Praktisch over duurzaam

Plastic in zee

In zee drijft veel plastic, van grote stukken op het water tot bijna onzichtbare stukjes (microplastics) onder water. Dit noemen we ook wel plastic soep. Plastic hoort niet in zee thuis. Vogels, vissen, dolfijnen en zeehonden zien het aan voor voedsel en eten het op. Of ze raken erin verstrikt. Wat kun jij doen tegen plastic in zee?

Plastic op het strand.jpg

Plastic heeft een nare eigenschap: het vergaat niet. In de natuur of in zee valt het langzaam uit elkaar in steeds kleinere stukjes, maar het blijft plastic. Dieren kunnen plastic niet verteren, als ze het opeten kunnen ze er dood van gaan.

Plastic kan op allerlei manieren in zee belanden. Bijvoorbeeld doordat we afval laten slingeren of op straat gooien. Maar ook doordat in producten zoals scrubs, douchegel, kleding, autobanden en zelfs verf plastic of kunststofdeeltjes zitten. Door wassen, slijtage of afbladderen kunnen deze deeltjes loslaten en met het douche of regenwater naar het riool stromen en van daaruit in zee terecht komen. Dit kunnen we helaas niet helemaal voorkomen: je moet bijvoorbeeld je kleren af en toe wassen. Maar met een aantal tips kun jij jouw bijdrage aan de hoeveelheid plastic in zee wel beperken.

Hoe schadelijk de kleine plasticdeeltjes in zee zijn, weten de deskundigen trouwens niet precies. En ook niet hoeveel elk product bijdraagt aan de plastic soep in zee.

Makkelijke tips tegen plastic in zee

  • 1

    Even wat eten op straat? Gooi je afval in een afvalbak. Zit de dichtstbijzijnde afvalbak vol? Prop het er dan niet bij, maar zoek een legere bak. Of neem het mee naar huis.

  • 2

    Dagje strand? Ruim je ijspapiertjes, frietbakjes en plastic flesjes goed op en vergeet de rietjes, vorkjes en doppen niet.

  • 3

    Bekijk de tips voor bewust omgaan met cosmetica, kleding wassen, autobanden en verf.

Zwerfafval: hoe voorkom je het?

Vrouw gooit afval in bak op straat.jpg

In Nederland belandt elk jaar zo’n 50 miljoen kilo afval op straat, het strand of in de natuur. Dat zijn zo’n 22 miljoen PMD-zakken vol plastic, drinkpakken en blik, bijna anderhalve zak per Nederlander! Al dit vuilnis kan met de wind of rivieren mee naar zee gevoerd worden. Het gaat om grote dingen als plastic flesjes en bakjes, maar ook om kleine dingen als sigarettenpeuken, snoeppapiertjes, doppen, rietjes en ballonnen.

Wat kan jij doen?

  • Gebruik je eigen hervulbare waterflesje en koffiebeker: dat scheelt een heleboel zwerfafval.
  • Zorg dat je altijd een klein opvouwbaar tasje bij je hebt: handig voor een boodschap tussendoor of een aankoop in de stad.
  • Gooi al je afval in de vuilnisbak, ook kauwgom, sigarettenpeuken en kleine stukjes plastic.
  • Zit een vuilnisbak op straat vol? Prop het er niet bij, maar wacht tot je een vuilnisbak tegenkomt waar je het wel in kwijt kunt.
  • Picknick of barbecue in het park of op het strand? Ruim al je afval netjes op. Zet geen tassen afval naast een volle vuilnisbak, maar gooi het liever thuis weg.
  • Raap af en toe afval op dat in de buurt van je huis ligt. Zo hou je je eigen straat schoon.
  • Laat geen ballonnen op: daarvan weet je zeker dat ze ergens op straat of in de natuur belanden. Iets te vieren? Kijk voor alternatieven op www.dieballongaatnietop.nl/alternatieven.

Meer tips en informatie over zwerfafval vind je op Zwerfafval.

Autobanden: tips tegen slijten

Autobanden bestaan voor een groot deel uit synthetisch rubber en andere kunststoffen. Tijdens het rijden slijten je banden: daardoor komen er kleine deeltjes (synthetisch) rubber op straat en in de berm terecht. In Nederland gaat het om zo’n 15 miljoen kilo slijtagedeeltjes per jaar. Hiervan stroomt naar schatting meer dan 1 miljoen kilo via het regenwater naar het riool en vandaar naar sloten, meren en rivieren. Een deel daarvan komt vermoedelijk in zee terecht.

