Keurmerken vlees, zuivel en vis

Aquaculture Stewardship Council (ASC) voor vis is een keurmerk van het Wereld Natuur Fonds (WNF) en Initiatief Duurzame Handel (IDH); het WNF en IDH wilden hiermee een standaard ontwikkelen voor verantwoorde viskweek.

Standaarden voor twaalf kweekvissen

Er zijn acht standaarden opgezet, voor twaalf vissoorten (zalm, pangasius, tilapia, garnalen, forel, abalone, oesters, twee soorten mosselen, St. Jakobsschelpen, horsmakreel en Cobia), maar vooralsnog (aug 2012) is in Nederlandse supermarkten alleen Tilapia uit Indonesië met het ASC-keurmerk verkrijgbaar. Pangasius, venusschelpen, mosselen en oesters met ASC-keurmerk volgen later.

Eisen

Er is geen consumenteninformatie beschikbaar over de eisen die ASC stelt, maar Milieu Centraal heeft de standaarden bekeken. Daaruit blijkt dat ASC-viskweek:

• Moet voldoen aan lokale en nationale wetgeving.
• De lokale biodiversiteit en ecosystemen moet beschermen, net als de gezondheid van wilde populaties. Kweekvis mag niet mengen met wilde populaties.
• Eisen stelt aan gebruik van grondstoffen; zo gelden er eisen aan het gehalte wilde vis in het visvoer, aan energiegebruik en uitstoot van broeikasgassen, aan afvalbeheer en gebruik van chemicaliën.
• Verantwoordelijk moet omgaan met medicijnen.

Veel viskweek vindt plaats in Aziatische landen. ASC stelt eisen op sociaal gebied voor werknemers; die volgen de acht belangrijkste ISO-normen (internationale eisen).

De ASC-standaarden kennen geen expliciete eisen op het gebied van dierenwelzijn. Bepaalde regels voor optimale groei van de kweekvis pakken wel goed uit voor het dierenwelzijn, zoals eisen voor waterkwaliteit, stressvermindering en leefruimte. Er zijn geen welzijnseisen voor de slacht.

Controle betrouwbaar

De controle van ASC is betrouwbaar want er een onafhankelijke geaccrediteerde organistie voert de controle uit. Zie ook MSC keurmerk.

Het Beter Leven kenmerk is een keurmerk voor dierenwelzijn. Eigenaar is de Dierenbescherming. Of het keurmerk één, twee of drie sterren toont, hangt af van de mate waarin het dierenwelzijn is verbeterd, ten opzichte van gangbare veehouderij. De controle gebeurt door een onafhankelijke organisatie; het is dus een betrouwbaar keurmerk.

Wat een ster precies betekent, hangt af van de diersoort, maar algemeen geldt: één ster staat op vleesproducten die een kleine verbetering zijn van dierenwelzijn (ten opzicht van gangbare vleesproducten). Twee sterren staan op producten die wat verder gaan op het gebied van dierenwelzijn, maar nog niet zo goed zijn als biologische producten. Drie sterren staan op biologische producten of producten met een vergelijkbaar dierenwelzijn.

Het diervriendelijkste vlees is vaak ook het duurst, en dat is een drempel voor verkoop. De Dierenbescherming streeft daarom, via het Beter Leven kenmerk, naar tussensegmenten: vleesproducten waarvan het niveau van dierenwelzijn ligt tussen dat van de gangbare en de biologische veehouderij in, met een prijs die maar iets hoger ligt dan de gangbare producten. 

Beter Leven 1 ster:

