Voedselkeurmerken

Duurzaamheidskeurmerken claimen dat het product met het keurmerk voldoet aan specifieke eisen op het gebied van milieu, dierenwelzijn of eerlijke handel.

Bij keurmerken op vlees, vis, zuivel en eieren ligt de nadruk van de eisen op diervriendelijkheid. De keurmerken op koffie en andere tropische producten, zeggen meestal iets over eerlijke handel. Daarnaast zijn er keurmerken die op alle voedingsmiddelen kunnen voorkomen, ook kant-en-klare zoals jam of saus, maar per voedingsmiddel kunnen er weer specifieke eisen zijn.

Opheldering

Milieu Centraal geeft ook opheldering over enkele beeldmerken die geen keurmerk zijn, maar wellicht wel die indruk wekken, zoals dolfijnvriendelijk gevangen en chloorvrij gebleekt papier.

Een product mag niet zomaar 'biologisch' heten, of 'scharrelkip' of 'scharrelei'. Die namen zijn wettelijk beschermd. De producent moet eerst aantonen dat het product voldoet aan de strenge eisen die op Europees niveau zijn vastgelegd in de wet. Als dat zo is, krijgt het op de verpakking het keurmerk.

Naast de wettelijk beschermde keurmerken die ondersteund worden door de overheid, zijn er keurmerken die zijn opgericht door een stichting of branchevereniging.

Onafhankelijke controle = betrouwbaar

De vuistregel is dat een keurmerk betrouwbaar is als een onafhankelijke instantie het product controleert. Omgekeerd is een keurmerk zonder controle niet per se onbetrouwbaar; maar daarvoor gelden geen garanties. U moet dan zelf de betrouwbaarheid beoordelen. Ga dan na wie de eigenaar van het keurmerk is en hoeveel vertrouwen u in deze organisatie geeft. Lees meer op Keurmerken.

Gaat u buiten de deur eten, ook dan kunt u stuiten op keurmerken. Zoals het EKO-keurmerk voor biologische restaurants en Gastvrij voor Vegetariërs.

EKO-restaurant

Het keurmerk EKO-restaurant betekent dat een deel van de inkoop van het restaurant biologisch is (40, 60 of 80 procent van de totale inkoopwaarde). Dat aandeel biologisch moet gelden voor de inkoop van zuivel, vlees en plantaardige ingrediënten, maar ook voor brood en alcoholvrije dranken (inclusief koffie en thee) en kruidenierswaren zoals bouillon en sauzen.

EKO-restaurant geldt dus voor het restaurant en niet voor (delen van) het menu. Eigenaar van het keurmerk is Skal; de controle is zeer betrouwbaar.

Gastvrij voor vegetariërs

Het keurmerk Gastvrij voor vegetariërs wordt uitgegeven door de Nederlandse Vegetariërsbond, aan restaurants die twee of meer vegetarische hoofdgerechten op het menu hebben. Daarin zitten geen dierlijke ingrediënten of vetten, en alleen scharrel- of biologische eieren. Er vindt geen onafhankelijke controle plaats.

Restaurants met dit keurmerk, en meer info, staan op www.vegetariers.nl.

EKO-winkel

Sinds september 2012 kunnen ook winkels een EKO-keurmerk hebben. In EKO-winkels is minstens 90 procent van het assortiment biologisch; verder gelden er eisen voor duurzame bedrijfsvoering.  Van de vis en non-foodartikelen draagt minimaal 80 procent een keurmerk dragen zoals MSC, Ecolabel of Fairtrade.

Duurzame bedrijfsvoering betekent actief beleid en doelstellingen voor het verminderen en scheiden van afval, energiebesparing, vermindering van voedselverspilling en CO2-uitstoot.

De controle is behoorlijk betrouwbaar, want die is onafhankelijk maar niet geaccrediteerd. Zie ook www.eko-keurmerk.nl/winkels.

