Persoonlijke verzorgingsproducten

In verschillende persoonlijke verzorgingsproducten komen drijfgassen en oplosmiddelen voor. Dit zijn vluchtige organische stoffen (VOS) die mede-verantwoordelijk zijn voor smogvorming: vervuilde lucht die als een mist over stad en land kan liggen. Smog kan leiden tot klachten aan de luchtwegen. 6,5 procent van de totale uitstoot van VOS in Nederland komt van verzorgingsproducten.

De meeste schadelijke drijfgassen en oplosmiddelen komen vrij uit deodorant en haarlak verpakt in spuitbussen. Minder schadelijke deodorants zijn rollers, mechanische verstuivers en sticks: die bevatten geen drijfgas. Ook voor haarlak is er een milieuvriendelijker alternatief: een flesje met mechanische verstuiving.

Aftershave, parfums en nagellak remover bevatten veel oplosmiddelen. Maar omdat consumenten hiervan relatief weinig gebruiken, is hun aandeel in de totale uitstoot van VOS beperkt. Er zijn geen milieuvriendelijker alternatieven; om het milieu te ontlasten kunt u het beste het gebruik van deze producten beperken.

Palmvet en ontbossing

In zeep, crèmes, lippenstift en tal van andere verzorgingsproducten zit het vet van de oliepalm als ingrediënt. Palmolie is op zichzelf een milieuvriendelijke grondstof, maar voor de teelt van palmolie is schaarse landbouwgrond nodig; dat leidt tot ontbossing, met name in zuid-oost Azië.

Er is veel extra landbouwgrond nodig voor de teelt van palmolie. Uitbreidingslocaties liggen vooral in gebieden die nu nog bos zijn. Naar schatting wordt 20 procent van de palmolieproductie gebruikt voor verzorgingsproducten. Verschillende cosmeticabedrijven richten zich op 'goed gebruik' van palmolie. Het Wereldnatuurfonds heeft hierover een 'scorekaart' uitgebracht, zie http://assets.wnf.nl.

Bijna alle verzorgingsproducten, zoals bad- en doucheproducten, tandpasta en shampoo, komen na gebruik via het afvalwater in het milieu. Hoewel veel mensen vewachten dat dit tot milieuproblemen leidt, is dit nauwelijks het geval. Installaties voor waterzuivering verwijderen namelijk verreweg de meeste stoffen uit het rioolwater, zodat die niet of nauwelijks in het oppervlaktewater komen.

Van sommige slecht afbreekbare stoffen uit verzorgingsproducten is echter onduidelijk of, en in welke mate, ze terecht komen in het oppervlaktewater. Giftige stoffen hebben dan mogelijk effecten voor het watermilieu. Gebruik dus uit voorzorg niet méér verzorgingsproducten dan nodig.

Microplastics

Een bijzondere vorm van watervervuiling door producten voor persoonlijke verzorging zijn de zogenoemde microplastics: microscopisch kleine deeltjes die in gezichtscremes, tandpasta, lippenstift en lenzenvloeistof kunnen zitten. Deze kunnen bijdragen aan de plastic soep in oceanen, en daar schade aanrichten aan het waterleven (zie ook zwerfafval). Als een product voor persoonlijke verzorging microplastics bevat, dan ziet u dat op de ingrediëntenlijst, er staat dan bijvoorbeeld 'polyethyleen'.

Stichting de Noordzee heeft rode en groene lijsten van producten met en zonder microplastics, zie onder bij Meer informatie.

Sommige cosmeticamerken profileren zich als 'natuurlijk' of 'plantaardig'. Hun producten bevatten dan (onder andere) plantaardige ingrediënten. Het voordeel van planten als grondstof is dat die hernieuwbaar zijn en dus niet opraken, in tegenstelling tot de aardolie als grondstof: dat raakt uiteindelijk een keer op.

Schaarse landbouwgrond

De andere kant van de medaille is dat er landbouwgrond nodig is voor de teelt van plantaardige grondstoffen. Goede landbouwgrond is schaars: uitbreiding betekent vaak dat er (tropisch) bos voor moet verdwijnen. Verder is het vaak onbekend of de teelt en bewerking van een plantaardige grondstof milieuvriendelijk zijn.

