Drankverpakkingen

Er zijn drankverpakkingen van kunststof (PE, HDPE, PET of PC, zie Kunststof voor de afkortingen), gelamineerd karton, glas of metaal (aluminium of staal). De verpakkingen leveren milieubelasting op doordat ze CO2-uitstoot en afval opleveren. Kooldioxide komt vrij bij de productie van nieuw verpakkingsmateriaal: dat kost namelijk energie en grondstoffen. Hervulbare flessen (van kunststof of glas) bestaan uit meer materiaal dan eenmalige, omdat ze tegen een stootje moeten kunnen. Door het hogere gewicht vergen hervulbare drankverpakkingen ook meer brandstof bij vervoer.

Als een hervulbare statiegeldfles voldoende lang meegaat, valt de klimaatbelasting lager uit dan die van een recyclebare (maar niet hervulbare) verpakking met statiegeld. Dat geldt zelfs als je de CO2-uitstoot meetelt door schoonmaak en vervoer van de flessen. Het aantal keer dat een fles hervulbaar is, bepaalt dus mede de milieubelasting. Bierflesjes krijgen tot veertig keer weer inhoud en gaan acht jaar mee.

Ook het recyclen van kunststoffen en glazen verpakkingen kost energie, en levert wat afval op. Toch komt hergebruik van het materiaal altijd uit op een lagere milieubelasting dan de productie van nieuw materiaal.

Gescheiden inzamelen

Vanaf 2010 moeten alle gemeentes een inzamelsysteem hebben voor kunststof verpakkingsafval. Dit geldt voor frisdrankverpakkingen, maar ook voor zeepflacons en plastic zakken.

Even was er sprake van dat er in Nederland statiegeld zou komen voor kleine kunststofflesjes, maar dat is niet doorgegaan. Als 38 procent van het huishoudelijk kunststof verpakkingsafval gescheiden wordt ingezameld (de Nederlandse doelstelling), dan levert dit meer milieuvoordeel op dan een verplicht statiegeldsysteem.

In sommige gemeenten kunt u drankenkartons apart inleveren, waarna het papier gerecycled wordt tot bijvoorbeeld tapijtkokers en hangmappen, en het kunststof en aluminium worden ingezet als brandstof voor elektriciteitscentrales en cementovens.

Praktisch blijven

Een herbruikbare verpakking van PET-plastic is milieuvriendelijk, maar niet reëel voor alle drankjes. Dit type kunststof laat namelijk een beetje zuurstof en CO2 door. Wijn verpakt in PET wordt daardoor zuur, bier verschraalt en ongekoeld vruchtensap bederft in PET-kunststof. Zuivel en vruchtensap zijn alleen gekoeld houdbaar in PET-flessen.

Ongekoeld vruchtensap en lang-houdbare melk blijven wel goed in een kartonverpakking met een aluminiumlaagje aan de binnenkant: dat maakt het pak luchtdicht. De milieubelasting is ongeveer gelijk aan die van eenmalige statiegeld PET-fles. Verse melk kan wel in karton zónder aluminiumbekleding, omdat de houdbaarheid toch al kort is. Voor deze dranken worden ook steeds vaker HDPE-flessen gebruikt.

In huis zijn hervulbare PET-frisdrankflessen en glazen statiegeld bierflesjes de meest milieuvriendelijke optie, als het gaat om de klimaatbelasting. In deze gevallen pakt statiegeld het best uit, omdat dit afval voorkomt en grondstoffen bespaart. De milieubelasting van hervulbare flessen is afhankelijk van het aantal keer dat ze hervuld kunnen worden: hoe vaker, hoe beter voor het milieu. Het aantal keer dat PC-flessen voor zuivel hervuld kunnen worden, blijkt tegen te vallen; de milieubelasting pakt dan ook hoger uit dan gedacht.

Vergelijken per drank

Milieu Centraal heeft ook voor verschillende dranken (per volume) de milieubelasting van verschillende verpakkingen vergeleken. In de tabellen staat op 1 steeds de minst belastende keuze, gelet op de uitstoot van broeikasgassen.

