Windenergie

Als een windturbine stroom opwekt, dan komen daarbij geen vervuilende stoffen vrij. Er komt wel CO2 vrij bij tijdens de bouw, bij het onderhoud en de afbraak van de turbines, want daarvoor is energie nodig uit fossiele brandstoffen. Maar over de hele levensduur is die uitstoot erg laag. In drie tot zes maanden draaien wekt een windturbine evenveel energie op als er nodig is voor de bouw, het onderhoud en de afbraak. Dan heeft hij zichzelf dus ‘terugverdiend’.

Dit rekensommetje is voor het milieu een stuk gunstiger dan dat van energiecentrales op olie, gas of kolen. Ook hun bouw, onderhoud en productie kosten energie en zorgen dus voor CO2-uitstoot, maar daarnaast stoten ze bij het verbranden van fossiele brandstoffen nog eens ruim 600 gram CO2 uit per kWh geproduceerde stroom. In 2007 hebben windturbines de uitstoot van 1.581 megaton CO2 voorkomen, doordat er minder fossiele bronnen gebruikt hoefden te worden.

Hoger rendement

Op een levensduur van twintig jaar produceert een windturbine tot tachtig keer zoveel energie als er nodig is om er één te produceren. Daarmee hebben windturbines een veel hoger rendement dan kernreactoren, gasgestookte centrales en kolencentrales. Zulke centrales produceren in hun hele levensduur ‘maar’ 2,5 tot vijf keer zoveel energie als ze kosten voor de bouw, onderhoud en afbraak.

Gevolgen voor vogels

Windturbines kunnen negatieve effecten op de natuur hebben, vooral op vogels. Toch valt het aantal botsingen tussen vogels en turbines mee, vergeleken met bjivoorbeeld de gevolgen van het verkeer. Volgens schattingen komen er door 1.800 Nederlandse windturbines zo’n 50.000 vogels per jaar om. Ter vergelijking: per jaar sterven er twee miljoen vogels in het verkeer, dat is veertig keer zoveel.

Belangrijker dan botsingen is de verstoring door windturbines van voedsel-, rust- en broedgebieden. Hoe erg die verstoring is, hangt sterk af van de vogelsoort en de plek. Veel broedvogels kennen hun rust- en voedselgebieden zo goed, dat windturbines geen barrière zijn – ze vliegen er gewoon tussendoor. Sommige soorten, zoals eenden, ganzen, zwanen en steltlopers, houden liever flink afstand; dan kan er sprake zijn van verstoring.

In 2010 staan er in Nederland zo’n 1.880 windturbines op land. Die produceren 4,5 miljard kWh aan groene stroom. Daarmee wekken ze ruim vier procent op van de elektriciteit die we in Nederland gebruiken – genoeg voor ruim 1,3 miljoen huishoudens. In theorie kan windenergie wel twintig procent van de in Nederland gevraagde elektriciteit leveren. Die kant kunnen we op door kleine windturbines te vervangen door grotere, en door windturbineparken op zee te bouwen. Daarvan zijn er nu twee: voor de kust van Egmond aan Zee en voor de kust van IJmuiden.

Discussie over windenergie

De milieubeweging vindt dat windenergie een belangrijke bijdrage kan leveren aan het tegengaan van klimaatverandering, maar niet iedereen is het daarover eens. Argumenten voor en tegen windenergie leest u op Standpunten windenergie.

Windenergie wordt opgewekt met windturbines die zijn aangesloten op het elektriciteitsnet. Een windturbine bestaat grofweg uit drie onderdelen: de draaiende rotor met de rotorbladen, de gondel en de mast.

De wind brengt de rotorbladen aan het draaien; een naaf (of as) brengt die beweging via tandwielen over op een elektriciteitsgenerator die in de gondel zit. Door de hoogte kunnen de rotorbladen veel wind vangen: het waait er gemiddeld harder en gelijkmatiger, en er is geen invloed van huizen, bomen en andere obstakels. In de gondel zit ook vaak allerlei regeltechniek, die er bijvoorbeeld voor zorgt dat de turbine altijd zo goed mogelijk in de wind staat.

Windkracht

De grootste typen turbines kunnen tot wel 8 miljoen kWh per jaar produceren, genoeg om zo’n 2.300 huishoudens van stroom te voorzien. Een turbine begint stroom te leveren bij windkracht 2. Bij windkracht 6 bereikt de turbine doorgaans het maximale vermogen. Bij hogere windsnelheden blijft het vermogen constant; vanaf windkracht 10 wordt de turbine automatisch stilgezet of afgeremd, vanwege de veiligheid.

