Kerstbomen

De kerstbomenmarkt is groot en divers. U hebt meer te kiezen dan alleen tussen echt of kunst. De mogelijkheden op een rijtje:

• een levende huurkerstboom met herplantgarantie: die gaat na de feestdagen terug naar de teler;
• een levende boom met kluit, die u zelf kunt planten;
• een echte kerstboom zonder kluit;
• een kunstkerstboom.

Er zijn bedrijven die echte kerstbomen te huur aanbieden, of ze aanbieden met statiegeld - al dan niet met herplantgarantie. Het aanbod is echter beperkt. Van de levende kerstbomen die u kunt kopen, is dit wel de meest milieuvriendelijke keuze.

Bedrijven die huur- of statiegeldkerstbomen aanbieden, telen deze in potten. Daardoor blijven de wortels compact, en is de boom makkelijk te vervoeren. Het vergroot ook de kans dat de boom de feestdagen overleeft.

Huurbomen worden tijdens de teelt drie tot vijf keer uitbesteed als kerstboom. Zo'n negentig procent van de bomen overleeft die huurperiode.

Heeft u een levende ofwel 'echte' kerstboom in huis, laat die dan niet uitdrogen. Geef de kerstboom dagelijks water (ook indien zonder kluit), besproei met water en paats de boom niet dicht bij de verwarming.

Plaats een kerstboom zonder kluit in een soort standaard met waterreservoir. De voet moet daarbij in het water blijven staan.

Boom op pot

Heeft u een kerstboom met kluit en wilt u die na de feestdagen in de tuin planten, kies dan een boom 'op pot'. Dan is de kans dat de boom overleeft groter. Gemiddeld overleeft 40 tot 60 procent van de bomen die in eigen tuin geplaatst wordt. Als de boom er niet goed uit ziet en zijn naalden verliest, heeft het geen zin meer hem buiten te zetten; de kans op overleving is dan gering.

Tips terugplaatsen kerstboom

• Kies een boom met een grote kluit. Bomen met een kleine kluit hebben een kleinere overlevingskans omdat ze vaak de niet-houtige wortels missen, belangrijk voor de wateropname.
• Houd tijdens verblijf in huis zowel de kluit als de naalden goed vochtig.
• Plaats de boom niet pal naast de verwarming.
• Geef de boom zodra die (weer) in de tuin staat regelmatig water, ook in de wintermaanden.

De meest gebruikte levende kerstbomen zijn de fijnspar (Picea abies) en in mindere mate de Servische spar (Picea omorika). Deze soorten hebben een groeitijd van 4 tot 6 jaar.

Zilversparsoorten, zoals de Nordmannspar en de Koreaanse spar (diverse soorten van het geslacht Abies) gaan na ongeveer 10 jaar de verkoop in. De 'echte' dennenboom (Pinus) is onderwerp van veel kerstliederen, maar wordt niet als kerstboom gebruikt.

Productiebos

De kerstbomen worden in België, Nederland, Denemarken, Duitsland, en soms ook verder weg zoals in Tsjechië en Polen, geteeld in productiebossen. Hierbij worden bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt, maar veel minder dan bij de teelt van groente en fruit.

Een kunstkerstboom gaat gemiddeld 10 jaar mee, en vergt weinig werk. De milieubelasting van de productie en afvalverwerking van een kunstboom zijn hoger dan die van een levende boom. Maar dat verschil wordt gecompenseerd doordat de kunstboom jarenlang mee gaat.

Productie

De productie van kunstkerstbomen vindt veelal plaats in Azië, vooral China. De stam en de takken bestaan meestal uit PP (polypropyleen) en ijzer. Gemiddeld zit er aan een kunstboom zo'n 7 gram artificiële naalden. Die zijn gemaakt van PVC (polyvinylchloride).

Brandvertragers

Duurdere kerstbomen bevatten brandvertragers. In de afvalverbranding kunnen uit brandvertragers met halogeenverbindingen giftige (broom- en chloor)dioxines en furaanverbindingen ontstaan. Het is niet bekend welke brandvertragers precies in kunstkerstbomen worden gebruikt.

Tuincentra bieden vanaf eind november kerstbomen aan, en ook op straat verschijnen verkooppunten. De prijzen lopen nogal uiteen, afhankelijk van de soort van de boom, het formaat en het verkooppunt.

Statiegeld

Bomen met statiegeld zijn op een beperkt aantal plaatsen op kleine schaal in Nederland te koop. De prijs varieert tussen 15 en 25 euro en u ontvangt 5 tot 7 euro statiegeld terug bij inlevering - ook als de boom niet meer vitaal is. Vraag bij de handelaar naar meer informatie en de voorwaarden.

