermijd zo mogelijk het gebruik van open haard, allesbrander of houtkachel.
• Gebruik verf met zo weinig mogelijk of geen oplosmiddelen

Als bewoners willen weten hoe de luchtkwaliteit in hun wijk of straat is zijn de mogelijkheden tot nu toe beperkt. Gemeenten waar grenswaarden worden overschreden zijn verplicht om een actieplan op te stellen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Deze actieplannen zijn soms te vinden op de website van de gemeente. In het actieplan staan gegevens en kaartjes over de luchtkwaliteit op gemeentelijk niveau, en sommige gemeenten (vooral de grotere steden) geven op hun websites ook gegevens op straatniveau.

Voor de actuele gemiddelde concentratie voor heel Nederland kan men terecht op de website van het LML, op www.lml.rivm.nl. De informatie op deze website wordt ieder uur bijgewerkt. Ook de DCMR beheert een meetnet in de Rijnmond waarvan de actuele meetresultaten zijn te vinden op www.dcmr.nl.

Niet alle wetenschappers en organisaties zijn het eens over luchtvervuiling. Er is bijvoorbeeld discussie over de normen. Mogen die zomaar worden opgerekt als een nieuwe woonwijk wordt gebouwd langs de snelweg? Ook het nut van bepaalde maatregelen staat ter discussie.