Vijver aanleggen

Folie

Speciaal voor het bekleden van een vijverbodem zijn er verschillende soorten kunststof folie beschikbaar. Zogeheten EPDM-folie (een rubberachtig materiaal) en HDPE-folie (polyethyleen met een hoge dichtheid) zijn uit oogpunt van milieu een goede keuze. Deze materialen hebben een vergelijkbare milieubelasting tijdens de productie, en scoren even goed op herbruikbaarheid van het materiaal. Over de hele levensduur pakt EPDM-folie het best uit voor het milieu, omdat het sterker is dan HDPE en iets langer mee gaat (tot 30 jaar).

Vijverfolie van PVC is het minst milieuvriendelijk, vergeleken met EPDM- en HDPE-folie. De productie van PVC-vijverfolie belast het milieu namelijk meer en gaat minder lang mee: maximaal 15 jaar. Daarnaast is hergebruik van PVC-vijverfolie weliswaar mogelijk, maar alleen als het apart wordt ingezameld - en voor consumenten zijn daarvoor geen mogelijkheden beschikbaar.

Gewoon landbouwfolie is niet geschikt als vijverbodem; het is namelijk te dun en gaat daardoor snel kapot.

Voorgevormde vijverbakken

Voorgevormde kunststof vijverbakken zijn gemaakt van HDPE of polyester, en versterkt met glasvezel. HDPE-kunststof is milieuvriendelijker, omat de productie minder milieubelasting oplevert dan de productie van polyester. Beide materialen gaan even lang mee. Bakken kunnen tientallen jaren meegaan, zijn makkelijk te plaatsen en zijn te verplaatsen, zodat u ze opnieuw kunt gebruiken.

Hele grote vijverbakken van HDPE worden versterkt met stalen profielen, om de vorm te behouden. Daardoor kunt u deze ook (gedeeltelijk) bovengronds plaatsten.

Beton

Een betonnen vijver is een zware constructie, die door de grote hoeveelheid materiaal een relatief hoge milieubelasting heeft. Het voordeel van een goed aangelegde betonnen vijver is dat die bijzonder lang mee gaat. De milieubelasting per jaar pakt daardoor lager uit. Een betonnen vijver kunt u het best laten aanleggen door een professioneel bedrijf, vanwege de technische aspecten van de constructie. De vijver moet bijvoorbeeld goed gefundeerd worden, zodat de vijver niet gaat scheuren. Het beton moet ook behandeld worden met een waterwerende coating.

Leem

Een leemvijver is geschikt en erg mooi, voor een grotere natuurlijke tuin. Nadeel van leemvijvers is dat ze niet meteen waterdicht zijn. Verder is een eventuele lekkage erg moeilijk op te sporen. Daarom is deskundige begeleiding bij de aanleg aan te bevelen.

Leem is een natuurlijk materiaal, en kunt u, nadat het als vijverbodem is uitgediend, als grond verwerken in de tuin. Minder milieuvriendelijk is dat voor een leemvijver erg veel materiaal uit de bodem moet worden gewonnen en getransporteerd.

Zwemvijvers

Zwemvijvers zijn een natuurlijk alternatief voor een zwembad. Moerasplanten, geplant op lavasteentjes, nemen een deel van de waterfiltering voor hun rekening. Maar er zijn relatief zware waterpompen nodig om het water door dit filterbed te pompen; en die verbruiken veel energie. Alleen bij grote zwemvijvers - vanaf 40 vierkante meter - lukt het om zonder hulpmiddelen een goede waterkwaliteit te behouden.

Laat de aanleg van zwemvijvers liever over aan een gespecialiseerd bedrijf.

Op de bodem van de vijver moet speciale aarde komen. Als u aan leem kunt komen, is dit een erg geschikt materiaal. Ook kunt u kiezen voor onbemeste tuinaarde, bijvoorbeeld wat u moest uitgraven voor de vijver.

Vijveraarde die u kunt kopen, is minder geschikt omdat deze grotendeels uit veen bestaat. Veen veroorzaakt echter minder goede waterkwaliteit, en is daarom minder geschikt. Bovendien draagt veengebruik bij aan aantasting van landschappen: vooral in Oost-Europa wordt veen afgegraven.