Er gelden wel twee kanttekeningen. Voor drankenkartons is hout nodig, en dus landbouwgrond voor bosbouw. Ruimtegebruik is echter bij deze vergelijking buiten beschouwing gelaten (met uitzondering van de grootverpakkingen van zuivel). Als we ruimtegebruik wel meenemen in de vergelijking, dan scoort het drankkarton minder goed. Daarnaast is in de vergelijking het gescheiden inzamelen van kunststof verpakkingsafval (vanaf 2010) nog niet meegewogen. De precieze invloed daarvan is namelijk nog niet bekend; waarschijnlijk pakt de milieubelasting van PET-flesjes en HDPE-containers lager uit. 

Reguliere zuivel is nog te koop in hervulbare PC-statiegeldflessen, biologische zuivel niet meer.
 

*)Dranken met koolzuur zijn niet geschikt voor kartonverpakking.

Voor sap is geen vergelijking gemaakt met glazen statiegeldflessen; daarvan zijn onvoldoende milieucijfers bekend.
 

Waar laat u drankverpakking zonder statiegeld? Breng glazen drankverpakkingen het liefst naar de glasbak. Drankenkartons (met of zonder aluminiumlaagje) zijn niet geschikt voor papierrecycling. Stop die bij het huisvuil. Daar mag ook blik bij, al kunt u dat in sommige gemeentes ook apart inleveren. Kijk voor meer informatie op Afvalscheiding.

Overheid

Volgens de Rijksoverheid is een statiegeldfles beter voor het milieu dan een verpakking zonder statiegeld. Vandaar dat de Rijksoverheid voor instelling en eventuele uitbreiding van statiegeldverplichting is voor drankenverpakkingen als Nederland de recyclingdoelstellingen via gescheiden inzameling niet haalt. Het ministerie vindt het (uit oogpunt van milieu) namelijk wenselijk dat degene die een product op de markt brengt, verantwoordelijk is voor het afvalbeheer en de gescheiden inname.

Producenten

De Nederlandse bierbrouwers vinden dat het huidige (vrijwillige) systeem van statiegeld voor hervulbare verpakkingen goed functioneert. Zij willen de meermalige bierfles dan ook handhaven.

De drankenmarkt wordt gedomineerd door enkele grote spelers die niet staan te springen om statiegeldsystemen. Statiegeldsystemen gaan voordelen door schaalvergroting in de Europese markt tegen, omdat statiegeld landelijk is opgezet.

Detailhandel

Voor supermarkten is het systeem van statiegeld een kostenpost: het kost ruimte en personeel. Ruim driekwart van de Nederlandse supermarktondernemers is voor afschaffen van de statiegeldregeling voor frisdrankflessen die wel hergebruikt maar niet hergevuld worden. 18 procent van de ondernemers is tegen afschaffing. Voor hen speelt het milieu een belangrijke rol.

Logistiek speelt ook een rol. Vrachtwagens die volle flessen leveren, kunnen maar moeilijk lege flessen mee terug te nemen. Die staan namelijk bij elk volgend afleveradres in de weg. Verder is het om hygiënische redenen niet altijd toegestaan om retourflessen en producten samen te vervoeren.

Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) riep eerder op om in 2009 het statiegeld voor plastic flessen af te schaffen. Het CBL meent dat landelijke invoering van nieuwe oranje inzamelbakken voor plastic flessen het statiegeld overbodig maakt.

Milieubeweging

De milieuorganisaties pleiten voor meermalige verpakkingen: bedrijven zouden wettelijk verplicht moeten worden om flessen en potten terug te nemen voor verwerking. De milieubeweging is voor verplichting van statiegeld, en vindt dat milieukosten in de prijs van producten moeten worden doorberekend.

Greenpeace, Natuur & Milieu, en Milieudefensie zitten samen met andere partijen in het Recycling Netwerk. Zij werken aan een goed verpakkingenbeleid, met bijzondere aandacht voor statiegeld en hervulbare verpakkingen.

• Meer over hergebruik van drankverpakkingen staat op www.recyclingnetwerk.nl.
• Drankenkartons kunt u bij sommige gemeenten apart inleveren. Zie voor meer informatie en inleveradressen www.hedra.nl.