• Varkensvlees van Jumbo Supermarkt, onder de naam Jumbo Bewust. Dit vlees is afkomstig van varkens die gehouden zijn in een 'strooisel'-stal. Hierin hebben de dieren meer ruimte en strooisel (zaagsel). Dit strooisel biedt het nodige ligcomfort en wroetgelegenheid. De strooiselstal is niet alleen goed voor het welzijn van de varkens, maar is ook beter voor het milieu. Daarom heeft het houden van varkens in strooiselstallen ook het Milieukeurmerk. Ook de Albert Heijn verkoopt varkensvlees met één ster van de Dierenbescherming (en geen gangbaar varkensvlees meer).
• Blank kalfsvlees, te koop bij diverse supermarkten. Deze kalveren krijgen (ten opzichte van gangbare kalveren) meer ruwvoer binnen en daardoor meer ijzer. Deze kalveren kunnen daarnaast gelijktijdig eten en drinken, en er zijn afspraken over kortere transporttijden. Gangbaar rosé kalfsvlees is qua dierenwelzijn iets beter dan het blanke kalfsvlees met het Beter Leven kenmerk, omdat de dieren onbeperkt toegang tot ruwvoer hebben.
• De 'Volwaardkip'. Te koop bij enkele supermarkten. De normen voor dierenwelzijn zijn bijna even hoog als die van scharrelkip. De kippen zijn van een langzamer groeiend en actiever ras dan de gangbare kippen. De kuikens krijgen veertig procent meer ruimte. De kippen hebben toegang tot een overdekte uitloop.
• Scharrelrundvlees Albert Heijn. Deze runderen lopen het grootste deel van het jaar buiten in de wei, en kalfjes mogen 6 maanden bij hun moeder zogen. De dieren worden niet onthoornd, gecoupeerd of gebrandmerkt, maar wel gecastreerd, en het transport naar het slachthuis duurt minder dan 2 uur.
• Scharrelkip van Albert Heijn. Deze kippen hebben meer ruimte, daglicht en een natuurlijk dag- en nachtritme en ze groeien langzamer. Ze krijgen dagelijks gestrooid graan en er zijn strobalen. Onder het Beter Levenkenmerk met één ster is een overdekte uitloop verplicht, maar de Dierenbescherming keurt vanwege de investeringen die dit vergt een overgangstermijn ook goed. Daarnaast zijn er regels voor een diervriendelijker transport en slachtmethode.

Beter Leven 2 sterren:

• Maïs-Scharrelkip van Kemper. Deze kippen hebben een vrije uitloop naar de buitenlucht.
• Scharrelvarkensvlees van Albert Heijn. De zeugen leven het hele jaar buiten, met schuilmogelijkheid. De mannelijke biggen worden niet gecastreerd. Er is een groepsstal met stro en overdekte uitloop en transport naar het slachthuis duurt meestal minder dan 4 uur.

Beter Leven 3 sterren:

• De meeste sterren staan op biologische producten die ook het Europees logo voor de biologische landbouw, en meestal ook het EKO-keurmerk dragen Ook Label Rouge kip en Rondeeleieren (zie hieronder) krijgen de hoogste waardering vanwege vergaande eisen voor dierenwelzijn.

Biologisch vlees draagt het EU-logo voor biologische landbouw en vaak ook het EKO-keurmerk. De eisen waaraan biologisch vlees voldoet, liggen vast in de Nederlandse wet (naar Europese richtlijnen). In tegenstelling tot gangbaar vlees geeft biologisch de garantie dat de dieren het hele jaar door naar buiten kunnen; ook binnen hebben de dieren meer ruimte. Het vee krijgt biologisch ruwvoer en een beperkte hoeveelheid (grotendeels biologisch) krachtvoer.

Ook eisen voor milieu

Verder gelden er bij het keurmerk voor biologische landbouw ook eisen op gebied van milieu. De uitstoot van milieubelastende stoffen staat in verhouding tot wat het ecosysteem kan verdragen, doordat er ook regels gelden voor het aantal dieren per vierkante meter. Dat voorkomt een mestoverschot.

Biologisch vlees is te koop bij gespecialiseerde slagerijen en supermarkten.

Meer over de keurmerkeigenaar en de betrouwbare controle staat op Keurmerk landbouw. Het EKO-keurmerk komt ook voor op eieren, zie Keurmerk eieren.

Er zijn viskwekerijen die biologische vis produceren. Het gaat om zalm, kabeljauw, forel en garnalen. Op de verpakking staat het EU-logo voor de biologische landbouw en vaak ook een buitenlands keurmerk voor biologische productie; zoals het Duitse Naturland of het Engelse Soil Association. (Zie ook keurmerken landbouw.)

Er is sprake van betrouwbare controle door een onafhankelijke geaccrediteerde organisatie. Ook Stichting De Noordzee vindt biologische vis duurzaam.

Biologische viskweek garandeert goede kweekomstandigheden en stelt als enige in de branche van viskweek /aquacultuur minimumnormen voor dierenwelzijn. Vissen worden bijvoorbeeld met een lager dichtheid gehouden, voortplanting gaat op een natuurlijke manier, water wordt niet verrijkt met zuurstof, medicijnen of groeimiddelen en er zijn regels voor diervriendelijk slachten.

