Composteerbaar kunststof

Composteerbare verpakkingen die zijn gemaakt van hernieuwbare grondstoffen (zoals zetmeelplastics en PLA) leiden tot veel minder milieubelasting dan verpakkingen van gangbare kunststoffen. Het voordeel ontstaat - de naam ten spijt - niet doordat het kunststof composteerbaar is. Het milieuvoordeel zit in de grondstoffen waarvan composteerbaar kunststof wordt gemaakt: die zijn hernieuwbaar en daarom duurzamer.

Composteerbaar kunststof bespaart naar schatting 20 procent aan energie en CO2-uitstoot. Dat kan nog oplopen, want de techniek staat nog in de kinderschoenen.

Composteren levert geen milieuvoordeel op

Het composteren van composteerbare verpakkingen heeft geen voordelen voor het milieu. Tijdens het composteringsproces vergaan de verpakkingen. Er blijft water en CO2 over, en geen compost of ander nuttig product. Als afval bij de kunststofinzameling belandt, worden er nieuwe producten van gemaakt. In het restafval levert de composteerbare verpakking bij verbranding duurzame energie op.

Composteerbare verpakkingen zijn gemaakt van aardolie (synthetische composteerbare polyesters) of plantaardige materialen. Verpakkingen met een plantaardige oorsprong worden ook wel bioplastics genoemd, zij zijn gemaakt van zetmeel uit maïs of aardappelen. De meeste composteerbare verpakkingen zijn een mengsel van bioplastics en synthetische composteerbare polyesters. De bioplastics zijn goedkoper en de synthetische composteerbare polyesters worden bijgemengd om het materiaal sterker en waterdicht te maken. De verschillende composteerbare verpakkingen zijn op het oog niet van elkaar te onderscheiden. Ook is het niet te zien of, en in welke mate, synthetische polyesters bij bioplastics gemengd zijn.

In vergelijking met reguliere kunststoffen bespaart bioplastic op basis van zetmeel op de klimaatbelasting. Een zeer klein aandeel (ongeveer 0,3 procent) van de Nederlandse kunststofverpakkingen is gemaakt van composteerbaar materiaal.

Zetmeelplastic

De grondstof voor zetmeelplastic wordt gewonnen uit gewassen als maïs, tarwe, rijst en aardappelen. Zetmeelplastic heeft als nadeel dat het oplost in water. Door het gebruik van afbreekbare weekmakers wordt het flexibeler, verlaagt de watergevoeligheid en vermindert de bacteriegroei. Zetmeelplastic is zacht en ondoorzichtig.

Melkzuurplastic

Polymelkzuur (PLA) is een bioplastic vervaardigd uit melkzuur. Melkzuur ontstaat als suikers vergisten. Deze suikers worden momenteel nog gewonnen uit landbouwgewassen als maïs, maar in de toekomst kunnen ook agrarische nevenstromen worden gebruikt zoals melkwei, resten van maïskolven en stro. PLA als verpakkingsmateriaal is transparant en waterbestendig. Melkzuurplastic is doorzichtig en ‘knispert’.

Synthetische composteerbare polyesters

Er bestaan ook synthetische polyesters die composteerbaar zijn. Van deze materialen zijn het zogeheten polycaprolacton (PCL) en alifatisch co-polyester voorbeelden. Deze stoffen zijn volledig composteerbaar maar niet vervaardigd uit hernieuwbare grondstoffen. Deze materialen hebben als basis aardolie.

Op dit moment worden de composteerbare verpakkingen in Nederland gebruikt voor biologische groenten en fruit, voor gft-zakken, voor enkele tijdschriftwikkels en bij de natuurvoedingswinkel. Een grote supermarktketen verpakt er ook zijn gangbare groente en fruit in.

Zetmeelplastic

Een grote markt voor zetmeelplastic wordt ingenomen in de schuimindustrie. Het schuim wordt gebruikt voor het opvullen van dozen en omvat ongeveer 50 procent van het toepassingsgebied. Andere verpakkingstoepassingen zijn folies, draagtassen en geschuimde trays.
Enkele andere toepassingen van zetmeelplastic zijn dierenspeeltjes, plantenpotten en folie dat in de landbouw wordt ingezet ten behoeve van oogstvervroeging en onkruidonderdrukking.

Melkzuurplastic

Melkzuurplastic is geschikt als verpakkingsmateriaal voor snoep, groente, fruit, koude dranken, vlees en zuivel. Bierglazen van PLA worden gebruikt bij muziekfestivals, popconcerten en sportwedstrijden. Deze bekers zijn niet geschikt voor dranken van boven de 40 graden, omdat het materiaal dan vervormt.

Melkzuur wordt ook geproduceerd in het menselijk lichaam, wat PLA ook geschikt maakt voor medische toepassingen.

Synthetische composteerbare verpakkingen

Synthetische composteerbare polyesters worden in de foliemarkt gebruikt. Te denken valt aan zakken voor groente en fruit. Ook kunnen dit soort materialen worden gebruikt als kunststof binnenkant van kartonnen schaaltjes voor vlees of vis.

Recycling?

Het is voor het milieu het beste om composteerbare verpakkingen, net als ander plastic, te recyclen. In de praktijk zijn de sorteerinstallaties echter nog niet zo ver dat ze het composteerbare kunststof uit het gescheiden ingezamelde huishoudelijke plasticafval kunnen halen. Het belandt bij een reststroom, waar het laagwaardig gerecycled wordt, of verbrand. Over het milieuvoordeel hiervan verschillen de meningen. Tot hier meer duidelijkheid over is, adviseert Milieu Centraal het composteerbare kunststof bij het restafval te gooien.

