Eieren

Kippen leveren per kilo lichaamsgewicht minder mest dan een koe of een varken. Maar aangezien er ruim 30 miljoen legkippen in Nederland zijn, is ook in de legkippenhouderij mest en de uitstoot van ammoniak, dat bijdraagt aan de verzuring van bodem en lucht, een aandachtspunt. Het maakt voor het milieu niet uit of een kip in een legkooi zit of  vrij rond kan scharrelen. Wel is het aannemelijk dat de lokale mestbelasting van kippen die buiten lopen hoger is dan van kippen die altijd binnen zijn.

Over het verschil in uitstoot van broeikasgassen en energiegebruik tussen gangbare en biologische eieren is niets bekend. Op het punt van biodiversiteit en gewasbeschermingsmiddelengebruik (voor de teelt van het veevoer) scoort de biologische leghennensector beter.  

Bij legkippen vormen het verenpikken en kannibalisme een groot probleem. Om dit te tegen te gaan behandelt men vaak de snavels van de leghennen. Deze pijnlijke ingreep is vanaf 2011 niet meer toegestaan.

Legbatterij

Bij het kooisysteem leven meerdere legkippen in een kleine kooi. De vloer van zo’n legbatterij bestaat uit draadgaas waarover de eieren na het leggen in de richting van een verzamelband rollen. De kippen hebben geen legnesten en kunnen niet scharrelen. In 2012 moet het houden van kippen in de legkooi verleden tijd zijn. Hiervoor in de plaats komt een systeem van koloniehuisvesting, waarbij de kippen meer leefruimte, een legnest, zitstokken en strooisel krijgen.

Scharrel en vrije uitloop

Scharrel- en vrije-uitloopkippen hebben meer mogelijkheden om natuurlijk gedrag te vertonen. Ze kunnen op stok gaan, hun ei in een nest leggen, scharrelen en een stofbad nemen. Vrije-uitloopkippen kunnen naar buiten, ‘gewone’ scharrelkippen niet.

Biologisch

De biologische pluimveesector onderscheidt zich positief op het aspect ‘dierenwelzijn’ ten opzichte van de andere systemen. Biologische kippen hebben de meeste ruimte per kip, kunnen naar buiten om hun natuurlijk gedrag uit te oefenen, zoals het nemen van een stofbad, rondscharrelen en naar granen en wormpjes te zoeken in de grond. Uit onderzoek is gebleken dat het daglicht dat de buitenlopende kippen krijgen ze minder angstig maakt en een positieve uitwerking heeft op de stofwisseling. In de biologische pluimveehouderij blijven de snavels intact. 

Scharrel, vrije uitloop en biologisch zijn keurmerken. Kik voor meer informatie hierove op Keurmerk eieren. 

In Nederland zijn ruim 30 miljoen legkippen. Bijna de helft (46 procent) hiervan leeft in legbatterijen, veertig procent mag scharrelen, twaalf procent beschikt over een vrije uitloop en twee procent is biologisch gehouden.

Al deze kippen leggen bijna negeneneenhalf miljard eieren. Zo’n negentig procent van de in ons land gelegde eieren is bestemd voor de export. Leghennen die in de kooien leven zijn het productiefst. Deze kippen leggen 329 eieren per kip per jaar terwijl hennen in ‘scharrel’ systemen 298 eieren per kip per jaar leggen.

Bijna de helft van de gelegde eieren zijn kooi-eieren. Op sommige markten en winkels die niet tot een keten behoren zijn verse eieren uit de legbatterij te vinden. Verreweg de meeste supermarkten echter nemen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en verkopen alleen scharreleieren en biologische eieren. De legbatterijeieren vinden nog wel hun bestemming in verwerkte producten als mayonaise, koek en cake, of worden geëxporteerd.

Het marktaandeel van biologische eieren is 6,6 procent.

Eicode

Verse eieren die voor de verkoop bedoeld zijn hebben een eicode. Deze code begint met een getal dat het houderijsysteem aangeeft. 0 Is biologisch, 1 is vrije uitloop, 2 is scharrel en 3 is kooi. Dan komt het land van herkomst en een code van de kippenboerderij. Kijk voor meer informatie op Keurmerk eieren, zie ook www.eicode.nl. 

Legkippenbesluit

Het legkippenbesluit uit 2003 bevat regels voor de huisvesting en verzorging van legkippen. Hierin is verwoord dat dieren hun soorteigen gedrag moeten kunnen vertonen.

Het traditionele kooisysteem (legbatterij) is per 2012 verboden. De legbatterij zou aanvankelijk plaats maken voor de verrijkte kooi. In de verrijkte kooi heeft de kip iets meer leefruimte en er zijn voorzieningen aanwezig, zoals een legnest, zitstokken en strooisel.

Op de verrijkte kooi was echter zoveel kritiek vanwege dierwelzijnsproblemen, dat eind 2008 besloten is reeds gebouwde verrijkte kooien per 2017 ook te verbieden. De nieuwe minimumeis voor het houden van legkippen is koloniehuisvesting (gebaseerd op het Duitse systeem, in verband met de grote eierexport naar ons buurland) waarbij kippen het iets beter hebben dan in de verrijkte kooi, onder andere doordat de dieren in groepen van tachtig bij elkaar zijn.

• De Stichting Blij met een Ei geeft informatie over alle facetten van de legpluimveehouderijsector zoals de huisvesting, gezondheidsaspecten en interessante weetjes over het ei. Meer informatie: www.blijmeteenei.nl
• Consumenten kunnen via 'Adopteer een kip' een biologische kip 'adopteren' en krijgen bonnen om biologische eieren in een natuurvoedingswinkel op te halen. Volgens Bionext is vanwege het succes van de actie het aantal biologische kippen gestegen van 300.000 tot 970.000. Meer informatie: www.adopteereenkip.nl
• Het Productschap Vee, Vlees en Eieren behartigt de belangen van onder meer de legkippenbedrijven. Verder geeft het informatie over eieren, de productie en enkele keurmerken. Meer informatie: www.ei-info.nl
• De Dierenbescherming zet zich al vele jaren in voor betere leefomstandigheden voor dieren in de bio-industrie, bijvoorbeeld door diervriendelijke consumptie te promoten en te stimuleren. In 2007 heeft de Dierenbescherming het Beter Leven Kenmerk gelanceerd voor eieren, waarvan de eisen op een aantal punten verder gaan dan die van het vrije uitloopkeurmerk. Meer informatie: www.dierenbescherming.nl
• Wakker Dier is een dierenbeschermingsorganisatie die zich exclusief richt op het afschaffen van de bio-industrie. De stichting doet dit door het geven van consumentenvoorlichting over misstanden, door alternatieven te bieden, zoals vleesvervangers of biologisch vlees, door bedrijven (supermarkten en restaurants) aan te sporen tot een diervriendelijker beleid, en door zo nodig rechtszaken te voeren tegen bedrijven die (welzijns-) regels overtreden. Meer informatie: www.wakkerdier.nl