Wat kan jij doen?

70% van het bandenslijpsel komt van personenauto’s. Banden met de juiste spanning slijten minder snel. Pomp je banden daarom elke 2 maanden goed op: zo zorg je ervoor dat er minder synthetisch rubber in de natuur belandt. Wist je trouwens dat het ook veel veiliger en goedkoper is om met goed opgepompte banden te rijden? Daarover lees je meer op Hou je autobanden op spanning.

Kleding slim wassen

Wassen met vloeibaar wasmiddel.jpg

Kleding slijt altijd een beetje tijdens het wassen. De vezels die daarbij loslaten, spoelen met het waswater weg. Bij natuurlijke materialen als wol en katoen is dat geen probleem, maar synthetische vezels zoals polyester, acryl en fleece dragen bij aan de plastic soep in zee.

Wat kan jij doen?

  • Was synthetische kleding niet vaker dan nodig. Check of je kleren écht vies zijn of nog best een keer te dragen. Vaak frissen ze al op als je ze een nachtje buiten hangt, of voor het open raam.
  • Gebruik vloeibaar wasmiddel. Waspoeder heeft een soort scrubfunctie waardoor vezels los komen te zitten.
  • Spoel het pluis uit de wasdroger niet door de wc, maar gooi het in de afvalemmer.
  • Je kunt ook kiezen voor kleding van natuurlijke materialen zoals wol, katoen, bamboe, linnen, zijde of viscose. Maar die stoffen hebben weer andere nadelen voor het milieu. Zo produceren schapen veel broeikasgassen en is de productie van zijde, bamboe en viscose erg vervuilend. Lees meer op Kledingmaterialen.

Speciale wasballen en waszakjes: waarschijnlijk geen oplossing

Er zijn wasballen en waszakjes te koop die losse vezels tegenhouden of opvangen, zodat ze niet met het water wegspoelen. Uit onderzoek blijkt dat die nuttig zijn voor langere vezels. Maar het is de vraag of deze wasballen en waszakjes ook microvezels tegenhouden.

Meer tips over wassen.

Goed omgaan met verf

Waarschijnlijk heb je er nooit bij stilgestaan, maar ook in verf zit plastic. Door slijtage (afbladderen), schuren en het uitspoelen van kwasten en rollers in de gootsteen kan dit in het milieu terechtkomen. Bij het schuren van verf komen er schilfers en stofdeeltjes op straat of in de tuin terecht. Deze deeltjes kunnen met het regenwater naar het riool stromen. Bij het uitspoelen van kwasten en rollers spoelt de verf via het gootsteenputje naar het riool. Via het riool kan het uiteindelijk in zee terechtkomen.

Wat kan jij doen?

  • Spoel geen resten verf door de gootsteen en spoel je kwasten en rollers niet onder de kraan uit. Ook niet als je verf op waterbasis gebruikt! Het is een misverstand dat die verf niet schadelijk is voor het milieu.
  • Kwasten en rollers hoef je tijdens je verfklus niet steeds schoon te maken: je kunt ze makkelijk bewaren in een potje water of plastic zakje. Lees meer op Schilderen van hout.
  • Vang schuurstof op, er zijn bijvoorbeeld schuurmachines waar je een zakje aan kunt vastmaken waarin je het stof opvangt. En veeg stof dat op de grond valt op en gooi het in de vuilnisbak.
  • Gebruik niet meer verf dan nodig is.
  • In verf op natuurlijke basis (bijvoorbeeld lijnolie) zit geen plastic. Dat heeft als voordeel dat ze niet bijdraagt aan de plastic soep. Deze verf heeft wel andere milieunadelen: er is grond en water nodig om de oliehoudende planten te verbouwen.
  • Zorg dat de verflaag lang meegaat: goed voorwerk is belangrijk. Zit de verflaag er eenmaal op, maak die dan regelmatig schoon.

Kijk voor meer tips op Schilderen van hout.

Plastic in doucheschuim en make-up (cosmetica)

Microbeads: je hebt er vast weleens van gehoord. In scrubs, peelings, douchegel en tandpasta zaten soms kleine plastic korreltjes die je huid of tanden licht schuren. Dat noemen we microbeads. De korreltjes spoelen met het water door het doucheputje naar het riool. Omdat de rioolwaterzuivering niet alle deeltjes tegenhoudt, spoelt een deel door naar zee. Fabrikanten in Europa hebben deze plastic microbeads inmiddels in bijna alle producten vervangen door natuurlijke materialen, bijvoorbeeld zand of gemalen vruchtenpitten. Het probleem van de microbeads is daarmee voor een groot deel opgelost.