Biologische vis is te koop in sommige natuurvoedingswinkels, en hier en daar ook in supermarkten (bijvoorbeeld biologische garnalen).

Biotrend en Bio+ zijn geen keurmerken, maar merknamen voor biologische producten.

Biotrend kunt u tegenkomen in de Lidl-supermarkt, Bio+ bij onder andere supermarktketens Plus, Jumbo en Coop.

Bio+ en Biotrend hebben geen onafhankelijke controle omdat het geen keurmerken zijn. Beide merknamen gaan wel altijd vergezeld van een officieel keurmerk voor biologische landbouw, zoals EKO of het Europese keurmerk voor biologische landbouw. En die kennen wel betrouwbare onafhankelijke controle.

Kijk voor meer info op www.lidl.nl en www.bio-plus.nl.

Op zuivel kan het logo staan van het Caring Dairy programma: het Zuivel met Zorg-programma. Boeren werken daarbij aan verbetering van het duurzaamheidsniveau van de boerderij, om te komen tot richtlijnen voor duurzame melkveehouderij. Er gelden criteria voor onder meer dierenwelzijn, energie- en waterbesparing, goed landschaps- en bodembeheer en gezonde arbeidsomstandigheden (gunstig voor de boer en zijn bedrijf).

Caring Dairy is een Europees programma waarin onder meer melkveehouders, Ben & Jerry's, CONO-kaasmakers, Wageningen Universiteit en Researchcentrum, en Wereld Natuur Fonds en Stichting Natuur en Milieu samenwerken. Caring Dairy staat op Beemsterkaas en Ben&Jerry ijs.

Controle onbekend

Het is niet duidelijk of er sprake is van controle; Milieu Centraal kan dus geen indicatie geven van de betrouwbaarheid.

CO2-neutral production process is een fabrikantenlogo van Provamel, een fabrikant van voedingsmiddelen op basis van soja. Provamel wil hiermee aangeven dat een product klimaatneutraal is.

(Consumenten)informatie over dit logo en de eisen zijn erg schaars. Milieu Centraal heeft uiteindelijk uitgevonden dat de CO2-uitstoot op betrouwbare wijze is onderzocht (volgens richtlijn ISO 14040) en dat de klimaatcompensatie plaatsvindt via een gedegen aanbieder.

Onderdeel van deze klimaatcompensatie is dat de fabrikant eerst het energiegebruik omlaag brengt, voor het resterende energiegebruik duurzame energie inzet, en tot slot voor het onvermijdbare energieverbruik CO2-compensatie laat uitvoeren. Hoe dat in zijn werk gaat staat op Klimaatcompensatie.

Geen onafhankelijke controle

Er vindt geen onafhankelijke controle plaats van het logo. Zie voor enige info www.provamel.co.uk/NL_BE/.

Vlees met het keurmerk Demeter voldoet aan de eisen van de biologisch-dynamische landbouw. Natuurlijk gedrag bij dieren en de kwaliteit van voeding staan daarbij centraal.

Het keurmerk gaat in Nederland altijd vergezeld van het EKO-keurmerk, maar de eisen voor dierwelzijn van Demeter gaan soms verder dan die voor biologisch vlees. Zo mogen koeien en geiten niet onthoornd worden, en lopen er hanen tussen de kippen rond. Lees meer over de eigenaar, de eisen en de controle op Keurmerken landbouw.

Vlees met Demeterkeurmerk kunt u kopen in sommige natuurvoedingswinkels en bij het boerenbedrijf zelf, of bestellen als ingevroren pakketten bij gespecialiseerde bedrijven.

Op bijna alle blikjes tonijn staat een logo met de tekst dolfijnvriendelijk gevangen of dolphin safe. Bedrijven die dit logo voeren, gebruiken naar eigen zeggen geen drijfnetten, en vissen niet op tonijn bij dolfijnen. Bij het vissen met ring- en drijfnetten kunnen dolfijnen sterven doordat geelvintonijnen en dolfijnen samen op zwemmen: de dolfijnen raken dan verstrikt in de netten.

Weinig betrouwbare controle

De waarde van dit zegeltje is beperkt. Allereerst ontbreekt betrouwbare controle. Er zijn zeker tien variaties van het logo, maar alleen het keurmerk hiernaast, van de Amerikaanse milieuorganisatie Earth Island Institute, is redelijk betrouwbaar.

