Klimaatverandering is echt en maken we op dit moment mee. De aarde warmt namelijk op en hierdoor verandert ons klimaat. Het is nu wereldwijd gemiddeld ruim 1 graad warmer dan in de periode 1850 - 1900. De gevolgen voor de natuur en de nadelen van klimaatverandering zijn al zichtbaar. Bij verdere opwarming zullen de gevolgen ernstiger worden. Hoe zit dit precies en wat kun je zelf doen aan dit probleem?
Ben je benieuwd wat jouw impact op het klimaat is? Vul de vragen in en ontdek het.
De opwarming van de aarde en klimaatverandering komen door de mens. Klimaatonderzoekers wereldwijd, samenwerkend in het IPCC , weten het zeker: het komt 'onmiskenbaar' door menselijke activiteiten waarbij broeikasgassen vrijkomen. Natuurlijke processen - zoals verandering van de activiteit van de zon en vulkaanuitbarstingen - spelen nauwelijks een rol in de opwarming van de aarde.
Hoe warmer het wordt, hoe rampzaliger de gevolgen. Iedere 0,1 graden telt voor de toekomst. De huidige opwarming van ruim 1 graad is niet meer terug te draaien. Maar opwarming boven de 1,5 of 2 graden is nog wel te voorkomen. Er is dus hoop, want als het lukt om de verdere opwarming te begrenzen zullen de nadelige gevolgen minder groot worden.
Voor maximaal 2 graden zou de wereldwijde CO2-uitstoot snel moeten gaan dalen en ruim voor het einde van deze eeuw nul moeten zijn, voor maximaal 1,5 graden al ongeveer halverwege deze eeuw naar nul. Bovendien is het nodig CO2 uit de atmosfeer te gaan halen en vast te leggen. Ook de uitstoot van andere broeikasgassen dan CO2 moet sterk worden ingeperkt. Er is snelle en drastische actie nodig van overheden, bedrijven en consumenten. Wat zijn de gevolgen van klimaatverandering en wat kun je zelf doen? Milieu Centraal zet het op een rij.
Broeikasgassen zoals CO2 en waterdamp komen van nature in de atmosfeer (lucht) voor. Ze houden de warmte van de zon gedeeltelijk vast. Zonder deze broeikasgassen zou het op aarde veel kouder zijn dan nu. Dit natuurlijke broeikaseffect is sinds de industriële revolutie door allerlei menselijke activiteiten versterkt. Mensen verbranden op grote schaal fossiele brandstoffen (olie, kolen en gas) in fabrieken, energiecentrales, huizen en voor vervoer.
Bekijk een video van de Rijksoverheid over hoe klimaatverandering ontstaat.
De afgelopen eeuwen zijn er veel meer broeikasgassen in de lucht gekomen. Die houden meer warmte van de zon vast, waardoor de temperatuur op aarde stijgt. In de afgelopen 150 jaar is het wereldwijd gemiddeld ruim 1 graadwarmer geworden.
De stijging van de temperatuur heeft gevolgen voor het klimaat: dat verandert. Wetenschappers denken dat we de gevolgen waarschijnlijk nog kunnen beheersen als we de stijging weten te beperken tot 1,5 à 2 graden. Dat kan alleen als de wereldwijde CO2-uitstoot in 2050 drastisch is verlaagd. Dat gaat niet vanzelf, daar zijn forse maatregelen voor nodig.
Bijna alle wetenschappers zijn het erover eens dat de klimaatverandering vooral is veroorzaakt door de mens. Slechts een handjevol wetenschappers denkt dat er vooral andere oorzaken zijn (zoals vulkaanuitbarstingen en extra zonne-activiteit). Deze klimaatsceptici krijgen relatief veel aandacht in de media, waardoor het lijkt alsof er onder wetenschappers nog veel twijfel bestaat. Maar het IPCC (het klimaatpanel van de VN waar duizenden wetenschappers uit de hele wereld aan meewerken) is duidelijk: de mens is de belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde.
De opwarming van de aarde heeft over de hele wereld gevolgen voor de natuur, onze gezondheid en veiligheid en voor de beschikbaarheid van voedsel en water.
Door de opwarming van de aarde stijgt de zeespiegel. Tussen 1901 en 2018 is de zeespiegel met gemiddeld 20 cm gestegen. Onderzoekers verwachten dat de zeespiegel rond het jaar 2100 tientallen centimeters tot ongeveer 1 meter extra gestegen zal zijn, afhankelijk van hoe snel de opwarming gaat. Dat komt doordat gletsjers en ijskappen op Groenland en Antarctica smelten. Bovendien neemt warm water meer ruimte in doordat het uitzet.
