Groente- en fruitkalender

Elke groente- en fruitsoort in de kalender heeft een milieuklasse (A tot en met E). Daaraan kunt u zien hoe milieuvriendelijk een groente- of fruitproduct is, ten opzichte van andere producten. Die milieuklasse weegt de belangrijkste oorzaken van milieubelasting mee: de klimaatbelasting van de teelt, het vervoer en de verpakking, de uitputting van fossiele brandstoffen, en landgebruik.

Milieuklasse A

De milieuvriendelijkste producten vallen in milieuklasse A. Het zijn veel groenten en fruit van Nederlandse akkers. Ook bijna de helft van de akkerproducten uit andere Europese landen die over de weg vervoerd worden, en een derde van de producten die per schip binnenkomen, vallen in milieuklasse A.

Milieuklasse B

In milieuklasse B vallen enkele Nederlandse en Europese akkerproducten met een lagere opbrengst per hectare. En producten uit Spaanse kassen met bijverwarming, zoals tomaat, bloemkool, broccoli en meloen. Ook in milieuklasse B vallen Nederlandse producten afkomstig uit energiezuinig verwarmde kassen (warmte-krachtkoppeling) en met een hoge opbrengst per hectare. Het gaat dan om vleestomaten, trostomaten, ronde tomaten en komkommer. Tot slot vallen ook veel producten die per schip zijn vervoerd in deze milieuklasse.

Milieuklasse C

In milieuklasse C zitten producten uit Nederlandse energiezuinig verwarmde kassen (warmte-krachtkoppeling, WKK) met een lagere opbrengst per hectare, en kasproducten uit kassen zonder WKK. Ook kwetsbaar fruit uit Nederland of elders uit Europa, dat in kleine hoeveelheden verpakt wordt met veel hard plastic (bramen, frambozen en aardbeien) valt in deze milieuklasse.

Milieuklasse D

Importproducten die over korte afstanden door de lucht vervoerd worden (maximale afstand: Midden Oosten) vallen in milieuklasse D. Net als producten met een ongunstige combinatie van een lage opbrengst per hectare, gebruik van potgrond, kasproducten zonder warmte-kracht koppeling en/of veel verpakkingsmateriaal.

Milieuklasse E

In milieuklasse E vallen producten die van ver zijn ingevlogen (Zuid- en Midden-Amerika, Zuid-Oost-Azië en Nieuw-Zeeland). Verder zitten in klasse E producten met een ongunstige combinatie van lage opbrengst per hectare, gebruik van potgrond, geen warmte-kracht koppeling in de kasteelt en/of veel verpakkingsmateriaal.

Groente en fruit kennen twee grote milieugevolgen. De ene is klimaatbelasting, veroorzaakt door broeikasgassen die vrijkomen bij gebruik van fossiele brandstoffen. Dat gebeurt bij de teelt, het vervoer, eventuele verpakking en als er potgrond gebruik wordt. Ook als natuurgebied wordt omgezet in landbouwgrond komt er broeikasgas vrij, dat opgeslagen zat in de begroeiing.

Het tweede grote milieugevolg van groente- en fruitproductie komt door gebruik van landbouwgrond. Landbouwgrond is schaars. Door een groeiende wereldbevolking en welvaartsniveau wordt steeds meer natuurgebied omgezet in landbouwgrond, waarbij diversiteit aan planten en dieren verloren gaat. Teelt die maar weinig kg groente of fruit per hectare oplevert, is daarom belastender voor het milieu.

Soms komt er nog meer milieubelasting kijken bij de teelt van groente en fruit, bijvoorbeeld door het gebruik van veel water (zeker in landen waar water schaars is) of bestrijdingsmiddelen. De Groente- en fruitkalender houdt hier geen rekening mee, omdat hierover – vooral bij de buitenlandse productie - onvoldoende informatie bekend is.

Biologisch: niet per se milieuvriendelijker

Biologische teelt is deels beter voor het milieu: het zorgt voor meer biodiversiteit op de akker, en gebruikt minder schadelijk landbouwgif. Maar er is meer land nodig om eenzelfde hoeveelheid producten te krijgen. Verder schelen biologische en gewone teelt niet veel in energiegebruik.

Het is dus niet juist om te zeggen dat biologische producten op alle fronten milieuvriendelijker zijn. Daarom maakt de Groente- en fruitkalender hier geen onderscheid in.

Hoeveel energie uit fossiele brandstoffen er nodig is voor de teelt, het vervoer en de verpakking van een kilogram groente of fruit, verschilt per soort en seizoen, en daarmee ook de klimaatmilieubelasting ervan.