Meerwaarde beperkt

Een ander kritiekpunt, dat ook geldt voor het kerumerk van het Earth Island Institute, is dat bijvangst van dolfijnen alleen bij specifieke visserij een rol speelt: bij de vangst van de geelvintonijn in het oostelijk deel van de Stille Oceaan. Voor tonijn die elders is gevangen, en voor skipjacktonijn, is er geen probleem met dolfijnen en heeft het logo dus geen betekenis.

Verder stelt het logo geen eisen aan overbevissing van tonijn, noch aan bijvangsten van ander zeeleven. Het is daarom beter om af te gaan op de Tonijnwijzer van Stichting de Noordzee.

Het Duurzaam Paling Fonds is geen keurmerk maar een bewijs dat de fabrikant geld heeft afgedragen voor onderzoek en verbetering van de palingstand in Nederland. Het zegt dus niets over de paling zelf. Van alle verhandelde paling in Nederland komt 90 procent van bedrijven die een gebruiksovereenkomst hebben en daarom dit logo mogen voeren.

Paling is overbevist en de consumptie ervan wordt afgeraden in de Viswijzer van Stichting de Noordzee (zie Vis).

Controle op financiële bijdrage

Eigenaar van het logo en beheerder van het Duurzaam Paling Fonds is Stichting DUPAN. De controle op de financiële bijdragen is betrouwbaar: die gebeurt door onafhankelijke, zij het niet geaccrediteerde, organisaties.

Paling met het logo Duurzaam Paling Fonds is te koop bij supermarkten en visspeciaalzaken.

Er zijn veel producten te koop onder de noemer streekproducten. Sommige hebben een keurmerk, anderen niet. Er is matige controle, en alleen als het logo is aangesloten bij Streekeigen Producten Nederland (SPN) of het Europese Oorsprongbescherming. Kijk voor meer over deze keurmerken op Keurmerken landbouw.

Duurzame regionale ontwikkeling

Uitgangspunt van Erkend Streekproduct is dat het bij moet dragen aan duurzame regionale ontwikkeling: stimulering van kleinschalige bedrijvigheid en werkgelegenheid en verminderen van de milieubelasting. De veehouderij is diervriendelijk.

Het keurmerk France Limousin staat op rundvleesproducten van de Franse coöperatie Celmar. De producten voldoen aan door Celmar opgestelde eisen. Kalveren zogen bijvoorbeeld minimaal 6 maanden bij de moeder, er is een beperkt aantal dieren per hectare en dierlijke ingrediënten in het voer zijn verboden.

Op het gebied van dierenwelzijn kan het France Limousin keurmerk zich meten met biologisch rundvlees.

Zeer betrouwbare controle

Vlees met het France Limousin keurmerk is verkrijgbaar bij gespecialiseerde slagerijen.
France Limousin kent zeer betrouwbare want geaccrediteerde controle. Er is ook toegankelijke informatie beschikbaar over France Limousin.

Friend of the sea is het enige keurmerk dat voorkomt op zowel duurzame wildgevangen vis als duurzame gekweekte vis.

Friend of the sea is gelanceerd door het Earth Island Institute, de organisatie achter het Dolphin Safe-logo, maar is daar nu onafhankelijk van. Wel is een van de eisen waaraan tonijnverkopers moeten voldoen om Friend of the Sea te mogen plaatsen op producten, dat Dolphin Safe al is toegekend.

Eisen

Hoewel de eisen makkelijk te vinden zijn, is er geen uitleg over de criteria hiervoor. De eisen voor aquacultuur (viskweek) zijn onder meer dat kwetsbare gebieden niet verstoord mogen raken, dat kweekvis zo min mogelijk ontsnapt, dat de uitstoot van broeikasgassen stapsgewijs vermindert en dat de producent voldoet aan criteria van afvalwaterverwerking.

Eisen voor wildvangst zijn onder meer dat er maximaal 8 procent bijvangst mag zijn (geen bedreigde soorten), dat er geen overbevissing mag zijn, dat de zeebodem niet verstoord wordt en dat ook bij deze vismethode stapsgewijs de uitstoot van broeikasgassen vermindert.

Friend of the sea stelt verder geen eisen op gebied van dierenwelzijn, zoals bijvoorbeeld de dodingsmethode.

Controle

Er is sprake van betrouwbare, want onafhankelijke controle door een derde partij. Het is bij Milieu Centraal nog onbekend of de controlerende partij geaccrediteerd is.