Ook het zee-ijs op de Noordpool verdwijnt in snel tempo. Als de opwarming niet wordt beperkt tot maximaal 2 graden, zal de Noordpool naar verwachting nog deze eeuw in de zomer helemaal geen zee-ijs meer hebben. Dit heeft trouwens geen verband met zeespiegelstijging. Dat ontstaat door het smelten van landijs maar niet van zee-ijs.
Naast het zee-ijs zal ook het permafrost ontdooien. Permafrost is de permanent bevroren bodem van het gebied rond de Noordpool. Door het ontdooien komen veel broeikasgassen vrij.
De stijging van de temperatuur op aarde heeft wereldwijd gevolgen:
Vooral arme, tropische gebieden zullen last krijgen van de klimaatverandering. Daar ontstaan bijvoorbeeld problemen door watertekorten, overstromingen, ziekten en slechtere oogsten. Vooral dichtbevolkte kustgebieden en rivierdelta's in arme landen zijn kwetsbaar. Juist die landen hebben niet het geld en de technologie om zich aan de klimaatverandering aan te passen.
Ook in Nederland wordt het warmer. De belangrijkste gevolgen van de klimaatverandering voor Nederland:
In Nederland zijn de gevolgen van klimaatverandering waarschijnlijk te beheersen. We kunnen dijken en duinen versterken en langs rivieren opslaggebieden maken voor extra rivierwater.
Hoe groot de problemen straks worden, hangt af van de maatregelen die we nemen. Aan de ene kant moeten we de uitstoot van broeikasgassen verminderen zodat de opwarming beperkt blijft (deze aanpak wordt ‘mitigatie’ genoemd, dat betekent ‘vermindering’). Aan de andere kant is het verstandig dat we ons aanpassen aan een ander klimaat (dit type maatregelen wordt ‘klimaatadaptatie’ genoemd). Beide type maatregelen zijn nodig.
Ieder mens zorgt voor CO2-uitstoot. Een huishouden in Nederland stoot jaarlijks gemiddeld ongeveer 16.500 kilo CO2 uit. Op Wat is je CO2-voetafdruk lees je meer.
1/4
Klimaatverandering is een probleem dat wereldwijd moet worden aangepakt. Daarvoor maken allerlei landen in de wereld afspraken en beleid. Dat gebeurt in de VN, in Europa en ook binnen Nederland. Wil je meer lezen over de internationale afspraken om klimaatverandering te beperken? Kijk dan op Klimaatverandering beperken.
Milieu Centraal baseert de informatie over klimaatverandering wereldwijd op de rapporten van het IPCC. De meest recente publicatie is 'The sixth assessment report'. Er is een volledig rapport en een samenvatting voor beleidsmakers.
Het International Panel on Climate Change (IPCC) is opgericht door de Verenigde Naties. Het bestaat uit een paar honderd wetenschappers, in wisselende samenstelling, uit verschillende landen. Iedere 6 tot 8 jaar maakt het panel de balans op van duizenden klimaatonderzoeken. Deze onderzoeken worden gewikt en gewogen, en vormen de bronnen voor een totaalbeeld van de stand van zaken met betrekking tot klimaatverandering.
Voor de Nederlandse situatie worden vooral publicaties van het KNMI gebruikt.
Laatst gewijzigd: 1 juli 2026
Hoeveel broeikasgas stoot jouw huishouden precies uit? Milieu Centraal rekent het je voor! Een huishouden stoot jaarlijks gemiddeld 16.500 kilo CO2 uit. De keuzes die je maakt voor je huis, vervoer, kleding, spullen en voeding hebben impact op je CO2-uitstoot.
Het klimaat verandert, ook in Nederland. Het weer wordt extremer: meer hitte, meer droogte en meer extreme neerslag. Als je je voorbereidt op een veranderend klimaat heb je minder last van de gevolgen. Dit noemen we klimaatadaptatie.
Van nature komen er broeikasgassen zoals CO2 voor in de atmosfeer. Dat is maar goed ook, want anders zou het op aarde veel kouder zijn. Broeikasgassen zorgen er namelijk voor dat de warmte van de zon wordt vastgehouden.
Wat kun je zelf doen voor het klimaat? Minder CO2 uitstoten! Er komt namelijk steeds meer CO2 in de lucht en dat veroorzaakt klimaatverandering. Ontdek waar de CO2-uitstoot van je huishouden door komt en wat jouw grote Klimaatklappers zijn.
