Vuurwerk

Vuurwerk is voor veel mensen een leuke nieuwjaarstraditie. Helaas geeft het afsteken ervan wel veel vervuiling: fijnstof in de lucht en zware metalen in de bodem en het water. Gelukkig zijn er manieren om de vervuiling te beperken.

Het afsteken van vuurwerk vervuilt de lucht - vooral met fijnstof, waarop zware metalen meeliften. De eerste twee uur van het nieuwe jaar is de concentratie fijnstof wel 40 keer zo hoog als normaal. Het inademen ervan is schadelijk voor de gezondheid, vooral voor mensen met een zwakke gezondheid of longziekte.

Ook zorgt vuurwerk voor bodem- en watervervuiling. Dat komt door het fijnstof dat neerdaalt en door onverbrande vuurwerkresten. Boosdoeners zijn de zware metalen in vuurwerk: barium, antimoon en strontium, die schadelijk zijn voor de gezondheid van mens en dier. En koper, dat bij te hoge concentraties giftig is voor het waterleven.

Tips vuurwerk

Koop minder vuurwerk: werk samen met de buren, organiseer een gezamenlijke actie met de hele straat, of ga gewoon kijken.
Knalvuurwerk geeft bij het afsteken minder schadelijke stoffen dan siervuurwerk.
Vermijd illegaal vuurwerk. Er kunnen zeer schadelijke stoffen in zitten, zoals cadmium.
Ruim afval na het afsteken van vuurwerk zo snel mogelijk op, zodat schadelijke stoffen niet in het milieu komen.
Heeft u last van de luchtvervuiling, blijf dan een aantal uren na middernacht binnen.

Vuurwerk en het milieu

Consumentenvuurwerk bestaat uit knalvuurwerk en siervuurwerk. Knalvuurwerk bestaat vooral uit buskruit. Siervuurwerk bevat daarnaast ook zware metalen, die kleur- en geluidseffecten geven. Daarom geeft siervuurwerk meer schadelijke uitstoot dan knalvuurwerk.

Naar schatting dertig procent van het afgeschoten vuurwerk is illegaal. In illegaal vuurwerk kunnen zeer schadelijke stoffen zitten, zoals cadmium en perchloraat. Hierdoor is het gevaarlijker en schadelijker voor het milieu. Verder is dit vuurwerk vaak krachtiger, omdat het meer buskruit bevat. Dat betekent ook een grotere kans op gehoorschade.

Luchtvervuiling

Vuurwerk veroorzaakt luchtvervuiling. Het gaat vooral om fijnstof, en daarop liften zware metalen mee. Op oudejaarsavond kort na middernacht schieten de concentraties omhoog. De concentratie ligt op 1 januari vaak wel zeven tot acht keer zo hoog als de normale dagconcentratie. Vooral de eerste twee uur van het nieuwe jaar zijn ze wel vaak tientallen keren zo hoog als normaal.

Het inademen van fijnstof is schadelijk voor de gezondheid. Met name mensen die last hebben van hun longen of een zwakke gezondheid hebben, zullen hier last van hebben. Dat gebeurt vooral tijdens jaarwisselingen waarbij het windstil is en niet regent; het fijnstof blijft dan langer hangen. Wie last heeft van de luchtvervuiling, kan het beste een aantal uren na middernacht binnen blijven.

Bodem- en watervervuiling

De schadelijke stoffen in onverbrande resten van vuurwerk en in de kleine stofdeeltjes, dalen neer en komen dan vooral in de bodem terecht. Het gaat dan om schadelijke zware metalen, zoals koper, barium, strontium en antimoon, en in het geval van illegaal vuurwerk mogelijk ook cadmium. Barium, antimoon en strontium zijn schadelijk voor de gezondheid van mens en dier. Koper is in hoge concentraties giftig voor dieren die in het water leven, en schadelijk voor planten.

Gaandeweg verplaatst de vervuiling zich naar het oppervlaktewater. Via deze weg levert vuurwerk een forse bijdrage aan de ophoping van zware metalen in het milieu. Die zware metalen kunnen niet worden afgebroken door biologische processen en blijven dus het milieu vervuilen. Voor koper worden de milieunormen in het water overschreden. Vuurwerk draagt daaraan bij: ongeveer achttien procent van al het koper in het oppervlaktewater komt uit vuurwerk.

Vuurwerkafval

Elk jaar zijn er meer dan 800 vrachtauto’s nodig om al het afval van vuurwerk op te ruimen. Dat afval is hoofdzakelijk karton en papier, met de nodige onverbrande zware metalen erin. Het is belangrijk dat al het afval snel wordt opgeruimd, zodat de metaalresten niet kunnen uitspoelen naar de bodem en het oppervlaktewater. Vuurwerkresten kunnen bij het huishoudelijk afval.
Veiligheid en vuurwerk

Elke oudejaarsavond vallen er gewonden door het afsteken van vuurwerk. Tijdens de jaarwisseling 2009 - 2010 moesten 770 mensen naar de eerste hulp. Meer dan de helft van alle slachtoffers is jonger dan 20 jaar; en ongeveer de helft van de gewonden heeft het vuurwerk niet zelf afgestoken. Verder kunnen kruitdampen zorgen voor verkeershinder en onveilige situaties op de weg.

Gehoorschade

Knalvuurwerk belast het milieu minder dan siervuurwerk, maar het geeft wel meer kans op gehoorschade. Naar schatting 800 tot ruim 1.600 mensen lopen jaarlijks blijvende gehoorschade op. Dat gebeurt vooral bij degenen die het vuurwerk afsteken, of er dichtbij in de buurt staan. Ook zorgt vuurwerk elk jaar voor overlast en stress bij mens en dier. Dat geldt vooral voor illegaal vuurwerk en vuurwerk dat vóór het wettelijk bepaalde tijdstip (31 december, 10:00 uur) wordt afgestoken.
Wetgeving voor vuurwerk

Volgens het Vuurwerkbesluit gelden er regels voor goed vervoer, goede opslag en verantwoord afsteken, om de gevaren van vuurwerk zoveel mogelijk te beperken. Verder mag vuurwerk volgens het besluit geen schadelijk perchloraat of cadmium bevatten. Vanaf 2010 moet al het consumentenvuurwerk in Europa een CE-logo dragen. Dit betekent dat de productie voldoet aan milieu- en veiligheidseisen.
Meer informatie
- Stichting Consument en Veiligheid helpt consumenten de risico’s van vuurwerk te beperken: T 020 511 4567 / www.consument-en-veiligheid.nl.
- Het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren helpt om stress door vuurwerk bij dieren te voorkomen: www.licg.nl.
- Kijk voor uitgebreide informatie over de wettelijke regels op www.rijksoverheid.nl/vuurwerk.
- Liever kijken dan afsteken? Alle vuurwerkfestivals staan aangekondigd op www.vuurwerkmuseum.nl/