Praktisch over duurzaam

Groente en fruit

Je bent goed bezig voor het milieu als je meer groente en fruit eet en minder vlees en zuivel. Dierlijke producten hebben over het algemeen een veel grotere milieu-impact dan plantaardige. Als je fruit of groente koopt kun je op een paar dingen letten, zoals het seizoen en waar het vandaan komt. Met deze tips en afwegingen vul je je fruitschaal en groentelade milieuvriendelijker.

Waar is de groente- en fruitkalender?

De groente- en fruitkalender is in april 2020 gestopt. Het is zeer tijdrovend om de milieuscore van alle soorten voor iedere maand up-to-date te houden. Milieu Centraal moet keuzes maken, en investeert daarom in adviezen met de meeste milieuwinst zoals hulp om voedselverspilling te voorkomen en tips om meer plantaardig te eten. In plaats van de uitgebreide groente- en fruitkalender vind je op deze pagina hulp om bewust fruit en groente te kiezen.

Tips om groente en fruit te kiezen

  • 1

    Ga voor groenten van een akker in Nederland, tijdens het vollegrondseizoen. Bijvoorbeeld ui, wortel, rode bietjes, knolselderij, prei, rode kool en boerenkool.

  • 2

    Kies seizoensproducten, dan is de kans kleiner dat het product uit een verwarmde kas of uit een ver land komt.

  • 3

    Vermijd bederfelijke, kwetsbare producten uit overzeese landen. Deze zijn vaak ingevlogen en hebben relatief veel verpakkingsmateriaal nodig voor bescherming.

  • 4

    Koop in de winter geen vers zachtfruit, omdat het dan vaak met het vliegtuig komt of wordt verbouwd in een verwarmde kas.

  • 5

    Appels en peren kun je het hele jaar kopen. Dit geldt voor meer stevig fruit, maar besef dat bij tropische producten uiteenlopende issues aan de orde kunnen zijn, van milieuproblemen tot slechte arbeidsomstandigheden.

  • 6

    Let op (top)keurmerken: sommige keurmerken zoals On the way to Planet Proof en het Eko-keurmerk stellen extra duurzaamheidseisen. In de keurmerkenwijzer check je alle keurmerken op groente en fruit

Te veel fruit of groente gekocht? Benut je blender of vriezer! Vind meer tips tegen voedselverspilling. 

Hoe belasten groenten en fruit het milieu?

Hoewel de impact van dierlijke producten meestal groter is, belasten ook fruit en groenten het milieu. Het verbouwen van groente en fruit, de verpakking en het vervoer: het kost allemaal veel energie en grondstoffen. Die energie komt vooral van fossiele brandstoffen (olie, kolen, gas). Daarbij komen broeikasgassen vrij. Dat leidt tot klimaatverandering. Bovendien is er ruimte nodig voor de landbouwgrond: ruimte die soms ten koste gaat van de natuur. De teelt van dorstige gewassen in droge gebieden verergert de waterschaarste ter plekke.

8 afwegingen voor groente- en fruit

  • Liever een verpakking dan voedselverspilling

    De milieubelasting van verspilling van een product is vaak groter dan die van verpakking er omheen. Kleine hoeveelheden zacht fruit (<250 g) in plastic bakjes vormen hierop een uitzondering. Kies alleen voor onverpakte producten als je zeker weet dat je het product heel thuis krijgt en op tijd zult eten. De plastic zakjes op de groenteafdeling kun je vaak wel gemakkelijk vermijden door bijvoorbeeld tomaten los mee te nemen of je eigen herbruikbare zakjes te gebruiken.

  • Voorgesneden groente prima? Hangt van de portiegrootte af

    Voorverpakte gesneden groente en fruit kunnen handig zijn, maar besef wel dat de gesneden vorm minder lang houdbaar is. Als je het snel op gaat eten en je aankoop de goede portiegrootte heeft, is voorgesneden een goede keuze. Dus als je maar een halve krop sla of kool gaat gebruiken en je de rest anders weg moet gooien, kun je beter een kleinere, voorgesneden portie kiezen.

