Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Koffie

De groei van de koffiemarkt maakt koffieproducenten en tropische leefgebieden erg kwetsbaar. Daarom is het goed dat steeds meer koffie in de Nederlandse winkels een keurmerk draagt: beter voor de koffieboer, en de tropische natuur.

Koffie plukken 654x420.jpg

De productie van koffie, meestal in ontwikkelingslanden, veroorzaakt sociale problemen en bedreigt het milieu. Bijna 50 van de in Nederland gedronken koffie heeft een keurmerk. De populariteit van keurmerkkoffie is gegroeid door actie van koffiefabrikanten, en doordat consumenten steeds vaker kiezen voor koffie die is gemaakt met aandacht voor milieu en de koffieboer.

Tips milieubewust koffiedrinken

  • 1

    Kies voor koffie met een keurmerk. Het is gewoon te koop bij de supermarkt, biologische winkel en speciaalzaken.

  • 2

    Zet koffie op maat: niet meer kopjes dan je gaat drinken. De helft van de milieu-impact van koffie zit in het koffiezetten. Zonde dus als je een halve pot moet weggooien!

Check! Zo zet jij een duurzaam bakkie

Kies jij het juiste bakkie? Ga voor een topkeurmerk voor koffie, thee en chocola.

Waar komt onze koffie vandaan?

koffie_globe400.jpg

Nederlanders drinken ruim 3 koppen koffie per dag. Dat is 7 kilo koffie per persoon per jaar. De koffie komt uit landen rond de evenaar in Zuid-Amerika en Midden-Amerika, Azië en Afrika. Brazilië is met een aandeel van ruim 30 procent de grootste koffieproducent. Koffie komt voor 90 procent uit kleine familiebedrijven, de rest komt van plantages met loonarbeiders. De omstandigheden van koffie-arbeiders zijn niet altijd goed, maar daar is wel steeds meer aandacht voor.

Milieu-impact van koffie

Het effect van koffieteelt op het milieu kan erg verschillen. In het slechtste geval leidt de teelt tot ontbossing, watervervuiling, het wegspoelen van de bodem (erosie), en vervuiling door overmatig gebruik van bestrijdingsmiddelen. 

Intensievere teelt door lage koffieprijs

De prijs die boeren krijgen voor koffie ligt al jaren laag. De producenten en hun gezinnen (naar schatting 25 miljoen mensen) kunnen nauwelijks genoeg geld verdienen met de koffie die zij verbouwen. Daarom proberen producenten per grondoppervlak meer koffie te verbouwen (intensiveren), en speciale koffies te verbouwen. Dat heeft gevolgen voor het milieu.

Bestrijdingsmiddelen

Er zijn aanwijzingen dat koffieplantages de grootste gebruikers zijn van bestrijdingsmiddelen, na katoen- en tabakplantages. Bestrijdingsmiddelen worden vaak onzorgvuldig gebruikt, en soms zijn er nog verouderde middelen in gebruik. Daardoor kunnen bodem- en watervervuiling ontstaan, die ook de omringende gebieden aantasten.

Omdat boeren nauwelijks geld verdienen met het verbouwen van koffie, verhogen ze de productie per grondoppervlak. Dit heeft grote gevolgen voor het milieu.

Ontbossing en vervuiling

Door de sterke uitbreiding van koffieplantages, verdwijnen er natuurlijke bossen, vooral in Vietnam. Ook in Brazilië, voor Nederland het belangrijkste koffieland, wordt vaak bos gekapt voor koffieteelt. De koffieteelt in Brazilië wordt bovendien steeds intensiever.

Erosie

Koffie groeit meestal in heuvel- en bergstreken. Het doodspuiten van ondergroei stelt de bodem bloot aan regen, waardoor bodem wegspoelt (erosie). Koffiestruiken worden vaak aangeplant in gebieden met steile hellingen, waar gemakkelijk erosie kan optreden.

Planten en dieren moeten wijken

Van oorsprong groeien koffiestruiken in de schaduw van bomen. Door de gevarieerde begroeiing is er een grote diversiteit aan planten- en diersoorten. De opbrengst wordt echter 7 keer groter als koffie op een soort koffieakker groeit: als monocultuur in de volle zon.

De planten in koffieakkers staan dichter op elkaar, zonder andere begroeiing. De natuurlijke vijanden van (plaag)insecten komen op akkers niet voor en voedingsstoffen spoelen sneller weg. Daarom zijn op koffieakkers veel meer kunstmest en bestrijdingsmiddelen nodig. En dat vervuilt de regio, en verlaagt het aantal planten- en diersoorten nog verder.

Speciale koffies beïnvloeden natuur

We drinken steeds meer speciale, ongemengde plantagekoffies. Deze komen vaak uit berggebieden met kwetsbare en grotendeels ongerepte natuur. Teelt van deze koffie is vaak schadelijk voor lokale planten en dieren, vooral bij de illegale koffieplantages. Plantages van dit type bestaan in Mexico, Vietnam, Kenia, Nicaragua en Indonesië.

Pulp vervuilt rivierwater

Als koffiebessen zijn verwerkt in de fabriek blijft er pulp over. Dat is bruikbaar als veevoer, maar wordt soms in de rivier gedumpt. De rottende resten kunnen het water vervuilen. In sommige landen (onder meer Costa Rica) is dit nu wettelijk verboden.

Koffiearbeiders: vaak slechte omstandigheden

De koffieteelt biedt werkgelegenheid voor boeren en arbeiders op de plantages, maar de werkomstandigheden laten vaak te wensen over. Er is weinig respect voor arbeidsrechten, de lonen liggen onder het bestaansminimum, en ook kinderarbeid en seksuele intimidatie van vrouwen komen voor. Onbeschermd gebruik van bestrijdingsmiddelen (pesticiden) leidt tot gezondheidsklachten. Een voorbeeld is Endosulfan, een veelgebruikt bestrijdingsmiddel tegen de koffiebesboorder. Het middel is effectief maar heeft grote risico’ voor plantagearbeiders; de voorgeschreven beschermende kleding wordt zelden gebruikt.

Keurmerken en labels

Logos topkeurmerken koffie.jpg

Koffie met keurmerk wordt steeds populairder: in 2001 had 3 procent van de koffie in Nederlandse winkels een keurmerk, dat is nu bijna 50 procent. Bij koffie kun je letten op de volgende topkeurmerken: UTZ, Fairtrade, Rainforest Alliance, Biologisch en EKO. Het ene keurmerk legt wat meer de nadruk op mens en werk (bijvoorbeeld Fairtrade), het andere op milieu (bijvoorbeeld Rainforest Alliance). Je vindt van elk keurmerk een beschrijving in de Keurmerkenwijzer.

Terug naar boven