Praktisch over duurzaam

Tips voor een bijenvriendelijke tuin

Bijen en hommels zijn belangrijk voor de natuur en ons voedsel. Ze bestuiven bloemen en gewassen en honingbijen maken honing. De laatste jaren sterven er meer bijen dan normaal. Met een bijenvriendelijke tuin help jij de bijen om te overleven.

tuinieren-credit-chantal-bekker-16-800x600.jpg

Wilde bijen en honingbijen zijn onmisbaar voor de fruitteelt en het verbouwen van andere gewassen. Maar bijen hebben het moeilijk: er sterven veel bijen en een groot aantal soorten is in het voortbestaan bedreigd. Bijensterfte komt door te weinig aanbod van bloemen, gebruik van bestrijdingsmiddelen (neonicotinoïden), en ziektes en parasieten. Ontdek wat je kunt doen om bijen te helpen.

Tips voor bijen in je tuin

  • 1

    Zet bloemen in je tuin of op je balkon waar wilde bijen en honingbijen op afkomen. Kies bloemen die in verschillende maanden bloeien: bijen hebben van het voorjaar tot in de herfst bloeiende planten nodig. Check de bloemetjes- en bijtjeskalender

  • 2

    Zorg dat wilde bijen in je tuin kunnen nestelen. Zet bijvoorbeeld een bijenhotel neer, zorg voor rommelhoekjes in de tuin en help ze met wat kale grond of een bakje leem. Een bijenhotel kun je zelf maken.

  • 3

    Heb je last van andere insecten? Gebruik preventieve en milieuvriendelijke maatregelen om ze te bestrijden. Zie Plagen in de tuin bestrijden.

  • 4

    Check het etiket: vermijd spuitbussen, korrels of andere bestrijdingsmiddelen die de volgende stoffen bevatten: imidacloprid, thiacloprid, of acetamiprid. Dit zijn neonicotinoïden die giftig zijn voor de bij.

  • 5

    Koop het liefst biologische zaden en planten: die zijn niet met gif (neonicotinoïden) behandeld.

Zo help je de bij

Plant of zaai bloemen voor bijen in je tuin

Hommel op paarse bloem. Met bloemen in de tuin help je de bijen.

Met de juiste bloemen en planten maak je je tuin aantrekkelijk voor bijen. Inheemse bloemen, die oorspronkelijk in Nederland voorkomen, zijn belangrijk. Vooral wilde bijen hebben genoeg bloeiende planten nodig in de omgeving van hun nest, omdat ze niet ver vliegen.

Voorbeelden van bijenvriendelijke bloemen

Bijen houden van borage (komkommerkruid).

Komkommerkruid (borage)

Gele wederik (lysimachia): voedsel voor bijen.

Wederik (lysimachia)

Stokroos (alcea rosea) trekt bijen aan.

Stokroos (alcea rosea)

Slangenkruid (echium), favoriete bloem van bijen.

Slangenkruid (echium)

Speenkruid (ficaria verna) past in een bijenvriendelijke tuin.

Speenkruid (ficaria verna)

Bijen houden van borage (komkommerkruid).
Gele wederik (lysimachia): voedsel voor bijen.
Stokroos (alcea rosea) trekt bijen aan.
Slangenkruid (echium), favoriete bloem van bijen.
Speenkruid (ficaria verna) past in een bijenvriendelijke tuin.

Er zijn natuurlijk veel meer bijenvriendelijke bloemen zoals je kunt nakijken in deze brochure over biodiversiteit in je tuin (pdf).  Bekijk hieronder een paar voorbeelden. 

Zorg voor een ‘bijenboog’

Bijen hebben van het vroege voorjaar tot de late herfst voldoende bloemen nodig. Plant of zaai dus bloemen die in verschillende maanden bloeien, zo creëer je een ‘bijenboog’. Op de bloemetjes- en bijtjeskalender vind je per maand voorbeelden van bloemen waar bijen dol op zijn.

Bijen en bloemenkalender. Verschillende bloemen soorten die bijvriendelijk zijn.

Koop biologische zaden en planten en eet biologisch

Veel zaden, bollen of planten zijn behandeld met neonicotinoïden. Daardoor komt het gif vanzelf in de plant en bloemen terecht. Koop het liefst biologische zaden, planten en bloembollen. Gifvrije planten, bollen en zaden herken je aan een milieukeurmerk.

Tuinier gifvrij: vermijd bestrijdingsmiddelen

Gebruik geen spuitbussen, korrels, kakkerlak- en mierenlokdozen, houtverf, vlooienbanden of vliegenvangers waar neonicotinoïden in zitten. Staat er op het etiket: imidacloprid, thiacloprid, of acetamiprid? Dat zijn stoffen die je níét wilt hebben. Op Ctgb.nl vind je een lijst van producten waar neonicotinoïden in zitten.

Op Plagen in de tuin bestrijden en Schimmels en vraatinsecten vind je tips om milieuvriendelijk plagen tegen te gaan.