Leidingwater met een hardheid van 12 °D of hoger is het meest geschikt om een nieuwe siervijver mee te vullen. Dat bevat namelijk voldoende calcium en magnesium, en die stoffen zijn nodig voor de voeding van planten en dieren. Ligt de hardheid lager dan 12 °D dan moet u eenmaal per jaar vijverkalk aan de vijver toevoegen. April is een goede periode om dit te doen. Vraag bij uw waterleidingbedrijf naar de hardheid van het water in uw regio.

Grondwater en regenwater niet geschikt

Grondwater is niet geschikt om de vijver mee te vullen, omdat het teveel ijzer bevat; daardoor wordt het vijverwater bruin. Regenwater bevat te weinig calcium en magnesium, en is te zuur voor een gezonde vijver. Laat de regenpijp van de dakgoot dus niet op de vijver uitkomen.

Het is trouwens niet nodig om met meetapparatuur de hardheid en de zuurgraad bij te houden. Die variëren namelijk over de dag en per seizoen. Als de plantengroei en het dierenleven gezond ogen, dan zit het  met de chemische eigenschappen van het water goed.

Tuinvijvers vergroten de variatie in planten en diersoorten (biodiversiteit) die kan leven in uw woonomgeving. Vooral insecten en amfibieën hebben baat bij een vijver, en zij hebben weer invloed op vele andere diersoorten. Vooral natuurlijke vijvers (ofte wel met een biologisch evenwicht) met een uitbundige plantengroei en weinig vis stimuleren de natuur in uw omgeving.

Bacteriën toevoegen

Een goed biologisch evenwicht begint met bacteriën. Die zetten resten van dode planten en dieren om in bruikbare voedingsstoffen. De juiste mix van bacteriën haalt u naar de vijver, door een emmer water toe te voegen uit een gezonde vijver in de buurt. Allerlei producten die 'het biologische evenwicht stimuleren' zijn niet nodig. Die kunnen zelfs de groei van planten tegenwerken, en dus het biologisch evenwicht verstoren.

Variatie van planten

Ook goed voor het natuurlijke evenwicht zijn zuurstofproducerende vijverplanten, gecombineerd met drijfplanten die in de zomer voor schaduw zorgen.

Merkt u dat de zuurstofplanten na een tijdje minder goed willen groeien, dan bevat het vijverwater mogelijk te weinig calcium, magnesium en CO2. Regenwater kan de oorzaak zijn. U vult de tekorten weer aan met vijverkalk of speciale CO2-tabletten. Zie voor meer plantentips Tuinvijvers.

Voorkom teveel vis

Teveel vissen in de vijver, of de verkeerde vissoort, kan het biologisch evenwicht verstoren. Sommige vissen eten namelijk belangrijke vijverplanten, of (larven van) amfibieën. Meer over de ideale visstand en hoe u die kunt bereiken, staat op Tuinvijvers.
 

Sta er even bij stil welke elektrische apparatuur echt noodzakelijk is. Stroomverbruik zorgt voor hoge milieubelasting, en kan de elektriciteitsrekening flink verhogen. Bovendien kan apparatuur het leven in de vijver verstoren.

Pompen

Filters, pompen en uv-lampen zijn overbodig in een vijver waar biologisch evenwicht heerst. Fonteinen en filters kunnen het biologisch evenwicht zelfs verstoren. Dat komt omdat de pomp kleine diertjes opzuigt; dat overleven ze vaak niet.

Behalve nadelig voor het waterleven, is een elektrische waterpomp ook nadelig voor uw portemonnee, zeker als die continu aan staat. Een grote pomp (op 220 volt) heeft een vermogen van zo'n 200 watt. Als de pomp altijd aan staat, verbruikt die jaarlijks 1.750 kWh. Oftewel: 385 euro (prijspeil 2011). Een kleine pomp heeft een vermogen van 10 of 12 watt. Die verbruikt jaarlijks circa 90 kWh, en dat kost 20 euro. Vraag bij aanschaf van een waterpomp advies over het juiste pompvermogen voor uw vijver.

