Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

UV-straling

UV-straling in zonlicht is de belangrijkste oorzaak van huidkanker, maar zonaanbidders lijken zich daar weinig van aan te trekken. Jaarlijks krijgen ruim 25.000 mensen in Nederland huidkanker, waarvan er ongeveer 650 overlijden.

UV-straling.png (1)

Een beetje UV-straling is gezond, maar te veel UV kan DNA en eiwitten in lichaamscellen beschadigen. Dat veroorzaakt huidkanker en staar. Vier op de vijf gevallen van huidkanker zijn te voorkomen door betere bescherming tegen UV-straling van de zon.

Tips verstandig zonnen

  • 1

    Blijf in de zomermaanden tussen 12:00 en 15:00 uur zoveel mogelijk uit de zon. 

  • 2

    Blijf maximaal 3 uur per dag in de zon, en voorkom dat je verbrandt.

  • 3

    Gebruik een antizonnebrandproduct met een hoge beschermingsfactor en smeer royaal in. Vaak wordt minder gesmeerd dan nodig is om de aangegeven beschermingsfactor te halen.

  • 4

    Draag een zonnebril met UV-filter en een hoed met brede rand om je ogen, oren, gezicht en nek te beschermen.

  • 5

    Bescherm kinderen extra tegen de zon. Vaak verbranden in de kindertijd verhoogt het risico op huidkanker op latere leeftijd.

Gezondheidseffecten van UV-straling

UV-straling stimuleert bij mensen de aanmaak van vitamine D. Deze vitamine zorgt ervoor dat het lichaam de voedingsstoffen calcium en fosfor opneemt. Een kleine hoeveelheid UV voldoet: een kwartier buiten zijn bij mooi weer is voldoende. De meeste mensen halen deze blootstelling makkelijk.

Sneeuwblindheid

Te veel UV-straling uit zonlicht (en trouwens ook zonnebanken) is niet goed. Een kortetermijneffect van UV-straling op de ogen is sneeuwblindheid. Dit kan optreden kort na een hoge blootstelling. Vooral skiërs hebben hier last van, aangezien de sneeuw veel UV-licht weerkaatst waardoor de ogen meer worden blootgesteld.

Kanker en staar

UV-straling kan DNA en eiwitten beschadigen in de huid en de ogen, en op langere termijn huidkanker en staar veroorzaken. Alhoewel vaststaat dat UV-straling huidkanker kan veroorzaken, is nog niet precies duidelijk hoe dat gebeurt. Wel staat vast dat overmatige blootstelling aan zonlicht en het oplopen van zonnebrand tijdens de kinderjaren de kans op deze ziekte op latere leeftijd verhoogt.

Overgevoeligheid

Sommige mensen zijn extra gevoelig voor UV-licht en verbranden al bij zeer korte blootstelling, of hebben abnormale allergieachtige huidreacties.

UV-A en UV-B

De UV-straling die het aardoppervlak bereikt, bestaat voor 95 procent uit UV-A en vijf procent uit UV-B. Zowel UV-A als UV-B dragen bij aan versnelde huidveroudering en het ontstaan van rimpels. UV-A zorgt specifiek voor directe bruining. Het dringt dieper door in de huid dan UV-B. UV-B veroorzaakt het verbranden en het verlate bruiningseffect; het remt verder de werking van het immuunsysteem.

Het licht dat van de zon komt, bestaat voor vijf procent uit UV-straling. De rest is zichtbaar licht en infraroodstraling (warmte).

Toename gevallen van huidkanker

De afgelopen decennia is het aantal gevallen van huidkanker wereldwijd sterk toegenomen. Alleen al in Nederland krijgen jaarlijks zo’n 25.500 mensen huidkanker, waarvan er ongeveer 650 overlijden.

Vier op de vijf gevallen kunnen voorkomen worden, door goed te beschermen tegen zonlicht. Zonnen op zich is geen probleem, mits je jezelf goed beschermt. Gebruik je een antizonnebrandproduct, breng dat dan royaal aan. Uit onderzoek blijkt dat de meeste gebruikers te weinig opbrengen, waardoor de bescherming lager is.

Blootstelling aan UV-licht stijgt

Vergeleken met begin jaren '80 is de blootstelling aan UV-licht van de zon in Noordwest-Europa met tien procent gestegen. Dat komt ten eerste door het dunner worden van de ozonlaag. De ozonlaag beschermt de aarde tegen UV. Als die dunner wordt, bereikt meer UV-straling het aardoppervlak. De afname van de ozonlaag is inmiddels gestopt, maar de ozonlaag zal pas op zijn vroegst in 2050 geheel hersteld zijn.

