Gaskachel, houtkachel en pelletkachel

Het rendement van de kachel, het soort brandstof dat de kachel gebruikt en de manier waarop u stookt, bepalen samen de milieubelasting van losse kachels.

In het algemeen zijn losse kachels alleen geschikt voor kleine woningen met weinig isolatie. Open haarden zijn af te raden als verwarming; 90 procent van de warmte gaat verloren via de schoorsteen en er komen veel luchtvervuilende stoffen vrij uit de open haard - in huis en daarbuiten.

Hout is een duurzamere brandstof voor de kachel dan aardgas. Hout draagt niet bij aan het opraken van fossiele brandstoffen, aardgas wel. Bovendien versterkt de verbranding van hout klimaatverandering niet, mits het hout afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen. De bomen die worden teruggeplant, nemen tijdens de groei de CO2 op die vrij kwam bij de houtverbranding.

Pellets, voor de houtpelletkachel of de pellet cv-ketel, zijn ook duurzaam omdat deze geperste houtkorrels zijn gemaakt van afval- en snoeihout.

Stoken bepaalt uitstoot schadelijke stoffen

Dat hout een duurzame brandstof is, betekent niet dat hout stoken zonder meer milieuvriendelijk is. Voor de productie en het transport  van hout is bijvoorbeeld wel fossiele brandstof gebruikt (onbekend hoeveel). Bovendien ontstaat er bij houtverbranding gemakkelijk luchtvervuiling, van fijnstof, kankerverwekkende koolwaterstoffen (PAK's), koolmonoxide en zware metalen.

Dat is grotendeels te voorkomen door goed te stoken, maar dat is niet eenvoudig. Zit er vervuild hout in de kachel, dan komen zware metalen vrij. Bij te weinig luchtaanvoer en te lage temperaturen (door vocht in het hout) komen PAK's, koolmonoxide en andere schadelijke stoffen vrij.

Een laag rendement betekent dat een groot deel van de warmte uit brandstof onbenut ontsnapt, en niet de woning verwarmt. Dat is verspilling van brandstof.

Van alle kachels hebben pelletkachels, de pellet cv-ketel en houtgestookte tegelkachels en speksteenkachels het hoogste rendement (90 procent van de energie wordt nuttig gebruikt). Het hoge rendement van houtgestookte tegelkachels geldt alleen voor de moderne varianten: de finnoven en de tegelkachel. Dat is nog altijd lager dan het rendement van een energiezuinige hr-107 cv-ketel op gas (107 procent), en veel lager dan dat van een warmtepomp.

Gasgestookte cv-haarden en gevelkachels hebben nog een lager rendement (maximaal 80 procent). Hekkensluiter zijn de houtkachel (maximaal 75 procent) en de gasgestookte haard (65 procent).

Open kachels hebben geen aparte aanvoer voor lucht: ze gebruiken lucht uit de kamer waar ze staan (ook als er glas of deurtjes voor de vlammen staan).

Is de aanvoer (via een open raam of rooster) minder dan de kachel nodig heeft, dan ontstaat onderdruk. Verbrandingsgassen gaan dan niet via de schoorsteen naar buiten, maar komen de kamer in. Een open raam of andere actieve toevoer is geen luxe: een houtkachel gebruikt bijvoorbeeld 250 m3 lucht per uur.

Veiliger

Gesloten gaskachels, zoals gasgevelkachels, zijn veiliger vanwege de aanvoer van lucht voor de verbranding van buiten de woning. Gesloten kachels hebben bovendien een hoger rendement. Ook moderne houtkachels hebben een aansluiting voor aanvoer van lucht rechtstreeks van buiten.

Wees bij gebruik van een kachel alert op de uitstoot van koolmonoxide (CO). Signalen zijn vermoeidheid, hoofdpijn en ademhalingsproblemen (die kunnen leiden tot verstikking).

koolmonoxidemelder

Zeker bij gebruik van een houtkachel is gebruik van een koolmonoxidemelder aan te raden. Deze geeft een geluidssignaal voordat de concentratie CO in de lucht te hoog wordt.

Er zijn veel brandstoffen te koop voor houtkachels, maar die zijn niet even milieuvriendelijk. De milieuvriendelijkste brandstoffen voor de houtkachel zijn:

1. houtpellets (voor pelletkachel)
2. houtbriketten (voor overige houtkachels)
3. schoon en droog (2 jaar gedroogd) hakhout.

Niet doen: vervuild hout, spaanplaat en papier

Wat u zeker moet vermijden, is vervuild hout (geverfd, verduurzaamd of anderszins behandeld). Ook spaanplaat en ander plaatmateriaal zijn ongeschikt; uit de lijmstoffen komen bij verbranding giftige stoffen vrij.

Erg vervuilend en daarom wettelijk verboden als brandstof, zijn afvalmaterialen zoals papier, karton en plastic.

Paraffine

Paraffinebriketten mogen wel in de houtkachel, maar het is minder milieuvriendelijk: het bevat schadelijke stoffen die ervoor zorgen dat bij verbranding onder meer roet vrijkomt. Verder is het deels gemaakt van aardolie(producten): een fossiele brandstof.