Keurmerken

Er zijn wel enkele keurmerken die een milieuvriendelijke herkomst van plantaardige producten garanderen. Zie Keurmerken persoonlijke verzorging.

Restanten van verzorgingsproducten hoeven niet bij het Klein Chemisch Afval (KCA). Ook nagellak, nagellakremover en lege spuitbussen niet.

Lege plastic verpakkingen kunnen bij het plastic verpakkingsafval. Heeft u plastic flessen met (resten van) bodylotion, zonnebrandmiddel of andere vettige producten, spoel dit middel dan niet door het riool: het vet kan voor verstoppingen zorgen. Gooi deze resten dus met fles en al bij het restafval.

Zonnebrandcrème ook na jaar nog goed

Zonnebrandmiddel van vorig seizoen hoeft u overigens niet weg te gooien (tenzij het niet meer goed ruikt of niet mengt na het schudden): uit onderzoek van de Consumentenbond bleek dat deze na een jaar nog steeds bescherming biedt tegen de zon.

Dierproeven voor de ontwikkeling van cosmetische producten zijn in Nederland al verboden sinds 1995 en in heel Europa sinds 2004. Vanaf 2013 geldt er bovendien een handelsverbod voor (ingrediënten van) cosmetica waarvoor recent dierproeven zijn gedaan - ook als dat elders in de wereld is gebeurd. Hiermee komt een einde aan vrijwel alle dierproeven voor cosmetica.

Dat wil niet zeggen dat cosmetica per definitie 100 procent proefdiervrij is. Veel van de gebruikte ingrediënten zijn wel ooit eerder op dieren getest. Wilt u zeker weten dat u proefdiervrije cosmetica koopt, raadpleeg dan www.proefdiervrij.nl/cosmeticagids.

In persoonlijke verzorgingsproducten worden de laatste jaren steeds vaker nanodeeltjes gebruikt: zéér kleine deeltjes (1 nanometer = 1 miljoenste millimeter). Nanodeeltjes hebben andere eigenschappen dan grotere partikeltjes, waardoor materialen kunnen worden gemaakt met nieuwe eigenschappen. Nanotechnologie wordt onder meer gebruikt in zonnebrandmiddel en deodorant.

Over eventuele risico's voor mens en milieu is nog weinig bekend. Het onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen, maar komt nu snel op gang (www.rivm.nl).

Momenteel geldt in Nederland de Cosmetica Richtlijn. In 2013 wordt de Europese Cosmetica Verordening van kracht. Belangrijk zijn veiligheid en etikettering: op het etiket moet onder meer komen staan of het product nanodeeltjes bevat.

Branche en milieu-organisatie

De branchorganisatie van fabrikanten en importeurs van cosmetica (Nederlandse Cosmetica Vereniging) stelt onder meer eisen aan het gebruik van nanotechnologie, waaronder een wetenschappelijke toetsing. www.ncv-cosmetica.nl.

Greenpeace heeft vooral aandacht voor gifstoffen in cosmetica, de milieu-organisatie besteedde er in 2005 nog een campagne aan (www.greenpeace.nl). Net als Stichting Natuur en Milieu, en Milieudefensie die in hetzelfde jaar de campagne voerden 'Ben jij gifvrij?'. Natuur en Milieu richt zich inmiddels op de veiligheids- en milieuaspecten van nanodeeltjes in consumenteproducten, waaronder producten voor persoonlijke verzorging. Volgens de Stichting is er te weinig bekend, en beschermt de wet de burgers niet goed genoeg op dit terrein. De overheid zou daarom regels moeten stellen om het gebruik van nanodeeltjes te beperken.

• Kijk voor meer informatie over ingrediënten in cosmeticaproducten en natuurlijke cosmetica: www.ncv-cosmetica.nl, of bezoek www.isditproductveilig.nl, beide van de Nederlandse Cosmetica Vereniging.
• Stichting Proefdiervrij heeft een cosmeticagids opgesteld: een lijst met producten die niet op dieren zijn getest. Zie www.proefdiervrij.nl of T 070 3062468.
• Kijk voor informatie over allergie- en overgevoeligheidsreacties op allergie.pagina.nl en www.cosmeticaklachten.nl.
• Stichting de Noordzee heeft lijsten met producten voor persoonlijke verzorging die wel of juist geen microplastics bevatten, zie www.noordzee.nl.