Misschien wel ander plastic

Er kan nog wel een andere vorm van plastic in cosmetica en verzorgingsproducten zitten: van make-up, gezichtscrème, tandpasta, douchegel, shampoo, haarlak, scheerschuim, badzeep en babyproducten tot zonnebrand. Hoe schadelijk dat plastic precies is, is niet bekend: een organisatie van de EU doet daar nu onderzoek naar. Als het al een probleem is, dan vooral bij producten die je met water wegspoelt, zoals shampoo, doucheschuim, tandpasta en scheerschuim. Make-up en crèmes komen niet in het riool terecht: oogschaduw verwijder je bijvoorbeeld met een watje en crème trekt in de huid. Wil je het zekere voor het onzekere, gebruik dan de app van Beat the Microbead. Producten van de groene lijst bevatten zeker geen microplastics. 

Wat kan jij doen?

  • Koop geen make-up of schmink met glitters: dat zijn kleine plasticdeeltjes.
  • Heb je nog oude flessen of potten scrub, bodywash of crème staan, of heb je producten (online) buiten Europa gekocht? Voel dan of er korreltjes in zitten. Voel je korreltjes, check dan het etiket: zie je een van de volgende ingrediënten op het etiket staan, dan zitten er zeker microbeads in: polyethyleen (PE), polypropyleen (PP), polyethyleen terephthalaat (PET), polymethyl methacrylaat (PMMA) en nylon (PA). Gebruik deze producten niet meer, maar gooi ze met de verpakking weg bij het restafval.
  • Let op keurmerken voor natuurcosmetica: BDIH, Natrue, Cosmebio, Ecocert of Ecolabel. Producten met deze keurmerken bevatten zeker geen plastic. Kijk voor meer informatie in de Keurmerkenwijzer.

Meer tips en informatie vind je op Cosmetica.

Achtergrond

Waarom is plastic in zee een probleem?

Schildpad in zee eet plastic zak.jpg

Plastic vergaat niet en is ook niet verteerbaar. Hoe schadelijk plastic precies is voor planten, dieren en mensen, weten we niet. Maar we weten wél dat dieren verstrikt kunnen raken in grotere stukken plastic, bijvoorbeeld stukken visnet en plastic tassen. En dat ze plastic voor voedsel aanzien en opeten, waardoor ze verhongeren. Er is veel onderzoek gedaan naar de maaginhoud van dode stormvogels. Stormvogels halen al hun voedsel uit zee en eten alles wat ze in en op het water tegenkomen. Hoewel de hoeveelheid plastic de laatste jaren iets afneemt, had in 2016 nog ruim 90 procent van de Noordse stormvogels op de Noordzee plastic in de maag. Gemiddeld 21 stukjes, als je dit naar de mens vertaalt is dat bijna een lunchtrommel vol! Door al dat plastic kunnen de maag of darmen verstopt raken, waardoor de dieren overlijden.

Bij mossels en vissen zijn microplastics in delen van het lichaam teruggevonden. Als mensen of dieren deze mossels en vissen opeten, komt het in hun lichaam terecht. Hoe schadelijk dat is, weten we niet. We weten wel dat microplastics bepaalde lichaamsfuncties van kleine zeedieren kunnen beïnvloeden (ademhaling, beweging, voedselopname) en dat sommige stoffen in plastic giftig kunnen zijn (weekmakers in plastic beïnvloeden bijvoorbeeld de hormonen). Maar wetenschappers denken dat die invloed klein is.

Waar komt het plastic vandaan?

Een klein deel van het plastic zwerfafval dat in zee belandt komt uit Nederland. Er is onderzocht dat in elke kilo zand van de Nederlandse stranden zo’n 250 stukjes plastic zitten. Een deel daarvan komt uit Nederland, een deel kan overal vandaan komen en hier aangespoeld zijn. Hoeveel elk product bijdraagt aan de plastic soep in zee is niet bekend. Aan het afval van elders kunnen wij niet veel doen. Maar in Nederland kunnen we er wel voor zorgen dat er minder van ons eigen plastic in de Noordzee terechtkomt en dat onze stranden schoner blijven.

Meer informatie en acties

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.