Zorg voor nestmogelijkheid

MC-bijenhotel-56-800x600.jpg

Je kunt bijen helpen door ze een goed plekje te geven om te nestelen. Wilde bijen en hommels maken nesten in de grond of in rommelhoekjes met vermolmde stronken en holle takjes. Zonnige, niet vol begroeide plekjes zijn favoriet voor bijen die in de grond nestelen. Laat in de winter ook wat uitgebloeide planten staan. Zet een schoteltje leem neer voor metselbijen. Je kunt de bijen ook helpen met een nestkast, beter bekend als een bijenhotel.

Wat is een geschikt bijenhotel?

Een bijenhotel koop je kant-en-klaar bij het tuincentrum of kun je zelf maken van simpele materialen als rietstengels, bamboestokjes en houtblokken waarin je gaten boort. Je kunt het hotel zo klein en groot maken als jij wilt.

Tips voor een zelfgemaakt bijenhotel

Blokken hout met gaatjes. Met een bijenhotel in de tuin help je de bijen.

Let bij zowel een zelfgemaakt als een gekocht bijenhotel op de houtsoort, de typen gangen (gaatjes) en of het waterdicht is. Het liefst zijn de gaatjes verschillend van grootte en diepte (4 tot 20 cm diep en 3 tot 8 mm doorsnee). Schuur splinters weg, zodat de voorkant glas is afgewerkt. Als je dit niet doet, kan het de vleugels van de bijen en insecten in je hotel beschadigen.

De achterkant van de stengels en gaten moet dicht zijn. Dit kun je doen met een beetje klei of een watje. Het is belangrijk dat je de rietstengels in het bijenhotel goed vastzet, bijvoorbeeld met klei of door ze vast te klemmen met stokjes. Als ze los zitten, kunnen vogels ze los trekken om de larven in de stengels op te eten. Zorg voor een hotel met een waterdicht afdakje tegen regenwater.

Video: hoe maak je een bijenhotel?

Geef het bijenhotel de juiste plek

Kies de juiste plek voor je hotel om te zorgen dat je bijen op bezoek krijgt. Plaats het bijenhotel op een zonnige plek met de opening naar het zuiden. Zorg ervoor dat in de omgeving voldoende bijenvriendelijke bloemen staan. Op bestuivers.nl vind je meer tips voor bijenhotels.

Vraag je gemeente om minder vaak te maaien

Houdt jouw gemeente bermen en parken keurig kort? Vraag of ze voortaan bloemen laten staan. Bijvoorbeeld door pas na de bloeitijd te maaien of niet alle bloemenperken tegelijk te maaien. Bijen hebben dan meer voedsel. In sommige gemeenten kun je zakjes met zaden van wilde bloemen krijgen om in je eigen tuin te zaaien. Vraag je gemeente naar de mogelijkheden.

Oorzaken bijensterfte

Bijen hebben het moeilijk in Nederland. Van de 359 bijensoorten die ooit in Nederland voorkwamen, staat meer dan de helft op de lijst van bedreigde soorten (Rode Lijst) en er zijn al 46 verdwenen. Er zijn verschillende oorzaken voor de bijensterfte.

Eén oorzaak is het gebrek aan voedsel: door de intensieve landbouw en verstedelijking zijn er minder (verschillende) bloemen. Vooral wilde bijen hebben daar last van: ze zijn afhankelijk van bloemen in hun directe omgeving. Honingbijen en hommels kunnen langere afstanden vliegen en hebben dus meer mogelijkheden om voedsel te vinden. Honingbijen hebben meer last van parasieten zoals de varroamijt, waardoor zelfs complete bijenvolken sterven. Maar de belangrijkste oorzaak voor de bijensterfte is waarschijnlijk het gebruik van neonicotinoïden: een veelgebruikt bestrijdingsmiddel.

Neonicotinoïden: schadelijke pesticiden voor bijen

Neonicotinoïden zijn bestrijdingsmiddelen (pesticiden) tegen insecten die planten eten of leegzuigen. Veel (bloemen)zaden worden met de insecticiden behandeld: in de fabriek dompelen ze de zaden onder in het middel. Als het zaad ontkiemt, verspreidt het gif zich door de hele plant. Via de nectar en het stuifmeel van de bloemen komt het bij de bijen terecht. Heel kleine hoeveelheden van de stof zijn al giftig. Het gif breekt moeilijk af en blijft lang in de grond of het water aanwezig.

Boeren in de land- en tuinbouw maken veel gebruik van deze bestrijdingsmiddelen, al neemt het gebruik af. Biologisch eten helpt: zo stimuleer je een landbouw zonder neonicotinoïden. Ook in mierenlokdozen en vliegenvangers die gewoon in de winkel te koop zijn komen neonicotinoïden voor. Lees meer over Bestrijdingsmiddelen en het milieu.

Is het een bij of wesp?

Bijen en wespen lijken op elkaar, maar zijn andere insecten. Bijen eten nectar en stuifmeel van bloemen. Ze laten mensen meestal met rust, tenzij ze zich erg bedreigd voelen. Wespen komen op alle zoetigheid af en zijn agressiever. Meestal zijn het wespen die ’s zomers overlast geven en geen bijen. Lees milieuvriendelijke tips tegen overlast door wespen.

Meer informatie

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.