Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Keurmerken

Een keurmerk helpt kiezen uit verschillende producten, omdat het garanties geeft over eigenschappen zoals dier- of milieuvriendelijkheid. Maar herken je door het woud van keurmerken nog welke keurmerken betrouwbaar zijn? Milieu Centraal helpt met de KeurmerkenWijzer!

vrouw-supermarkt-keurmerkenwijzer.jpg

Een keurmerk laat zien dat het product of de dienst aan specifieke eisen voldoet. Welke eisen dat zijn, en wie het product daarop controleert, varieert per keurmerk. Keurmerken rond duurzaamheid stellen eisen op het gebied van milieu, dierenwelzijn of eerlijke handel. Zo'n keurmerk is effectief als het een groot marktaandeel heeft.

Keurmerkenwijzer

Vind individuele keurmerken en hun betekenis!

Keurmerkenwijzer

Of download gratis de App KeurmerkenWijzer voor actuele info over meer dan 150 keurmerken en logo's in Nederland voor iPhone of Android.

Keurmerken in het kort

  • 1

    Een goed keurmerk stelt strengere eisen dan het wettelijke minimum, geeft heldere, makkelijk vindbare informatie, én geeft de garantie dat het waarmaakt wat het belooft.

  • 2

    De beste garantie dat een keurmerk zich waarmaakt krijg je als er onafhankelijke controle is bij toekenning van het keurmerk aan producten.

  • 3

    Het effect van duurzaamheidskeurmerken op het milieu, dierenwelzijn of eerlijke handel is groter naarmate het marktaandeel groter is.

  • 4

    Keurmerken hebben ongeacht het marktaandeel ook een voorbeeldfunctie: als keurmerkproducten in het schap staan, dan worden klanten kritischer over producten zonder keurmerk; de producenten daarvan gaan dan ook iets doen aan duurzaamheid.

  • 5

    Als een product geen keurmerk draagt, is het niet per se minder duurzaam; maar een keurmerk geeft meer garanties.

  • 6

    Vind je dat een keurmerk niet doet wat het belooft, of lijkt een keurmerk verwarrend veel op een ander keurmerk? Dien dan een klacht in bij de klachtenlijn van de VWA of de Reclame Code Commissie.

Keurmerk maakt onzichtbare zichtbaar

Wil je producten in de winkel vergelijken op eigenschappen die niet direct zichtbaar zijn, dan geven keurmerken houvast. Goede keurmerken vertellen niet alleen welke specifieke eigenschappen een product heeft, ze geven er ook garanties over.

De eisen waaraan een product moet voldoen om het keurmerk te mogen dragen, zijn verschillend per keurmerk. Sommigen keurmerken geven garanties over de veiligheid of gezondheid van een product; duurzaamheidskeurmerken stellen eisen aan eigenschappen zoals milieuvriendelijkheid, dierenwelzijn of eerlijke handel.

Veiligheid en gezondheid

Hoewel keurmerken het makkelijk maken duurzamere producten te kiezen, maakt niet iedereen er gebruik van. Ruim de helft van de consumenten let wel eens op keurmerken bij aankopen. Daarbij trekken keurmerken die direct voordeel opleveren voor de koper (veiligheid of gezondheid bijvoorbeeld) meer aandacht dan duurzaamheidskeurmerken.

Keurmerk verbetert duurzaamheid

Kiezen voor producten met een duurzaamheidskeurmerk draagt bij aan een duurzamere samenleving. Het kan wel even duren voordat jouw aankoop zich vertaalt in minder milieubelasting, hoger dierenwelzijn of eerlijker handel, want het marktaandeel moet groot genoeg zijn om verschil te maken. Tussen keurmerken verschilt dat enorm. FSC-hout staat op 36 procent van de verkochte houtproducten en 12 procent van het verkocht papier. Het marktaandeel van voeding met een duurzaamheidskeurmerk is klein (3,5 procent). Maar voor afzonderlijke voedingsmiddelen kan het hoog zijn: van alle wilde vis in de supermarkt heeft 85 procent MSC-keur; het marktaandeel van eerlijke koffie is 38 procent.

Meerwaarde

En voorwaarde voor vooruitgang is dat de keurmerkeisen (flink) hoger zijn dan het de wettelijk vastgestelde minimum eisen: op sommige spuitbussen staat bijvoorbeeld 'cfk-vrij´ terwijl cfk´s al jaren bij wet verboden zijn. Dat heeft dus geen meerwaarde.