Eerste keus: bij restafval

Bij het restafval stoppen is de milieuvriendelijkste manier om composteerbare verpakkingen weg te gooien. De warmte die vrijkomt bij verbranding van restafval in de afvaloven (afvalverbrandingsinstallatie), wordt namelijk gebruikt om elektriciteit mee te maken. Dat bespaart op fossiele brandstoffen en spaart dus het milieu. Bij verbranding van composteerbare verpakkingen ontstaan bovendien geen vervuilende stoffen. Het deel van de elektriciteit die voortkomt uit composteerbare verpakkingen die van hernieuwbaar materiaal zijn gemaakt, is duurzaam.

Composteerbare verpakking bij gft-afval

Composteerbare verpakkingen hebben geen effect op het composteerproces van gft. In een professionele composteerinstallatie vergaan de verpakkingen vrijwel volledig binnen twaalf weken; er blijft alleen CO2 en water over. Het heeft dus geen nadelen als u composteerbare verpakkingen bij het gft-afval doet, maar ook geen voordelen.

In bijna alle gemeenten mag u composteerbare verpakkingen in de gft-bak gooien. Als het niet mag, dan is dat om verwarring te voorkomen: de gemeente vreest dan dat de consument naast composteerbaar kunststof ook gewoon kunststof in de biobak zal gooien. En dan is het gft niet meer bruikbaar als compost.

Bioplastics: geen oplossing voor zwerfafval

Composteerbare verpakkingen vergaan alleen onder specifieke omstandigheden, zoals een vrij hoge temperatuur en hoge luchtvochtigheid. In de berm, de tuin of op staat zijn deze omstandigheden er niet; een composteerbare verpakking tussen zwerfvuil doet er daarom lang over om te vergaan. Bioplastics als oplossing voor zwerfafval is daarom geen goed idee; het leidt niet tot minder zwerfafval.

Kiemplantlogo

Verpakkingen die composteerbaar zijn dragen het Kiemplantlogo. Een van de criteria is dat het product binnen twaalf weken voor 95 procent gedesintegreerd en afgebroken moet zijn onder gecontroleerde composteringsomstandigheden, zoals in een commerciële composteerinstallatie. Het logo komt onder meer voor op verpakkingen van biologische producten.

OK Compost

Een in Nederland minder voorkomend, maar aan het Kiemplantlogo gelijkwaardig, keurmerk voor composteerbare verpakkingen is het Belgische OK Compost logo. Het wordt uitgegeven door AIB Vinçotte en is onder meer te vinden op het tijdschriftfolie van het tijdschrift De Kleine Aarde en het tijdschrift Genoeg.

Klik hier voor meer informatie over verpakkingssymbolen.

Rijksoverheid

De Rijksoverheid meent dat bioplastics milieuvoordelen hebben ten opzichte van reguliere kunststoffen. Het vervangen van klassieke kunststoffen door bioplastics past dan ook binnen het overheidsbeleid om het gebruik van fossiele brandstoffen, en daarmee de uitstoot van CO2, te verminderen. Kijk voor meer informatie op www.rijksoverheid.nl.

LNV

Het kabinet wil de ontwikkeling naar een meer op biologische (groene) grondstoffen gebaseerde economie stimuleren, vooral ten behoeve van een duurzame energiehuishouding. Meer informatie is te vinden op www.minlnv.nl.

VNG

De Vereniging Nederlandse Gemeenten vreest dat inzameling van biozakken met het gft-afval leidt tot verontreiniging van dit afval met niet-afbreekbare materialen met als gevolg dat het ingezamelde gft-afval door de composteerders niet meer geaccepteerd wordt. Voor een gemeente betekent dit dat het gft-afval dan verbrand moet worden. Surf voor meer informatie naar www.vng.nl.

Belangenvereniging Composteerbare Producten Nederland

De BCPN is een belangenvereniging van bedrijven en organisaties die betrokken zijn bij composteerbare producten. De BCPN overlegt met de overheid, brancheorganisaties en instellingen om de introductie van composteerbare producten in de gft-bak te reguleren. De productie van biologisch afbreekbare plastics bespaart grondstoffen en energie. Gebruik ervan draagt bij aan de beperking van het broeikaseffect. Kijk ook eens op www.bcpn.nl.

Greenpeace

Greenpeace is van mening dat de ontwikkeling van bioplastics door moet gaan, met als belangrijkste drijfveer en toetsteen een positieve energiebalans om CO2-uitstoot te verminderen. Greenpeace is voorstander van gebruik van agrarische (afval) producten als grondstof voor bioplastics, maar dit moet in de praktijk niet leiden tot grootschalige milieubelastende landbouw en een uitbreiding van het areaal van deze landbouw in tot nu toe onaangetaste ecosystemen. Op www.greenpeace.nl vindt u meer hierover.

• De website van de Belangenvereniging Composteerbare Producten Nederland, www.bcpn.nl, geeft informatie over verschillende soorten composteerbare producten, waaronder verpakkingen.
• Het Innovatiecentrum Composteerbare Producten bundelt diverse partijen die betrokken zijn bij het ontwikkelen van kennis, het uitvoeren van onderzoeks- en ontwikkelingswerk. Zij zijn bereikbaar via de site www.composteerbareproducten.nl.