Teelt

Teelt in de verwarmde kas kost meer energie dan teelt op de zogeheten vollegrond (buiten op de akker), doordat de kas warmte en licht nodig heeft. Kasteelt veroorzaakt daardoor meer uitstoot van CO2 per kg product. Zo'n tien procent van al het Nederlandse gasverbruik gaat naar de verwarming van kassen.
De Nederlandse glastuinbouw is bezig met energiebesparing. Bijvoorbeeld door warmte-krachtkoppeling (WKK) te gebruiken: die techniek maakt efficiënter warmte en elektriciteit uit aardgas. WKK leidt tot lager aardgasverbruik omdat het ervoor zorgt dat elektriciteitscentrales minder hard werken. WKK in de glastuinbouw zorgt ervoor dat producten als tomaten en komkommers in een milieuvriendelijker milieuklasse terechtkomen. Ronde tomaat bijvoorbeeld geteeld zonder WKK komt in milieuklasse C, en met het huidige WKK-areaal voor deze groente meegerekend (90 procent), in B.

Vervoer: vliegtuig hoogste klimaatbelasting, dan schip en vrachtwagen

Bederfelijke en kwetsbare producten van een ander continent (asperges, verse kruiden en zacht fruit) komen vaak per vliegtuig naar Nederland. Dat veroorzaakt veel uitstoot van broeikasgassen. Vervoer per schip is veel klimaatvriendelijker omdat het per kilo product maar weinig energie vereist. Daardoor belanden milieuvriendelijk geteelde groenten en fruit die helemaal uit Zuid-Amerika per schip naar Nederland komen toch in milieuklasse A. De klimaatbelasting van vervoer per vrachtwagen zit tussen die van het vliegtuig en het schip in.

Verpakking

Het maken van verpakkingen kost energie en zorgt daarmee voor klimaatbelasting. Maar een verpakking kan ook milieuvoordeel hebben: het beschermt producten tegen beschadiging en bederf en voorkomt zo voedselverspilling. Gemiddeld draagt een verpakking ruim 10 procent bij aan de milieubelasting van een verpakt product. Bij kwetsbaar fruit dat in kleine hoeveelheden (150 of 250 gram) in plastic bakjes verpakt wordt (zoals frambozen of bramen) ligt dat aandeel veel hoger: de verpakking beslaat daarbij een groot deel van de totale milieubelasting.

Teelt op potgrond: hoge CO2-uitstoot

Producten die geteeld zijn op potgrond, zoals aardbeien, hebben een hoge uitstoot aan CO2. Dat komt doordat potgrond voor een groot deel uit veen bestaat: in veen ligt koolstof opgeslagen dat bij gebruik van het veen vrijkomt als het broeikasgas CO2.

Voor de teelt van tropische producten wordt vaak (vooral in Zuid-Amerika) natuurgebied omgezet in landbouwgrond. Aangezien in de natuur meer planten- en dierensoorten leven dan op een akker, zorgt deze omzetting tot verlies van biodiversiteit. Ook komen hierbij broeikasgassen vrij die als het ware lagen opgeslagen in de bomen en andere planten. De Groente- en fruitkalender neemt dit aspect van klimaatbelasting mee; het speelt een rol bij onder meer peultjes uit Peru en sperziebonen uit Senegal.

Schaarste

Als voor de productie van een groente- of fruitsoort erg veel land nodig is, heeft dat ook negatieve gevolgen voor het milieu. Vruchtbare landbouwgrond wordt wereldwijd steeds schaarser: er moeten steeds meer monden gevoed worden en er is steeds meer grond nodig voor de teelt van veevoer, biobrandstoffen en producten zoals hout en katoen. Als landbouwgrond opraakt, wordt natuurgebied omgezet naar landbouwgrond.

Daarom is het belangrijk dat er per hectare zoveel mogelijk product geteeld wordt (hoge opbrengst per hectare). In Westerse landen is de opbrengst per hectare door betere landbouwtechnieken en voldoende water en meststoffen vaak hoger dan in ontwikkelingslanden.

• Milieubewust bezig met voeding kan op vele manieren. Zie alle tips op een rij op Milieubewust eten.
• Bij het Voedingscentrum kunt u terecht voor informatie over voedingswaarde, gezondheid, bewaren en bereiden van voedsel, hygiëne en voedselveiligheid: www.voedingscentrum.nl.  
• Voorlichtingsbureau Groenten en Fruit, www.groentenenfruit.nl.