  • Diepvries, blik en pot: vaak een goede keus

    Diepvriesgroenten of conserven zijn een goede keus. Voor diepvriesgroenten en conserven worden groenten gebruikt die op de akker zijn geteelt in het vollegrondsseizoen. Dit kost minder energie dan groente uit de verwarmde kas. Uit een vergelijking van spinazie en sperziebonen in verschillende vormen is gebleken dat een diepvries- of conservenvariant van de groenten een lagere milieu-impact heeft voor teelt, bewerking, verpakking, transport en bewerking door de consument, dan de groenten die uit de verwarmde kas (buiten het seizoen) komen. Dus buiten het vollegrondsseizoen zijn groenten uit de diepvries, blik of pot een prima keus.

  • Van ver overzees: ingevlogen slechte keus

    Voor het milieu is vervoer per vliegtuig beduidend slechter dan per vrachtwagen of boot. Als een product uit een ver overzees land komt, is de kans groot dat dit product per vliegtuig naar Nederland is gekomen.

  • Lokaal verbouwd is niet altijd beter

    Het kost vaak meer energie om producten in een Nederlandse, verwarmde kas te kweken dan ze per vrachtwagen of boot uit warmere streken te halen. Producten van iets verder weg (bijvoorbeeld Zuid-Europa) kunnen daarom een lagere milieu-impact hebben dan lokaal geproduceerde kasproducten.

  • Biologisch verbouwd: niet automatisch lagere klimaatbelasting

    Biologische producten zijn altijd geteeld zonder kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen. Toch kunnen ze een hoge klimaatbelasting hebben, bijvoorbeeld als ze per vliegtuig zijn vervoerd, of zijn geteeld in een verwarmde kas. Lees meer over biologisch voedsel.

  • Milieu-impact soms moeilijk te bepalen

    Er zijn allerlei groenten en fruitsoorten waar geen eenduidige uitspraak over te doen is, omdat de milieu-impact sterk wisselt per seizoen, herkomstregio, teeltmethode, enzovoort. Je kunt dan moeilijk inschatten wat de beste keuze is. Tomaten en komkommers zijn bijvoorbeeld goed te kweken in je moestuin, maar de professionele teelt gebeurt in verwarmde kassen, wat veel energie kost.

  • Moestuinieren: zelf kweken belast ook het milieu

    Je inspanningen voor de moestuin op een eigen stukje grond zijn minder efficiënt dan professionele teelt. Ook de rit met de auto naar het tuincentrum, om grond en spullen te halen, weegt dan mee. Pas dus op dat je daarmee de eventuele milieuwinst van zelf kweken niet teniet doet.

Impact van teelt, verpakking en vervoer

Hoeveel energie uit fossiele brandstoffen er nodig is voor de teelt, het vervoer en de verpakking van een kilo groente of fruit, verschilt per soort, land van herkomst en seizoen. Hieronder volgen een paar inzichten die bepalen of de klimaatbelasting van een product hoger of lager uitpakt.

Klimaatbelasting bij teelt

Teelt in een verwarmde kas kost meer energie dan teelt op een akker (vollegrond), doordat in de kas energie voor warmte en licht wordt gebruikt. Kasteelt veroorzaakt daardoor meer uitstoot van CO2 per kilo product. Zo'n 10 procent van al het Nederlandse gasverbruik gaat naar de verwarming van kassen.

aardbeien kas - teelt potgrond 282x212.jpg

De Nederlandse glastuinbouw wil in 2050 een volledig duurzame energievoorziening hebben voor de kassen in Nederland. Daarom zet de sector onder meer in op energiebesparing, aardwarmte en warmte-krachtkoppeling (WKK). WKK maakt efficiënter warmte en elektriciteit uit aardgas, waardoor er minder aardgas nodig is. Dankzij WKK en aardwarmte in de glastuinbouw hebben producten uit de WKK-kas een lagere klimaatbelasting. In de winkel kun je niet zien uit wat voor een soort kas iets komt.

Impact van de verpakking

Het maken van verpakkingen kost energie en grondstoffen, dus dit belast het milieu. Een verpakking kan daarentegen ook milieuvoordeel hebben: het beschermt producten tegen beschadiging en bederf en voorkomt zo voedselverspilling. Meestal is de milieuwinst van het voorkomen van voedselverspilling veel groter dan de milieubelasting van een verpakking.

Kiezen voor los verkochte groente en fruit levert daarom alleen milieuvoordeel op als je het zonder beschadiging kunt vervoeren en snel opeet. En onnodige verpakkingen kun je ook vermijden, zoals appels op een piepschuimen of kartonnen schaal met plastic er omheen. 

