Standpunten klimaatcompensatie

Natuur- en milieuorganisaties lobbyen sterk voor het aanpakken van de klimaatproblematiek. Vrijwel alle organisaties staan positief ten opzichte van klimaatcompensatie, maar ze hebben er wel diverse kritische kanttekeningen bij. In het algemeen spitst de kritiek van natuur- en milieuorganisaties zich toe op de volgende punten:

• Klimaatcompensatie pakt de problematiek niet aan bij de bron, maar bestrijdt het effect. Mensen kunnen daardoor voor hun gevoel 'met een gerust hart' bijvoorbeeld het vliegtuig instappen, terwijl de echte oplossing nu juist zou zitten in het achterwege laten van die vliegreis. Klimaatcompensatie geeft dus een verkeerde prikkel. De natuur- en milieuorganisaties pleiten dus voor eerst reduceren van uitstoot (bijvoorbeeld zuiniger stoken), en compenseren van broeikasgasemissies die niet kunnen worden voorkomen (bijvoorbeeld de broeikasgasuitstoot die toch nog vrijkomt bij het - zuinig - verwarmen van de woning);
• Het planten van bomen als vorm van klimaatcompensatie heeft diverse nadelen. De belangrijkste nadelen zijn dat er veel grond voor nodig is en dat opslag van CO2 in bomen tijdelijk is. Op termijn is er onvoldoende grond beschikbaar om alle CO2-uitstoot te compenseren. Ook moeten bossen blijven staan om de vastgelegde CO2 vast te houden. Dit is niet altijd gewaarborgd. Bovendien kan bosaanplant in ontwikkelingslanden volgens de organisaties negatieve gevolgen hebben voor de voedselvoorziening van kleine boeren en de biodiversiteit; bosaanplant op het noordelijk halfrond werkt vaak averechts door de extra warmte die ze vasthouden;
• Sommige organisaties vragen zich af in hoeverre de projecten die de klimaatcompensatie moeten realiseren wel leiden tot extra vastlegging van CO2.

Natuur- en milieuorganisaties zijn unaniem in hun advies dat klimaatcompensatie vooral moet plaatsvinden door investering in duurzame energie in ontwikkelingslanden.

Aanbieders van klimaatcompensatie of klimaatneutrale producten wijzen hun klanten er vaak zelf op dat klimaatcompensatie niet op zichzelf moet staan, maar onderdeel moet zijn van een duurzame leefstijl. De aanbieders bieden de mogelijkheid om de CO2-uitstoot te compenseren nadat klanten ook zijn gewezen op de mogelijkheid zelf energie te besparen en te investeren in duurzame energie.

Mogelijkheden bosaanplant beperkt

De aanbieders gaan deels mee in de kritiek van natuur- en milieuorganisaties dat bosaanplant geen langetermijnoplossing kan bieden voor het klimaatprobleem en dat de mogelijkheden van bosaanplant beperkt zijn. Zij wijzen echter ook op de beperking dat er momenteel meer VER's uit bosaanplant beschikbaar zijn dan VER's en CER's uit bijvoorbeeld duurzame energieprojecten. (VER's en CER's zijn verschillende CO2-rechten).

Een aantal aanbieders begint de aandacht mede te richten op investeringen in duurzame energie en energiebesparing, maar tot nu toe is het aantal projecten op dit gebied beperkt. Ook hebben sommige aanbieders van klimaatcompensatie of klimaatneutrale producten zich verbonden aan de Gold Standard van het Wereld Natuur Fonds.

Nog 2 miljard hectare beschikbaar

Verder wijzen zij er op dat er wereldwijd nog ruim 2 miljard hectare grond braak ligt dat geschikt is voor de aanplant van bos. Nieuw bos kan hier ongeveer 75 tot 125 gigaton CO2 opnemen. Dat is net zoveel als de wereldwijde uitstoot van de komende 15 tot 25 jaar. Als we nu investeren in bos, kopen we tijd om de duurzame energiebronnen zo te ontwikkelen, dat we die volop kunnen inzetten tegen de tijd dat de bossen volgroeid zijn.

Verder vinden de aanbieders dat er, zolang er wereldwijd nog ontbossing plaatsvindt, nog heel veel ruimte om bos te realiseren en natuurlijk bos in stand te houden. De discussie over gebrek aan ruimte is wat hen betreft dus voorlopig een theoretische discussie.

Organisaties die investeren in bosaanplant zeggen dat zij zich houden aan de regels van het Clean Development Mechanisme. Volgens die regels mag op de plaats van aanplant van 'klimaatbos' na 1990 geen bos hebben gestaan. Zo wordt ondervangen dat bestaand bos wordt gekapt om er klimaatbos op te planten.

Boskap draagt bij aan klimaatprobleem

Tenslotte wijzen de aanbieders van klimaatcompensatie via bosaanplant er op, dat zij hun activiteiten juist zijn gestart doordat ze zich zorgen maken over de wereldwijde ontbossing. Zij vinden dat critici eraan voorbijgaan dat er bos wordt gekapt (nog steeds 15 miljoen ha per jaar) en er dan CO2 vrijkomt in de lucht. De wereldwijde ontbossing is voor 25 procent veroorzaker van het klimaatprobleem. Dit gegeven plaatst de kritiek dat er onvoldoende ruimte is in een heel ander daglicht. Klimaatcompensatie via bosaanplant kan bijdragen aan het voorkomen dat straks uiteindelijk al het bos op aarde is verdwenen.

Verschillende overheidsinstanties in Nederland, zowel de nationale overheid, als diverse provincies en gemeenten hebben in hun beleidsplannen opgenomen dat ze streven naar het klimaatneutraal maken van de eigen organisatie. Vaak is dit onderdeel van een duurzaam inkoopbeleid.

Ondanks de discussies die er worden gevoerd over vrijwillige klimaatcompensatie, voornamelijk aangevoerd door natuur- en milieuorganisaties en de pers, stelt de overheid zich terughoudend op. Zij is nog niet van plan regels of criteria te ontwikkelen voor klimaatcompensatie, maar laat het aan de markt over om zich te professionaliseren. Wel heeft de Rijksoverheid subsidie aan de marktpartijen gegeven om criteria op te stellen en de transparantie over de geboden diensten te vergroten.

De ANWB staat in principe positief tegenover klimaatcompensatie, al geeft de toeristenbond, net als de meerderheid van haar 3,8 miljoen leden, de voorkeur aan brongerichte maatregelen die de emissie van broeikasgassen beperken. Niettemin is het volgens de ANWB prettig dat particulieren, bedrijven en overheden die de impact van hun reisgedrag op het klimaat willen minimaliseren, de keuze hebben uit verschillende compensatie-opties.

Vliegmaatschappij KLM staat positief tegenover klimaatcompensatie, maar pleit voor het aanpakken van het klimaatprobleem bij de bron. KLM lanceerde in juli 2007 een plan waarin de maatschappij aankondigt de groei van de eigen organisatie klimaatneutraal te zullen maken door middel van investeringen in de eigen vloot en klimaatcompensatie. KLM pleit voor een emissiehandelssysteem voor de luchtvaart. Tevens is de kwaliteit van de klimaatcompensatie heel belangrijk voor KLM.

Het Platform Nederlandse Luchtvaart benadrukt vooral het belang van de vrijwilligheid van consumenten om aan klimaatcompensatie te doen. Voor het PNL is het daarnaast vooral belangrijk dat consumenten inzicht hebben in de manier waarop klimaatcompensatie is uitgevoerd en hoe de bijdragen van klanten worden besteed.