Het logo hiernaast, of een van de varianten hierop, staat voor Halal (letterlijk: 'toegestaan'). Het wordt toegekend aan kippen-, rund- en schapenvlees dat volgens de islamitische spijswetten rein is. Het is geen officieel (internationaal) keurmerk, en er is geen onafhankelijke controle.

Eisen en onderzoek

Er zijn geen eisen op gebied van dierenwelzijn of milieu. Halalvlees stelt wel de eis dat het dier ritueel is geslacht. Ook moet bij het slachten een islamitische gebedsformule worden uitgesproken.

De Wageningen Universiteit heeft onderzoek gedaan naar dierenwelzijn bij ritueel slachten. Het blijkt dat onbedwelmd ritueel slachten op diverse punten nadeliger is voor het welzijn van het dier, dan slachten na bedwelming. Onder druk van consumenten zijn sommige supermarkten overgestapt op Halalvlees van verdoofde dieren.

Te koop

Halalvlees is verkrijgbaar in gespecialiseerde islamitische slagerijen, maar draagt dan geen keurmerk. Vlees met het Halalkeurmerk is op kleine schaal verkrijgbaar in Nederlandse supermarkten.

Vlees met het Franse keurmerk Label Rouge komt van kippenfokkerijen die eisen stellen op gebied van dierenwelzijn. Het welzijnsniveau is hoog: vergelijkbaar met biologisch kippenvlees. Daarom geeft de Dierenbescherming ook Label Rouge-kippenvlees ook het Beter Leven Kenmerk 3 sterren. Label Rouge is zeer betrouwbaar, want het kent geaccrediteerde controle.

Loué: langzamer groeien

Kippen van Label Rouge zijn van rassen die langzamer groeien (Loué) en daardoor minder welzijnsproblemen hebben. De vleeskuikens worden op latere leeftijd geslacht en hebben een uitloop naar buiten. Ook hebben de dieren meer ruimte binnen: per vierkante meter stal leven niet meer dan elf kippen (twee minder dan bij het scharrelkippenkeurmerk).

In Frankrijk is Label Rouge een veel voorkomend keurmerk, dat ook op producten als zuivel, eieren en zaden voorkomt.

De logo's hiernaast staan op ingeblikte vis van Princes, John West en Deepblue. Ze geven aan dat de tonijn met een handlijn gevangen is. Deze vismethode zorgt voor weinig of geen bijvangst (ongewenst gevangen andere vissoorten). De bijvangst die er is gaat direct terug de zee in, waardoor de overlevingskans groot is.

Deze logo's zeggen dus iets over verminderde bijvangst bij de tonijnvisserij, maar zeggen niets over de overbevissing van de tonijn zelf - tenzij op de verpakking ook het MSC-keurmerk staat (zie hieronder).

Geen betrouwbare controle

De betrouwbaarheid van de controle op dit logo is zwak (Individueel gevangen met pole & line) tot zeer zwak (Met de hengel gevangen, Fished by pole & line). Ingeblikte tonijn met deze logo's is te koop In supermarkten en via andere verkooppunten.

Niet verwarren met long line

Verwar vissen via een handlijn trouwens niet met long line. Daarbij wordt gevist met een horizontale lijn van 50 tot 100 km, waaraan verticale vislijnen hangen met haken en aas. Bij deze methode bestaat zo'n 40 procent van de vangst uit bijvangst van zeeschildpadden, haaien, roggen en zeevogels.

Het Milieukeur voor varkensvlees stelt milieueisen aan de vleesproductie. Er gelden verplichte maatregelen tegen de uitstoot van ammoniak, fosfaat en nitraat uit mest. Gesloten stallen moeten voorkomen dat de stoffen in het milieu terecht komen; dat betekent ook dat de dieren niet naar buiten mogen.

Milieukeur let echter ook op dierenwelzijn. De varkens moeten altijd over schoon drinkwater beschikken en bij het verplaatsen van de dieren moeten schotten worden gebruikt. Elektrische prikstokken zijn verboden. Milieukeur controleert extra streng op de wettelijke minimumeisen voor welzijn en gezondheid.

Variant met strengere eisen

Er is ook varkensvlees met Milieukeur waarvoor nog strengere eisen gelden. Zoals dat van de Hoeve-keten, of met het Beter Leven-logo met één ster.

Milieukeur is een betrouwbaar keurmerk. Lees meer hierover op Milieukeurmerken.

