Derdewereldproducten

Landbouw belast het milieu door het gebruik van bestrijdingsmiddelen, meststoffen en water. Ook het energieverbruik kan in de landbouw hoog zijn. In derde wereldlanden komen daar vaak nog een aantal problemen bij.

Bestrijdingsmiddelen

Met name in ontwikkelingslanden gebeuren veel ongelukken met bestrijdingsmiddelen, soms zelfs met dodelijke afloop. Naar schatting zijn er jaarlijks wereldwijd 1 tot 5 miljoen gevallen van vergiftiging met bestrijdingsmiddelen, waarvan ongeveer 20.000 leiden tot de dood. 99 procent van het aantal dodelijke slachtoffers valt in ontwikkelingslanden. Dit komt door onwetendheid en door gebrek aan bescherming van de arbeiders.

In sommige landen is gebruik van verouderde, slecht afbreekbare en riskante middelen nog toegestaan, zoals lindaan, endosulfan en paraquat. Hierdoor kan het milieu ter plaatse ernstig vervuild raken.

Ontbossing en verlies van biodiversiteit

In veel derdewereldlanden worden bossen gekapt voor uitbreiding van landbouwgebied. Er blijft steeds minder ruimte over voor wilde dieren en planten waardoor het aantal soorten, de diversiteit, snel af neemt. Dit kan grote gevolgen hebben voor de natuurlijke systemen op aarde. Schone lucht, voedsel, watersystemen en klimaatsystemen zijn allemaal afhankelijk van een grote variatie aan planten en dieren, kortweg biodiversiteit genoemd.

Het kappen van bos leidt ook tot effecten in de omliggende bosgebieden, bijvoorbeeld omdat de leefgebieden van dieren teveel worden verkleind. In de jaren tachtig van de vorige eeuw bleek dat kappen van 6 procent van het regenwoud in het Amazonegebied, de aantasting van 16,5 procent van het woud tot gevolg had.

Verdroging en erosie

In droge gebieden, of voor gewassen die veel water nodig hebben zoals rijst en katoen, wordt vaak extra water aangevoerd. Dit heet irrigatie. Grondwaterstanden kunnen hierdoor sterk dalen, waardoor regionale watertekorten ontstaan. Dit gaat ook ten koste van omliggende bossen en moerassen.

Landbouwgrond is gevoelig voor erosie omdat het een deel van het jaar niet beplant is. Grond spoelt dan weg bij hevige regenval, of waait weg als het droog is. In Afrika wordt het productieverlies door erosie geschat op ruim 6 procent van de oogst. De verwachting is dat dit percentage zal toenemen tot 14,5 procent in 2020. Alleen duurzaam bodemgebruik kan erosie beperken.

De prijzen van agrarische producten op de wereldmarkt zijn met de jaren steeds lager geworden. Rijke landen subsidiëren de export van hun eigen landbouwproducten.

Daarnaast eist de wereldmarkt wel dat producten een hoge kwaliteit hebben én veilig zijn. Dit maakt het voor ontwikkelingslanden moeilijk hun producten af te zetten tegen een eerlijke prijs. Veel boeren in ontwikkelingslanden kunnen niet tegen lage kosten produceren en tegelijk aan de vele handelseisen voldoen. Dit maakt het voor grote groepen van de bevolking moeilijk om de armoede te ontstijgen. Honger en ondervoeding kunnen het gevolg zijn.

U kunt bij de aankoop van producten uit ontwikkelingslanden een bijdrage leveren aan een beter milieu en verbetere leefomstandigheden door te letten op keurmerken. Keurmerken geven garanties over de manier waarop producten geteeld en verwerkt zijn, of over eerlijke betaling aan de arbeiders en boeren.

Steeds meer (sub)tropische voedingsmiddelen zijn met keurmerk verkrijgbaar. Keurmerken geven garanties over de manier waarop producten geteeld en verwerkt zijn, of over eerlijke betaling aan de arbeiders en boeren. Een onafhankelijke instantie controleert dat.

Door te letten op keurmerken als u producten koopt uit ontwikkelingslanden, kunt u een bijdrage leveren aan een beter milieu en verbetere leefomstandigheden. Elk keurmerk heeft eigen eisen opgesteld. Wilt u weten wat een keurmerk (on)betrouwbaar maakt? Kijk eens op Keurmerken en Voedselkeurmerken.