Een tweede oorzaak is dat mensen vaker en langer in de zon liggen, en vaker op vakantie gaan naar zonnige bestemmingen.

Zonnebank: gebruik met mate

zonnebank-shut_63559924.jpg

Zonnebanken bootsen zonlicht na en bevatten zowel UV-A als een beetje UV-B. Gebruik van de zonnebank kan dan ook, net als zonlicht, leiden tot verbranding en huidveroudering. Ook kan UV-licht uit zonnebanken, net als UV-licht van de zon, huidkanker veroorzaken.

Gebruinde huid beschermt nauwelijks tegen verbranden

Veel mensen gebruiken de zonnebank omdat ze denken dat een gebruinde huid bescherming biedt tegen verbranding. Dit is echter maar zeer beperkt het geval: een door UV-B gebruinde huid geeft een bescherming vergelijkbaar met een antizonnebrandproduct met een beschermingsfactor van 2 tot 4. Overigens biedt een gebruinde huid géén bescherming tegen huidkanker.

Zonnebank niet voor iedereen 

Zowel de Gezondheidsraad als de WHO vinden dat kinderen, tieners en mensen met een lichte huid beter niet onder de zonnebank kunnen gaan. De Gezondheidsraad raadt het gebruik van de zonnebank niet per definitie af maar adviseert altijd verstandig en met mate te zonnen, of dat nu in de zon of onder de zonnebank is. De WHO gaat verder en raadt iedereen het gebruik van zonnebanken af vanwege schade aan huid en ogen. Mensen die toch graag onder de zonnebank gaan, zouden dat volgens deze organisatie niet meer dan twee keer per week moeten doen en niet vaker dan dertig keer per jaar.

Kracht van de zon varieert

De hoeveelheid UV-straling die de aarde bereikt hangt af van de omstandigheden. Het tijdstip van de dag, en de tijd van het jaar bijvoorbeeld: hoe hoger de zon staat, des te meer UV-straling. In Nederland is er de meeste UV-straling ’s zomers tussen ongeveer 11:00 en 16:00 uur. Maar ook de breedtegraad heeft invloed: hoe dichter je bij de evenaar bent, des te meer UV-straling je bereikt.

Ook de bedekking door wolken maakt uit: hoe minder wolken er zijn, des te meer UV-straling. En ook bodembedekking maakt verschil: sneeuw weerkaatst ongeveer tachtig procent van het UV-licht. Droog strandzand reflecteert ongeveer vijftien procent. Gras, grond en water weerkaatsen ongeveer tien procent van het UV-licht.

Tot slot is de hoogte van belang: met elke 1.000 meter hoogtestijging neemt de hoeveelheid UV-straling toe met tien tot  twaalf procent; dit komt doordat de daar dunnere atmosfeer minder straling tegenhoudt.

Zonkracht in Nederland

De hoeveelheid UV-straling wordt weergegeven met de zonkracht, vaak genoemd in zomerse weerberichten. Bij zonkracht 3 kun je 35 minuten in de zon blijven zonder te verbranden, bij zonkracht 5 is dat 20 minuten, en bij 7 is dat 10 minuten. In Nederland kan de zonkracht enkele keren per jaar boven 7 uitkomen. Slechts heel zelden is deze hoger dan 8.

UV uit tl- en spaarlampen

Uit fluorescentielampen, zoals tl-balken en spaarlampen, kan een beetje UV-straling komen. Mensen met een overgevoeligheid voor zonlicht kunnen daarom ook klachten krijgen door blootstelling aan UV uit deze lampen. Hoeveel UV een spaarlamp afgeeft, hangt af van de coating van de buis en het omhulsel van de lamp. Moderne spaarlampen hebben een extra glazen overkapping, waardoor er nog maar zeer weinig UV-straling uit komt.

1 minuut zon gelijk aan 8 uur tl-licht

Vergeleken met UV-straling uit zonlicht dragen fluorescentielampen maar zeer weinig bij aan het risico op huidkanker. De hoeveelheid UV-straling waaraan iemand wordt blootgesteld wanneer hij 8 uur in het licht van een tl-lamp zit, is te vergelijken met de hoeveelheid waaraan iemand wordt blootgesteld als hij 1 minuut in de zon zit.



 

Terug naar boven