Filter en uv-lampen

Een filter reinigt water dat door de (afvalstoffen van) vissen vervuild is geraakt. Als u het aantal vissen beperkt, en zorgt voor een goed biologisch evenwicht, dan vervuilt het water niet, en is een filter overbodig. Dat geldt ook voor uv-lampen; die bestrijden algengroei, maar in een vijver met natuurlijk evenwicht krijgt een algenplaag geen kans.

Tips energie besparen rond de vijver

• Kies verlichting of een waterpomp die werkt op zonne-energie, dat spaart elektriciteit.
• Sluit een timer aan op fonteinen en verlichting.
• Gebruikt u een waterpomp, kies dan een passend expemplaar: meestal volstaat een pomp met een vermogen van 44 watt.
• Zet de pomp uit bij lage temperaturen. De stofwisseling van vissen is dan namelijk laag, waardoor het water minder vuil wordt.
• De vissoort heeft invloed op uw energierekening: koi-karpers leiden bijvoorbeeld tot hoog energieverbruik, omdat er veel apparatuur nodig is om de dieren gezond te houden.

Gaat u beschoeiing of bijvoorbeeld een vlonder aanleggen, kies dan materiaal dat goed bestand is tegen vochtige omstandigheden.

Hout: keurmerk

Tropisch hardhout is een goede keuze, mits het is voorzien van een keurmerk hout, zoals FSC of PEFC-keurmerk. Tropisch hardhout zonder zo'n keurmerk kan afkomstig zijn van slecht beheerde bossen of illegale kap, en is daarom uit oogpunt van milieu geen goede keuze. U kunt ook kiezen voor Europees hardhout, zoals robinia.

Een goed alternatief voor hardhout is thermisch of chemisch gemodificeerd hout. (Zie voor meer informatie Verduurzaamd hout.) Geïmpregneerd hout is af te raden: dat is behandeld met chemicaliën die schadelijk zijn voor het milieu.

Kunststof vlonder

Kunststof, zoals polyester of gerecycled kunststof, is minder geschikt als vlondermateriaal. Zonlicht maakt kunststof namelijk al na korte tijd (vijf tot tien) jaar broos. Composiet materialen zijn beter geschikt. Die bestaan voor tweederde uit houtvezel en eenderde uit kunststof.

U kunt bij een gespecialiseerd bedrijf terecht om een vijverbak te bestellen, of in een bepaalde vorm of maat te laten maken. Ook tuincentra verkopen vijverbakken, maar dan is de variatie in vorm en diepte minder groot. Vijverfolie (HDPE, PVC of EPDM-folie) is ook te koop in het tuincentrum, tot een breedte van zes meter. Wilt u een grotere vijver, dan moet de folie aan elkaar worden geplakt of gelast. Voor een vijver van natuurlijke materialen, zoals leem of klei, kunt u het best terecht bij een hoveniersbedrijf.

Kosten

Voorgevormde vijverbakken van kunststof zijn duurder dan vijverfolie. Een voorgevormde vijverbak kost ongeveer 40 euro per vierkante meter, maar naarmate de bak groter is, ligt die prijs per m2 lager. De aanschafprijs van HDPE- en PVC-folie ligt tussen 3 en 7 euro per vierkante meter (afhankelijk van de dikte). EPDM-folie kost tussen 8 en 10 euro.

Een vijverbodem van natuurlijke materialen pakt van de drie bodemtypen meestal het duurst uit, omdat de aanleg zeer tijdsintensief is en u hiervoor waarschijnlijk tuinprofessionals moet inhuren. Een richtlijn voor de prijs valt niet te geven, omdat dit erg afhankelijk is van de afmetingen van de vijver en het arbeidsloon.

Als u pompen, filters en fonteinen in de vijver wilt gebruiken, dan zullen deze de grootste kostenpost vormen. Wegens de grote variatie in prijzen kan Milieu Centraal geen gemiddelde prijs noemen, zelfs als u de aanschafkosten beperkt houdt, loopt de rekening door via het elektriciteitsgebruik.

• Voor advies over uw tuinvijver kunt u terecht bij Wilde Weelde, de vakvereniging van natuurvriendelijke ondernemers in het groen. U vindt hier onder meer hoveniers en leveranciers van verantwoorde tuinmaterialen: www.wildeweelde.nl.