Vervoer naar de winkel

Bederfelijke en kwetsbare producten van een ander continent komen vaak per vliegtuig naar Nederland. Dat veroorzaakt erg hoge uitstoot van broeikasgassen, waardoor het transport overheerst in de totale milieubelasting van deze producten. Vervoer per vrachtwagen belast minder het klimaat dan vliegen. Vanuit Zuid-Europa komen veel producten over de weg naar Nederland. 

vrachtschip-282x212.jpg

Transport per boot is ook klimaatvriendelijker dan vliegen. Vooral stevigere producten die langer houdbaar zijn worden per boot vervoerd. Een kanttekening hierbij is dat bij bepaling van de klimaatimpact van vervoer per schip geen rekening is gehouden met de roetuitstoot van containerschepen.

Roet houdt net als CO2 warmte vast in de atmosfeer. Omdat er nog geen eenduidige wetenschappelijke resultaten zijn over de klimaatimpact van de roet, wordt dit nog niet meegenomen in beoordelingsmethodes van milieu-impact.

Klimaatbelasting door grondgebruik

Als een bestaand natuurgebied plaats moet maken voor landbouwgrond, komen broeikasgassen vrij. In de aanwezige vegetatie (bomen, planten) zit namelijk CO2 opgeslagen, die vrijkomt als de vegetatie verdwijnt. Dat zorgt voor klimaatverandering.

Voor de productie van groente en fruit is vruchtbare landbouwgrond nodig. Die is schaars. Door een groeiende wereldbevolking en welvaartsniveau wordt steeds meer natuurgebied omgezet in landbouwgrond. Hierbij gaat ook diversiteit aan planten en dieren verloren. Teelt die maar weinig kilo’s groente of fruit per hectare oplevert, is daarom belastender voor het milieu. 

Teelt op potgrond

Potgrond bestaat voor een groot deel uit veen. In veen ligt koolstof opgeslagen dat bij gebruik vrijkomt als het broeikasgas CO2. Producten die geteeld zijn op potgrond, zoals aardbeien en vaak ook champignons, hebben daarom een hoge CO2-uitstoot. Tegenwoordig zijn er in Nederland steeds meer bedrijven die zwammen op koffiedik uit de horeca groeien en vaak ook de zwammen terugleveren aan diezelfde horecabedrijven. Heel circulair dus!

Biologisch, bestrijdingsmiddelen en waterstress

Biologische teelt scoort op verschillende milieuaspecten beter dan reguliere landbouw: kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen zijn verboden en op de akker is meer biodiversiteit. Anderzijds heeft biologische teelt vaak een lagere opbrengst, waardoor er meer landbouwgrond nodig is. Over de vraag of biologische landbouw beter is voor het klimaat lopen de resultaten van onderzoeken uiteen. Milieu Centraal kan daarom geen uitspraak doen over de totale milieu-impact van biologische landbouw ten opzichte van gangbare teelt. Lees meer over biologische producten.

Bestrijdingsmiddelen en de omgeving  

Gebruik van bestrijdingsmiddelen zorgt in gebieden rond waar de planten groeien voor milieuverontreiniging en kan de gezondheid van de lokale bevolking schaden. Als je het belangrijk vindt dat minder synthetische gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, kun je kiezen voor biologische producten of producten van On the way to Planet Proof. Het is ingewikkeld om iets te zeggen over bestrijdingsmiddelen van groente- en fruit uit verre landen. Dat komt omdat er onvoldoende betrouwbare informatie beschikbaar is over hoeveel middelen daar worden ingezet.

Waterstress: veel water voor fruit

Vooral voor fruitteelt is veel water nodig. Niet alleen de hoeveelheid water die nodig is voor de teelt bepaalt de impact, ook is het belangrijk of producten worden verbouwd in een gebied waar waterschaarste heerst. Vooral fruitsoorten als kiwi, mandarijn, sinaasappel en perzik dragen bij aan de impact door waterstress. Kasteelt heeft een lager waterverbruik dan teelt in de volle grond.

Meer informatie

  • Ontdek meer tips voor milieubewust eten en drinken
  • Bij het Voedingscentrum kun je terecht voor informatie over voedingswaarde, gezondheid, bewaren en bereiden van voedsel, hygiëne en voedselveiligheid.  
  • Op veggipedia vind je handige info over bijna alle soorten groente en fruit.
Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.