Eigenaar van het MSC-keurmerk is het Marine Stewardship Council (MSC), een internationale onafhankelijke organisatie voor goed beheerde duurzame visserij. Daarmee bedoelt MSC dat er zo wordt gevist dat de visstand en de natuur niet worden aangetast.

Milieu Centraal vindt het MSC-keurmerk voor wilde vis voldoende betrouwbaar: het kent controle door een derde onafhankelijke partij, al komt de accreditatie van de controlerende instanties niet van het Internationaal Accreditatie Forum (dat onder meer de Nederlandse Raad voor Accreditatie controleert), maar van een andere accreditatie-instelling.

In Nederland zijn meer dan duizend producten te koop met MSC-keurmerk, waaronder producten met Alaska zalm, Alaska koolvis, kabeljauw, haring, tong, makreel en hoki. Het keurmerk omvat geen gekweekte vis. Er is goede informatie verkrijgbaar: welke vis het keurmerk draagt, of die in Nederland te verkrijgen is, en meer over de eisen, staat op website van MSC en de VISwijzer van Stichting De Noordzee. De vis met MSC-keurmerk is in supermarkten, gespecialiseerde viswinkels en bij sommige restaurants te krijgen.

Groot marktaandeel

Van alle wilde vis die supermarkten verkopen, is al 85 procent MSC-gecertificeerd. De supers streven ernaar om binnen een paar jaar voor 100 procent gecertificeerde wilde vis te verkopen.

Scharrelvlees is herkenbaar aan twee keurmeken, Producert en Puur & Eerlijk. Producert heeft wat strengere eisen. Bedrijven die Producertvlees leveren, besteden extra aandacht aan dierenwelzijn. Het keurmerk kent een onafhankelijke, zij het niet-geaccrediteerde, controle en is daarmee voldoende betrouwbaar.

Producert kip

Scharrelkippenvlees is het enige scharrelvlees dat moet voldoen aan Europese eisen. Daar bovenop vereist Producert uitloop (dit is geen Europese eis).

Producertkippen hebben meer ruimte in de stal: niet meer dan dertien kippen per m2 (in de gewone houderij zijn dat er minstens twintig). Producert is qua dierenwelzijn vergelijkbaar met Beter Leven Kenmerk 2 sterren.

Vlees van scharrelpluimvee met het Producert-keurmerk is grotendeels afkomstig uit Frankrijk of Zweden, maar ook Nederland kent enkele producenten; het is te koop bij gespecialiseerde scharrelslagers en sommige supermarkten en horecagelegenheden.

Producert Rund

Producert scharrelrunderen leven in groepen, met uitzondering van moederdieren vlak voor en na het kalven, dekstieren en zieke dieren.

Producert-scharrelrundvlees wordt verkocht door gespecialiseerde scharrelslagers. Wat dierenwelzijn betreft kan Producert-scharrelrundvlees zich meten met biologisch rundvlees en vlees met France Limousin-keurmerk.

Varken

Producert-scharrelvarkensvlees is vergelijkbaar (qua dierenwelzijn) met biologisch varkensvlees. De varkens hebben meer ruimte, voldoende licht, ze leven in groepjes en ze kunnen vanuit de stal naar buiten lopen. De stal heeft ligruimte met dichte vloeren en vers stro. Scharrelvarkens krijgen dagelijks een portie ruwvoer en alleen medicijnen als een scharrelvarken ziek wordt.Het transport naar de slachterij gaat zo rustig mogelijk.

U kunt Producert-scharrelvarkensvlees kopen bij scharrelslagers en supermarkten.

AH Puur & Eerlijk is een eigen merk van Albert Heijn, en dus geen keurmerk. Op de AH Puur & Eerlijk-producten staat altijd wél een keurmerk van een onafhankelijke organisatie. Het staat op zowel rund- en kippenvlees met Beter Leven 1 ster, als op scharrelvarkensvlees met Beter Leven 2 sterren.

De supermarkt verkoopt ook varkensvlees met Beter Leven1 ster, maar dat is geen scharrelvarkensvlees. Zie Beter Leven kenmerk bovenaan voor meer info over de eisen en de controle van dat keurmerk.

AH Puur & Eerlijk is een eigen merk van Albert Heijn, en dus geen keurmerk. Op de AH Puur & Eerlijk-producten staat altijd wél een keurmerk van een onafhankelijke organisatie. Het fungeert dus als een zogeheten paraplu-beeldmerk: het stelt zelf geen eisen en heeft geen controle maar staat op alle visproducten met MSC-keurmerk.