In een boerderij, grote woning of wooncomplex met een ketelhuis is centrale verwarming met een pellet cv-kachel mogelijk. Dat is een centrale verwarmingsketel die houtpellets stookt, en is gekoppeld aan standaard radiatoren, convectoren, vloer- of wandverwarming.

Hoger rendement en schone verbranding

Pellet cv-kachels en moderne tegelkachels hebben een hoger rendement en schonere verbranding dan andere houtkachels. Extra voordeel van houtpellets voor de pellet-cv is dat die de helft minder ruimte nodig hebben.

• Er zijn varianten van die ook warm water verzorgen (combiketels). Ook een tegelkachel kan centrale verwarming verzorgen.
• Vanwege de opslag van pellets (die automatisch worden aangevoerd naar de cv-ketel) is behoorlijk wat ruimte nodig voor de installatie.
• Een pelletkachel kost tussen 2.500 en 5.000 euro, een pellet cv-kachel circa 5.000 euro.

Speksteenkachels en tegelkachels zijn grote massieve kachels van speksteen of ander steenachtig materiaal.

Het duurt even voordat het steen is opgewarmt, maar daarna geeft de speksteen- of tegelkachel regelmatig en langdurig warmte af.

• Snel opwarmen is er niet bij: het duurt lang voordat de kachel warmte afgeeft.
• Er is veel ruimte nodig en een stevige ondergrond: een speksteenkachel weegt 500 tot 4.000 kilogram en wordt ter plaatse gebouwd.
• De prijs varieert 2.000 tot 15.000 euro.

• Gaat u een kachel kopen en heeft u veel ruimte in huis? Kies dan voor een pelletkachel, speksteen- of tegelkachel: die hebben het hoogste rendement. Ander voordeel is dat deze kachels afsluitbaar zijn en goed regelbare luchttoevoer hebben - dat bevordert schone verbranding.
• Laat u informeren over het vermogen dat nodig is voor de ruimte(s) die de kachel moet verwarmen: een kachel werkt het efficiëntst als die op half tot heel vermogen stookt. Een te grote of te kleine kachel werkt verspilling van brandstof in de hand.
• Stook niet bij windstil of mistig weer; rook blijft dan hangen en kan lokaal sterke luchtvervuiling veroorzaken (in de buurt en in huis).
• Zorg voor droge schone brandstof en hoge stooktemperatuur.
• Leeg de aslade in de bak voor het restafval.  Laat één of twee keer per jaar de schoorsteen reinigen.

CE, DIN en FSC

Een nieuwe houtkachel moet tenminste voorzien zijn van de EU-verplichte CE-markering: die garandeert veiligheid van de kachel en minimaal rendement. Een Duits DIN-label geeft aan dat de kachel voldoet aan strenge eisen.
DIN is er ook voor schone houtpellets van streng gecontroleerde kwaliteit (DIN 51731). Let bij hakhout op het FSC-keurmerk, alleen dat garandeert dat het hout afkomstig is uit duurzaam beheerd bos (onder andere: door Staatsbosbeheer geleverd haardhout).

Rendementslabel

Op houtgestookte kachels kan een rendementslabel staan, maar dat is niet verplicht. Het label geeft informatie over het merk en type kachel, het maximum vermogen, het rendement en de uitstoot van CO2 (gebaseerd op de testresultaten van CE-markering). De CO2-uitstoot staat vermeld in klassen: 1 staat voor lage CO2-uitstoot, 4 voor hoge.

Gaskachels en gashaarden zijn alleen geschikt voor kleine woningen. Een gasgestookte cv-haard (bekend als 'moederhaard') kan behalve de woonkamer ook enkele andere vertrekken warm stoken via radiatoren. In goed geïsoleerde huizen zijn alleen gesloten toestellen (met aparte lucht aan- en afvoer) bruikbaar.

Gevelkachels op gas hebben een minder laag rendement dan gashaarden en vrijstaande gaskachels. Maar het rendement is nooit hoog: wie veel stookt (in meerdere kamers), komt al snel zuiniger uit met een cv-installatie met hoog rendement cv-ketel (hr-107).

• Gaskachels kunnen snel verwarmen en zijn (mits een thermostatische regelknop aanwezig is) goed te regelen.
• Zuinig stoken lukt alleen als u in minder kamers stookt, of als elke kachel steeds apart wordt geregeld.
• Met gaskachels is de kans op vochtproblemen groter, door condensvorming in niet-verwarmde ruimten. Dit geldt niet voor de cv-haard.
• Voor tapwaterverwarming is een apart toestel nodig; dat zorgt voor hogere kosten voor aanschaf, onderhoud en gasverbruik.
• Bij een open toestel is luchttoevoer naar de kachel nodig; dat kan aanvoelen als tocht.
• Gasgevelkachels kosten 300 tot 1.000 per stuk. Gaskachels, gashaarden en cv-haarden zijn verkrijgbaar van 600 tot 3.000 euro.

• Zoek een installateur die lid is van Uneto-VNI, via www.uneto-vni.nl (> Ledenzoeker).
• Of kijk voor installateurs en voorbeelden van gas- en houtkachels op  www.sfeerverwarming.nl, van de brancheorganisatie Sfeerverbrandingsgilde.