Naast keurmerken zijn er ook (informatie)labels (bijvoorbeeld Utz Certified voor koffie), of certificaten die niet herkenbaar zijn voor de consument maar alleen voor de handel gebruikt worden, zoals GlobalGap).

Producten zonder keurmerk zijn trouwens soms ook geteeld onder vergaande milieu- of kwaliteitscriteria. Dat is dan niet zichtbaar omdat fabrikanten het niet altijd op de verpakking vermelden.

Biologische producten

Sommige tropische producten zijn biologisch geteeld. Biologische producten zijn herkenbaar aan het EKO-keurmerk, of aan gelijkwaardige buitenlandse keurmerken.

De biologische landbouw stelt behoud van milieu, natuur en landschap en het welzijn van dieren voorop. Biologische producten worden daarom geteeld zonder kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen en bevatten geen synthetische toevoegingen. Lees meer hierover op Keurmerk tropische producten.

Fair Trade en Max Havelaar

Fair Trade bevordert eerlijke handel, waardoor een groter deel van de opbrengst bij de boer zelf belandt. De meeste producten van Fair Trade zijn in Nederland te koop onder het keurmerk Max Havelaar.

Max Havelaar zorgt ervoor dat de boer een goede prijs voor zijn product krijgt. Daarnaast stelt Max Havelaar eisen aan de rechten van plantagearbeiders; veilige en gezonde arbeidsomstandigheden moeten gewaarborgd zijn. Naast koffie en thee zijn er ook Max Havelaar bananen en sinaasappelen, die dragen het Oké-keurmerk. Lees meer hierover op Keurmerk tropische producten.

Utz Certified (koffie)

Het keurmerk Utz Certified is opgezet door een supermarktketen in Nederland en koffieproducenten in Guatemala. Utz Certified stelt eisen aan arbeidsomstandigheden en het milieu. De eisen van Utz Certified gaan minder ver dan biologische teelt van het EKO-keur of Max Havelaars eerlijke handel. Koffie die voor meer dan 90 procent Utz Certified gecertificeerd is, draagt het logo. Lees meer op Keurmerk tropische producten.

Rainforest Aliance

Rainforest Alliance stelt eisen aan de arbeidsomstandigheden in productiebedrijven, zoals het recht om lid te zijn van een vakbond, maar ook eisen op gebied van milieu en natuurbehoud. De eisen van Rainforest Alliance gaan minder ver dan biologische teelt van het EKO-keur of Max Havelaars eerlijke handel. Het keurmerk van Rainforest Alliance kunt u in Nederland tegenkomen op bananen en op huismerkkoffie van een grote supermarktketen. Lees meer op Keurmerk tropische producten.

GlobalGap

De meeste supermarkten verkopen (verse) producten die voldoen aan GlobalGap-criteria. GAP staat voor Good Agricultural Practice. Dit handelscertificaat is voornamelijk gericht op voedselveiligheid en -kwaliteit, inclusief eisen voor de aanwezigheid van residuen van gewasbeschermingsmiddelen. Ook zijn er milieueisen en voor een aantal producten ook sociale eisen. U kunt producten die voldoen aan GlobalGap-criteria niet herkennen, aangezien dit niet op de verpakking staat vermeld. U kunt wel opzoeken of een fabrikant of bedrijf is aangesloten bij dit keurmerk, op www.globalgap.org.

• Fairtrade Labeling Organizations International (FLO) is een wereldwijde keurmerkorganisatie voor eerlijke handel, die bestaat uit de nationale labelorganisaties, zoals het Nederlandse Max Havelaar: www.fairtrade.net.
• FairFood is een nieuwe jonge maatschappelijke organisatie die strijdt tegen de honger in de wereld: www.fairfood.nl.
• De World Fair Trade Organization (WFTO) is een wereldwijd netwerk dat de marktontwikkeling en het vertrouwen van Fair Trade wil vergroten, en de belangen behartigt van Fair Trade organisaties. Zie www.wfto.com (engelstalig).
• Novib, nederlandse ontwikkelingsorganisatie die onderdeel is van Oxfam: www.oxfamnovib.nl.
• MVO Nederland ondersteunt bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties bij het maatschappelijk ondernemen. Kijk voor initiatieven voor een meer duurzame productie van koffie, palmolie en thee: www.mvonederland.nl.
• Daarnaast is er ook het Initiatief Duurzame Handel: www.duurzamehandel.com/nl/home.