 Waddengoud is een keurmerk voor duurzame streekproducten uit het Waddengebied. Vis, schaal- en schelpdieren met dit keurmerk worden op kleinschalige wijze gevangen in de Waddenzee.

Waddengoud stelt eisen op gebied van duurzaamheid; de criteria zijn goedgekeurd door de Waddenvereniging en de Vogelbescherming. De eisen gaan over het soort net dat vissers gebruiken (staand want), en over bijvangst en afval. Visstanden mogen niet in gevaar komen en vogels en zeehonden niet verstoord worden.

Wel controle, niet onafhankelijk

Waddengoud kent zelf het keurmerk toe aan producten; er is dus wel controle maar niet door een onafhankelijke derde partij. Producten met het Waddengoudkeurmerk zijn harder, garnalen, zeebaars, snoekbaars, oesters en kokkels.

De Waddengoudorganisatie is aangesloten bij de Stichting Streekeigen Producten Nederland (SPN). Zie voor meer info ook Erkend Streekproduct op Keurmerk landbouw.

Op sommige zuivelproducten staat 'weidezuivel' of '(100%) weidemelk'. Er zijn verschillende varianten van het logo.

Weidezuivel geeft aan dat de zuivel komt van koeien die in de zomermaanden in de wei lopen. Dat deden vroeger alle koeien, maar ongeveer een kwart van de koeien staat het hele jaar door op stal (vooral bij grotere bedrijven).

Weidegang en welzijn

Voor de koe draagt de weidegang veel bij aan het welzijn omdat ze vrij kunnen grazen, rusten, rondlopen en kuddegedrag vertonen. Het is ook goed voor hun gezondheid: de wei is meestal schoon, droog en veert een beetje. Dat verlaagt de kans op uierontstekingen, speentrappen, kreupelheid en klauwaandoeningen.

Controle deels geaccrediteerd

Er is weidezuivel die door een onafhankelijke, geaccrediteerde instelling wordt gecontroleerd, maar ook weidezuivel waarvan de controle onduidelijk is. Het logo hierboven heeft de beste onderbouwing.

Bij gecontroleerde weidezuivel lopen de koeien minimaal 120 dagen per jaar (minstens 6 uur per dag) in de wei. In de koude maanden staan ze binnen, en strikt genomen is er dan geen sprake van weidemelk. De Stichting Weidegang houdt bij welke bedrijven aangesloten zijn.

EU biologisch: ook weidegang

Als er geen weidezuivel staat vermeld, maar wel het Europese logo voor biologische landbouw (meestal vergezeld van het EKO-keurmerk), ook dan gaat het om weidezuivel. Biologische koeien hebben het hele jaar door de mogelijkheid naar buiten te gaan, niet alleen in de zomermaanden.

• Meer over ASC staat op www.asc-aqua.org.
• Kijk voor meer informatie over Beter leven kenmerk beterleven.dierenbescherming.nl.
• Meer info over eisen aan biologische vis staat op www.naturland.de.
• Over Friends of the sea staat meer op www.friendofthesea.org.
• Kijk voor meer informatie over Duurzaam paling fonds op www.dupan.nl.
• Verkoopinformatie over de Volwaardkip staat op www.volwaard.nl/.
• De informatie over Demeter keurmerk vlees staat op www.demeter-bd.nl.
• Meer info over Caring Dairy staat op www.caringdairy.nl.
• Op www.doedestreekproef.nl staan alle producten die het keurmerk 'erkend streekproduct' mogen dragen, gesorteeerd op regio, productgroep en bedrijf.
• Meer over Halal staat op www.halal.nl en www.halalfood.nl.
•  Wilt u duurzame vis (waaronder tonijn) eten? Raadpleeg de VISwijzer, en kijk op www.goedevis.nl of www.noordzee.nl > tonijnwijzer.
• Alle bedrijven die het dolfijnlogo van het Earth Island Institute voeren, staan op www.earthisland.org.
• Meer over France Limousin staat op www.francelimousin.nl.
• Informatie over Milieukeur en 'De Hoeve' staat op www.milieukeur.nl en www.dehoevebv.nl.
• MSC viskeurmerk is internationaal maar de site is deels in Nederlands: www.msc.org.
• Weidezuivel wordt toegelicht op www.stichtingweidegang.nl.
• Waddengoud: www.waddengoud.nl.