Milieuaspecten van landbouw

Mest en mineralen, zoals fosfaat, nitraat en ammoniak, zijn nodig om gewassen te laten groeien. Gebruik van te veel dierlijke mest en kunstmest leidt echter tot vervuiling van bodem, water en lucht en tast de diversiteit van de natuur aan. Een ander gevolg is dat het grondwater verontreinigd raakt met nitraat. Door inkrimping van de veestapel zijn de afgelopen jaren de nitraatconcentraties substantieel gedaald en is ook het mestoverschot gehalveerd.

De landbouw veroorzaakt 27 procent van de Nederlandse bijdrage aan het versterkte broeikaseffect. Voor een deel komt dat doordat voor het bedrijven van landbouw energie nodig is. Bij het gebruik van fossiele brandstoffen komt het broeikasgas CO2 vrij. De glastuinbouw stoot de meeste CO2 (80 procent van de uitstoot door landbouw) uit door het hoge energieverbruik voor het verwarmen en belichten van kassen. Verder komt er CO2 vrij door het directe energiegebruik op het bedrijf, en door het indirecte energiegebruik voor de productie van bijvoorbeeld veevoer.

Andere broeikasgassen zijn methaan (CH4) en lachgas (N2O). Bij herkauwers (zoals koeien) komt bij de vertering methaan vrij. De landbouw zorgt voor 42 procent van de methaanuitstoot in Nederland en de veeteelt heeft hier de grootste bijdrage aan. Lachgas ontstaat onder meer bij een hoge bemesting en daardoor snelle afbraakprocessen in de bodem.

Nederland is in de afgelopen 50 jaar een stuk droger geworden, ondanks de (bijna) overstromingen in het gebied van de grote rivieren en de soms overvloedige neerslag. De landbouw draagt meer dan zestig procent bij aan de verdroging. Niet alleen wordt in droge periodes beregend, maar ook wordt het grondwaterpeil naar beneden gebracht omdat de grond anders te nat zou zijn voor landbouwgewassen.

Verdroging is een milieuprobleem omdat veel van de karakteristieke planten en de daar weer van afhankelijke dieren, van natte en vochtige standplaatsen verdwijnen of dreigen te verdwijnen. Ter compensatie voor de verlaging van de grondwaterstand voeren waterbeheerders water van elders aan. Doorgaans bevat dit water veel meer meststoffen dan het oorspronkelijke water, waardoor verruiging optreedt: de oorspronkelijke vegetatie die op voedselarme bodems groeide, wordt verdrongen door andere planten.
 

Bij genetische modificatie in de landbouw wordt het erfelijk materiaal van landbouwgewassen aangepast, zodat bepaalde eigenschappen veranderen. Dat levert economisch voordeel op, maar over de milieugevolgen zijn veel mensen het oneens.

Meer hierover op Genetische modificatie van gewassen.

Voor het dierenwelzijn in de veehouderij zijn wettelijke normen vastgesteld in de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren. Er zijn in internationaal verband vijf vrijheden voor het dier opgesteld. Deze vrijheden houden in dat dieren vrij zijn van dorst, honger en onjuiste voeding; van fysiek en fysiologisch ongerief; van pijn, verwondingen en ziektes; van angst en chronische stress; en vrij om hun natuurlijke (soorteigen) gedrag te vertonen. De dagelijkse praktijk is voor veel dieren echter nog anders.