Voor enkele keurmerken (biologische of scharrelproducten en Milieukeur) zijn de eisen vastgelegd in de wet. Deze eisen liggen ver boven het wettelijk minimum waaraan producten moeten voldoen. Producten zijn niet verplicht om aan de keurmerkeisen te voldoen, maar als een product bijvoorbeeld biologisch wil heten, dan moet het aan deze extra strenge wettelijke eisen voldoen.

En: voorbeeldfunctie!

vrouw-supermarkt-shut_46417021.jpg

Het blijkt dat kopers in de winkel kritischer gaan kijken naar alle producten, als er in de schappen ook producten met keurmerk liggen. Zo zijn er door de komst van keurmerken Max Havelaar en EKO nieuwe standaarden ontwikkeld voor gangbare producten.

En er zijn zogeheten tussensegmenten op de markt gekomen. Een voorbeeld is het Beter Leven Kenmerk van de Dierenbescherming met één en twee sterren. Dat is niet zo streng als EKO (biologische dierhouderij), maar stelt wel meer eisen aan dierenwelzijn dan het wettelijk minimum.

Betrouwbare keurmerken herkennen

Milieu Centraal geeft informatie over zo'n honderd keurmerken op het gebied van milieu, dierenwelzijn en eerlijke handel. Dat is geen overbodige luxe want weinig mensen blijken de juiste betekenis ervan te kennen, en nog minder weten hoe de controle in elkaar steekt. Zelfs niet van bekende keurmerken, zoals EKO, KOMO en Max Havelaar. Milieu Centraal verheldert dat.

Een goed keurmerk voldoet aan drie eisen

  1. Het keurmerk gaat verder dan wettelijke minimumeisen. 
  2. Het is duidelijk waar het keurmerk voor staat (en die informatie is helder en makkelijk te vinden). 
  3. Er zijn regelmatig onaangekondigde controles door geschoolde controleurs van een onafhankelijke organisatie; de beste garantie daarvoor is een controlerende of certificerende organisatie die is goedgekeurd door de Raad voor Accreditatie (RvA).

Van elk keurmerk dat Milieu Centraal in deze rubriek noemt, staat vermeld of het aan deze eisen voldoet. Bijna tweederde van de duurzaamheidskeurmerken die in Nederland voorkomen, zijn buitenlands. Als het goed is worden deze geaccrediteerd door instelling gelijkwaardig aan de RvA.

Niet elk label of logo is keurmerk

Er zijn ook logo´s die een fabrikant zelf op zijn product zet en presenteert als keurmerk. Aangezien de fabrikant degene is die de eisen opstelt, het product controleert én het keurmerk toekent, is dit geen onafhankelijk oordeel en geeft dat geen garanties.

Ook geen garanties geven labels en logo's die per abuis worden gezien als keurmerk, maar die alleen informatie geven, over een product of verpakking. Een bekend voorbeeld is het logo Der Grüne Punkt: veel mensen denken dat dit een milieukeurmerk is, maar dit Duitse logo betekent alleen dat de producent heeft betaald voor de verwerking van de verpakking. In Nederland heeft het geen betekenis. Zie Verpakkingssymbolen.

Betrouwbaar keurmerk: 3 partijen

Bij goede keurmerken zijn 3 partijen betrokken. Die zorgen er samen voor dat het keurmerk gegarandeerd waarmaakt wat het belooft.

Allereerst de keurmerkeigenaar (ook wel keurmerkbeheerder genoemd): die brengt het keurmerk op de markt, en stelt de eisen op waaraan producten moeten voldoen. Meestal is dit een (ideële) stichting of brancheorganisatie. Stichting Milieukeur is bijvoorbeeld eigenaar van Milieukeur. De tweede partij is de fabrikant die een keurmerk aanvraagt voor een product.

Controle door 3e partij

Bij betrouwbare keurmerken checkt een aparte instantie (de certificeerder) of het product voldoet aan de eisen van dat keurmerk. Die certificeerder kan ook de controles uitvoeren na de toekenning, maar soms is dat weer een aparte controlerende instantie.

Die certificering en controle moeten deskundig, onaangekondigd en onafhankelijk zijn, anders is het minder betrouwbaar. De beste garantie krijgt u als de certificerende/controlerende instantie is erkend en goedgekeurd door de Raad voor Accreditatie (RvA). Dat is het geval bij veel (maar niet alle) controlerende instanties.