De wind wordt duurder betaald

Windenergie is beter voor het milieu, maar windstroom opwekken is wel duurder: tussen 5 en 7 eurocent per kWh (afhankelijk van land- of zeemolens). Ter vergelijking: kolen- en kerncentrales kunnen elektriciteit opwekken voor 3 à 4 eurocent per kWh. Voor de consument  is windenergie niet duurder dan grijze stroom, omdat de overheid de producenten subsidieert.

Grote, moderne windturbines, die gebouwd zijn bij een lage rentestand en op een windrijke plek, kunnen qua prijs al concurreren met ouderwetse grijze centrales. In de toekomst daalt de prijs van windenergie mogelijk verder door een grotere productie, goedkopere ontwerpen en nieuwe materialen.

Overlast van windturbines

Windturbines zijn een bron van schone energie, maar sommige mensen vinden dat ze het uitzicht verpesten. Windturbines kunnen ook slagschaduw veroorzaken als de zon laag aan de hemel staat. Een omwonende kan de schaduw van de ronddraaiende rotorbladen ervaren als een hinderlijke flikkering. Daarom gelden tegenwoordig strenge regels. Ook kunnen mensen last hebben van hinderlijke schitteringen: dat wordt tegengegaan met een antireflecterende laag.

Geluidsoverlast is ook een mogelijk nadeel. Nieuwe turbines zijn wel stiller en staan minimaal 300 meter bij huizen vandaan. Door de afstand wordt de geluidsoverlast minder. Geluidsoverlast komt vooral ’s nachts voor, als het een beetje waait en er weinig omgevingslawaai is. Om deze reden stelt de overheid momenteel nieuwe geluidsnormen op voor windturbines.

Goede planning voorkomt overlast

Aangezien windturbines voor hinder kunnen zorgen, is het belangrijk om ze zorgvuldig te plaatsen. Er zijn daarom normen en richtlijnen opgesteld, die de overheid moet toetsen voordat zij een windturbine plaatst. Doorgaans komt de turbine niet dichter bij woningen dan vier keer de mastlengte, om overlast te voorkomen en de veiligheid te garanderen. De gemiddelde hoogte van Nederlandse turbines is 75 meter, dus vaak gaat het om een veiligheidszone van zo’n 300 meter tot de turbine. Een goede planning of locatie voorkomt overlast.

Windenergie gebruiken

Als u de ontwikkeling van windenergie wilt stimuleren, kies dan om te beginnen voor groene stroom, bij een leverancier die geheel (‘windstroom’) of grotendeels windenergie levert. U kunt ook lid worden van een windmolencorporatie. Via het initiatief Meewind kunnen particulieren zelfs investeren in een zeewindpark, vanaf 1.000 euro. Via de organisatie Zeekracht kunt u voor tien euro lid worden en meehelpen aan het opwekken van zeewindenergie.

Meebeslissen over windturbines

Zijn er plannen voor windturbines in uw omgeving? Dan kunt u actief meedoen aan de inspraakprocedure. Veel omwonenden proberen in zo’n procedure de komst van een windturbine te stoppen. Wanneer u als mede-omwonende kritische maar constructieve bijdragen levert, kan een inspraakprocedure een goed geplaatste windturbine opleveren. Wel schone energie, geen overlast.

Bij onduidelijkheden of zorgen kunt u de gemeente vragen om meer duidelijkheid. Er zijn computermodellen die kunnen voorspellen waar en hoe vaak slagschaduw en geluidsoverlast zullen voorkomen. 3D-plaatjes kunnen laten zien wat de plaatsing betekent voor uw uitzicht. Verder zijn goede afspraken van belang, zoals over stilzetten bij tijdelijke overlast.

Bovendien kunt u als omwonende deelnemen aan het project, door zelf een kleine investering te doen in de turbine(s). Uit de praktijk blijkt dat omwonenden die meedoen positiever over de turbine zijn als hij er eenmaal staat: ze ervaren minder overlast en krijgen goedkopere stroom.

•  De Organisatie voor Duurzame Energie (ODE), geeft informatie over duurzame energie en windparken op www.duurzameenergie.org .
• Via www.zeekracht.nl  kan iedereen voor tien euro mede-eigenaar worden van een zeeturbinepark. 
• Op www.guldenlijn.nl kunt u aangeven of u een windmolen passend vindt voor uw buurt.