Om duurzaam ondernemerschap te stimuleren is het keurmerk Super Supermarkt opgericht.

Het keurmerk is ontwikkeld door het Vakcentrum voor zelfstandige supermarktondernemers die duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen, in samenwerking met TNO.

Eisen en controle onduidelijk

De eisen gaan onder meer over vermindering van energiegebruik (afgedekte koelkasten bijvoorbeeld), fair trade en duurzaam geproduceerde producten in het assortiment, afvalinzameling en -vermindering en sociaal werkgeverschap. Meetbare invulling van de eisen, bijvoorbeeld een percentage van de producten dat minimaal fair trade moet zijn, wilde het Vakcentrum niet geven. Het is onduidelijk hoe de controle is geregeld; Milieu Centraal kan dus geen uitspraak doen over de betrouwbaarheid daarvan.

In het voorjaar van 2012 is het keurmerk uitgereikt aan bijna 40 ondernemers. U vindt ze op www.vakcentrum.nl; kijk voor meer info over het keurmerk op www.supersupermarkt.nl.

Het V-keurmerk staat voor volledig vegetarische producten. Dat betekent dat er geen dierlijke bestanddelen in zitten, ook geen vleesbouillon, gelatine of andere dierlijke hulpstoffen.

Eigenaar van V-keurmerk is de European Vegetarian Union. In Nederland is de Nederlandse Vegetariërsbond eigenaar en controleur. De controle is dus matig, want niet onafhankelijk.

Het V-keurmerk staat op een toenemend aantal producten in, supermarkten en natuurvoedingswinkels. Informatie over het V-keurmerk staat op www.vegetariers.nl.

Vegan: veganistisch

Het keurmerk Vegan geeft aan dat het product geen dierlijke ingrediënten bevat, geen zuivel, geen eieren en honing en dat het proefdiervrij is geproduceerd; genetisch gemodificeerde organismen zijn alleen toegestaan onder voorwaarden. Vegan-gerechten moeten apart bereid worden van niet-vegangerechten, om contact ermee te voorkomen.

Eigenaar van het keurmerk is The Vegan Society. In Nederland is de Nederlandse Vereniging van Veganisten de eigenaar én de controleur die Vegan-keurmerk toekent. Er is dus matige, want geen onafhankelijke, controle.

Vegan kunt u tegenkomen op voedingsmiddelen, schoonmaakmiddelen, diervoeding en producten voor persoonlijke verzorging. Informatie staat op www.veganisme.org.

Het Green Palm Sustainability keurmerk geeft aan dat het bedrijf certificaten voor duurzame palmolie gekocht heeft. De palmolie in het product is niet per se duurzaam. De teelt van de duurzame palmolie is niet ten koste gegaan van natuurbos en de leefomgeving van bedreigde diersoorten. Ook heeft het keurmerk criteria voor het respecteren van rechten van werknemers en de lokale bewoners.

Niet op tropische producten

Palmolie komt niet in pure vorm voor in de winkel. Het zit wel verwerkt in meer dan de helft van de producten die te koop zijn in de supermarkt, zoals margarine, koekjes en snacks, maar ook bijvoorbeeld in cosmetica en zeep. Ook in biodiesel wordt het toegepast. Het GreenPalm Sustainability keurmerk is dus geen keurmerk voor tropische producten, zoals koffie en chocolade.

Wereldwijd duurzame palmolie

De internationale organisatie achter het keurmerk is RSPO (Roundtable for Sustainable Palm Oil), waar bedrijven en milieuorganisaties (waaronder het WNF en Oxfam Novib) zich inspannen om de palmolieteelt wereldwijd duurzamer te maken. De Nederlandse afdeling is de Taskforce Duurzame Palmolie. Er is een gedegen controle door een onafhankelijke controleur.

Meer informatie is te vinden op www.greenpalm.org en www.vettefeiten.nl.

• Kijk voor informatie over gezondheidskeurmerken, en gezonde voeding op www.voedingscentrum.nl.