Milieu Centraal maakt onderscheid tussen:

  • Zeer betrouwbare controle De certificerende/controlerende instantie is geaccrediteerd door de RvA, of een buitenlandse accreditatieinstelling.
  • Betrouwbare controle Er is controle door een aparte organisatie, maar zonder accreditatie.
  • Matige controle De eigenaar van het keurmerk doet zelf de certificering en de controle van het keurmerk.
  • Zwakke controle De eigenaar van het keurmerk certificeert wel (de eerste controle bij toekenning), maar controleert daarna niet meer.
  • Geen controle De fabrikant is ook de eigenaar van het keurmerk en er is geen andere organisatie bij betrokken.

Overheid: geen vaste rol

De overheid speelt bij controle van keurmerken in het algemeen geen rol. De overheid bemoeit zich alleen met wettelijk beschermde keurmerken, zoals EKO, Milieukeur en de scharreleierenkeurmerken (het is verboden om die zomaar te gebruiken, de extra strenge eisen waaraan producten met dit keurmerk moeten voldoen, staan in de wet).

Verder zijn er enkele wettelijk verplichte informatielabels, waarvan veel mensen denken dat het een keurmerk is: CE-label bijvoorbeeld, en het energielabel op apparaten, auto's en woningen. Fabrikanten moeten deze op een product zetten, maar hier wordt niet altijd op gecontroleerd.

Geen keurmerk? Niet per se slechter

Een keurmerk laat zien dat een product aan specifieke eisen voldoet, maar een product zonder keurmerk met geaccrediteerde controle is niet per se slechter. De fabrikant kan de aanvraag en de controle van een keurmerk te duur vinden en er daarom vanaf zien, terwijl zijn product wel aan de eisen voldoet. Of de producent vindt de eisen die een keurmerk stelt te laag, en wil zich daarom niet verbinden. Ook onbekendheid van een keurmerk bij de klant kan meespelen; het heeft dan voor de fabrikant geen meerwaarde omdat het geen hogere verkoopcijfers oplevert.

Ga na van wie het keurmerk steun krijgt

Als er geen sprake is van controle (door een instantie met accreditatie van de Raad van Accreditatie), ga dan na welke organisatie(s) het keurmerk steunen. Als dat een organisatie is die je vertrouwt, zegt dat ook iets over de betrouwbaarheid van het keurmerk.

Een voorbeeld is het Panda-logo van WNF (Wereld Natuur Fonds). WNF verleent dit logo aan producten die zich onderscheiden op milieugebied. Het kent geen onafhankelijke controle, maar wie het WNF vertrouwt, zal er vanuit gaan dat het goed zit.

Wel controle, maar niet via IAF geaccrediteerd

Voor de keurmerken FSC en MSC is het wat ingewikkelder. De controle van deze internationale keurmerken op respectievelijk duurzaam bosbeheer en duurzame visvangst gebeurt door onafhankelijke (buitenlandse) instanties. De accreditatie van deze instanties komt echter niet door een door het Internationaal Accreditatie Forum erkende instelling, zoals in Nederland de Raad voor Accreditatie, maar van een andere accreditatie-instelling.

Of dit dezelfde garanties geeft, kan Milieu Centraal niet overzien. De degelijkheid van de controle zit dan tussen 'goed' en 'zeer goed' in. Milieu Centraal beschouwt FSC en MSC daarmee als voldoende betrouwbaar, mede omdat ze steun krijgen van organisaties als Milieudefensie en het WNF en de overheid.

Een keurmerk voor alles? Helaas!

Sommige mensen vragen zich af waarom er niet gewoon één keurmerk wordt ingesteld voor alle eisen rond duurzaamheid. Of één systeem dat informeert hoe goed het product scoort op alle eisen. Maar dat is niet uitvoerbaar en heeft nadelen.

Een belangrijk nadeel van één keurmerk is dat alle producten dan moeten voldoen aan dezelfde duurzaamheidseisen. Dat kost meer geld om te toetsen. Maar niet iedereen vindt dezelfde eisen even belangrijk: de een wil alleen wat meer betalen voor dierenwelzijn, de ander voor minder milieubelasting. Daarom is variatie nodig.

Verder verdwijnt met één keurmerk de prikkel voor bedrijven om zich te onderscheiden. Een praktisch probleem is dat het lastig is om één beeldmerk te ontwerpen dat van alle eisen of beoordelingen overzichtelijk laat zien hoe ver elk gaat.