Informeer bij een plaatselijke milieuorganisatie, bij een kerstboomkweker in de buurt, of bij uw eigen gemeente, naar de mogelijkheden om in uw eigen woonplaats een kerstboom te huren.

Kunstboom

Kunstkerstbomen zijn verkrijgbaar in warenhuizen en tuincentra, maar ook op de tweedehandsmarkt. De prijs van een nieuwe kunstboom is gemiddeld hoger dan die van levende bomen, maar varieert enorm: afhankelijk van het formaat, de kwaliteit en de opmaak. Er zijn kunstbomen verkrijgbaar die al volledig zijn opgetuigd. Een kunstboom gaat ongeveer 10 jaar mee.

Zelf omhakken

Staatsbosbeheer organiseert elk jaar, op verschillende dagen en locaties, 'Zaag uw eigen kerstboom': u hakt dan uw eigen kerstboom om. De plaasen en data staan vermeld op de website van Staatsbosbeheer (zie onder voor meer info).

Een uitgedroogde levende kerstboom vat zeer gemakkelijk vlam, doordat de boom veel brandbaar hars bevat. Dat zit in de naalden en in het houtige deel. Zelfs de warmte van de elektrische kerstverlichting kan voldoende zijn om een uitgedroogde boom in brand te zetten. 

Dagelijks water geven

'Verse' niet-uitgedroogde kerstbomen zijn erg moeilijk tot ontvlammen te brengen en dus nauwelijks brandgevaarlijk. Voorkomen dat de boom uitdroogt is daarom de beste manier om brandgevaar te verminderen.

• Geef dagelijks water - dat geldt ook voor bomen zonder kluit.
• Plaats de kerstboom in een reservoir, zodat de boom zelf zijn vochtgehalte op peil kan houden.
• Zet een kerstboom niet naast de verwarming, of in de nabijheid van felle lampen. En: laat nooit de kerstverlichting branden als er niemand thuis is.

Kunstbomen minder brandbaar

Kunstkerstbomen zijn minder brandbaar dan echte kerstbomen, omdat (de duurdere) kunstbomen brandvertragende stoffen bevatten.

Informeer bij uw gemeente of u een levende kerstboom apart kunt inleveren of bij het huisvuil moet neerzetten. Dat varieert per gemeente.

Kerstbomen die de gemeente inzamelt, gaan naar de afvalverbrandingsinstallatie (AVI), naar de versnipperaar of ze worden gecomposteerd. Bij het verbranden in een AVI komt het broeikasgas CO2 vrij, maar verder geen schadelijke stoffen. Een deel van de verbrandingsenergie wordt in AVI's teruggewonnen. Het composteren of het versnipperen van kerstbomen levert geen energie op, maar wel bruikbare producten (namelijk bodemverbeteraar of bodembedekker).

Buiten verbranden: meer luchtvervuiling

De verbranding van kerstbomen in de buitenlucht gebeurt bij minder optimale omstandigheden dan in een AVI. Daardoor ontstaan bij verbranding buiten ook meer schadelijke verbrandingsgassen, en daarmee luchtvervuiling.

Brandvertragers uit kunstbomen

Kunstbomen verdwijnen meestal als afval in de AVI. Bij de verbranding van kunstkerstbomen die brandvertragers bevatten, kunnen giftige stoffen ontstaan zoals zogeheten dioxines en furanen. Deze worden in de Nederlandse afvalverbrandingsinstallaties afgevangen en komen in de as terecht. Ze belanden dus niet in het milieu.

• Staatsbosbeheer biedt op diverse locaties de mogelijkheid om zelf een boom om te hakken. Kijk voor data en inschrijving op www.staatsbosbeheer.nl, zoek 'Zaag uw eigen kerstboom'.
• Biologische kerstbomen zijn te huur in 9 plaatsen in Nederland: kijk op www.adopteereenkerstboom.nl of op de Hyves pagina van adopteer een kerstboom; adopteereenkerstboom.hyves.nl.
• In een aantal steden worden ook niet-biologische kerstbomen verhuurd, kijk op www.huureenkerstboom.nu (Utrecht), en www.huureenkerstboom.nl (Amsterdam).
• Zoek op www.allesduurzaam.nl op trefwoord 'kerstboom' of 'kerstbomen' naar bedrijven die bomen verkopen.
• Tweedehands kunstkerstbomen zijn te koop via vele websites, waaronder www.tweedehands.zoekhulp.nl, www.marktzoeker.nl, www.tweedehands.pagina.nl, www.marktplaats.nl, www.speurders.nl, www.2ehands.nl, www.marktman.nl.