Veel keurmerken, veel verwarring

man-supermarkt-shut_2495445.jpg

Het huidige systeem is niet perfect. Er is verwarring over. Een groot aantal keurmerken is bijvoorbeeld wel bekend bij het winkelend publiek, maar ze betekenen iets anders dan de kopers denken. En sommige logo's lijken wel keurmerken, maar zijn het niet: ze geven alleen informatie. Dat geldt voor verpakkingssymbolen: die zeggen iets over hoe je een verpakking moet afdanken of over het materiaal waarvan de verpakking is gemaakt.

Milieu Centraal helpt helderheid te geven, zodat je keuzes kunt maken gebaseerd op juiste informatie.

Onbekend, onterecht of misleidend?

Ontbrekende keurmerken

Milieu Centraal heeft alle duurzaamheidskeurmerken op een rijtje gezet. Maar keurmerken komen en gaan. Via de iPhone en android app of gewoon via de email kun je ontbrekende logo's of keurmerken op producten naar ons toe mailen (mail naar keurmerk@milieucentraal.nl). Milieu Centraal buigt zich over de ingestuurde afbeeldingen. Voor een overzicht van de keurmerken en logo's die Milieu Centraal binnen heeft gekregen, met een beoordeling per inzending, zie het album Keurmerkenwijzer op onze FaceBook pagina.

Misleiding?

Wanneer een product een duurzaamheids- of ander keurmerk draagt, terwijl dat volgens jou niet terecht is, kun je een klacht indienen bij de keurmerkeigenaar of -controleur. Als dat niet naar tevredenheid wordt afgehandeld, kun je de warenklachtenlijn bellen van de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (VWA).

Is een keurmerk misleidend, of lijkt een (nieuw) keurmerk verwarrend veel op een bestaand keurmerk, dan kun je een klacht indienen bij de Reclame Code Commissie. De herkomst van het keurmerk moet volgens die code helder zijn, en er mag geen verwarring bestaan over de betekenis van het keurmerksymbool.

Wetten en keurmerken

Nederland kent twee wetten die belang zijn voor keurmerken. Die stellen kortgezegd dat keurmerken niet mogen misleiden, en dat je geen keurmerk op de markt mag brengen dat erg lijkt op een bestaand keurmerk.

Het gaat om de Europese richtlijn oneerlijke handelspraktijken (Richtlijn 2005/29/EG), en het Beneluxverdrag over het Intellectuele Eigendom (dd 25 februari 2005).

Meer informatie

  • Download de gratis app KeurmerkenWijzer, voor Android en iPhone.
  • Een klacht indienen over misleidende logo's of keurmerken kan bij de NVWA en via de Reclame Code Commissie.  
  • Kijk op Voedingscentrum voor informatie over vele voedingskeurmerken.
  • Meer informatie over diverse keurmerken en certificaten voor non-foodproducten staat op Keurmerkinstituut.
  • Kijk op RVA van de Nederlandse Raad voor Accreditatie, voor info over de keurmerken die de RVA heeft erkend. Zoek wel eerst de keurmerkeigenaar op, want dat heb je nodig om een keurmerk te vinden.
  • Op Consuwijzer staat gedetailleerde informatie van keurmerken die zich hiervoor aangemeld hebben. Deze informatie is getoetst door de Raad voor Accreditatie.
  • De site Labelinfo van de Belgische consumentenorganisatie Netwerk Bewust Verbruiken bevat veel informatie over duurzaamheidskeurmerken die ook op Nederlandse producten voorkomen.
  • Label-online is een onafhankelijke, Duitse keurmerkenwebsite van de Verbraucher Initiative E.v. (soort Consumentenbond), met informatie over duurzaamheidskeurmerken en -certificeringen.
  • MVO Nederland geeft op haar website een overzicht van zo'n 45 keurmerken voor ondernemers die hun bedrijfsvoering willen verduurzamen, zie MVO Nederland.
  • Global eco-labelling Engelstalige website van een wereldwijd netwerk (GEN) dat zich inzet voor verbetering van de eco-labeling van producten en diensten.
  • Milieu Centraal geeft van de meest voorkomende duurzaamheidskeurmerken een beschrijving. Daarnaast zijn er ook nog heel veel fabrikantenlogo's die geen enkele garanties bieden over het product. Op Keurmerken staan hier een aantal van bij elkaar.
  • Standardsmap geeft informatie over meer dan 130 duurzaamheidskeurmerken, -gedragscodes en -business to business certificeringen wereldwijd. De site is een initiatief van het International Trade Centre, een onderafdeling van de WTO en UNCTAD.
Terug naar boven
  • Wij werken
    samen
    met

  • DD_RGB logo.jpg