Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Schilderen van hout

Hout minder vaak schilderen maar wel effectief. Dat is de beste manier om milieubelasting tegen te gaan. Een goede ondergrond, hoge kwaliteit verf en een likje onderhoud, zorgen daarvoor.

schilderen-hout-vrouw-shut_82053721-400x300.jpg

Rond hout schilderen zijn het vooral de productie van verf en het vervoer die voor milieubelasting zorgen, omdat hiervoor veel grondstoffen nodig zijn, (vooral de kleurstof titaniumdioxide) en fossiele brandstoffen. Milieuvoordelen zijn er trouwens ook: verf vermindert de milieubelasting van hout omdat het de levensduur ervan verlengt.

Als de verf oplosmiddelen bevat, dan is er ook milieubelasting tijdens het gebruik van beits, lak of vernis. Oplosmiddelen dragen bij aan het ontstaan van smog. Verf die door het riool wordt gespoeld, zorgt voor vervuiling van oppervlaktewater.

Tips hout schilderen

  • 1

    Let op keurmerken zoals het Europees Ecolabel en NaturePlus; die zien onder meer toe op zo min mogelijk gebruik van pigment en oplosmiddelen (VOS).

  • 2

    Zorg voor een goede ondergrond en afwerking. Dan hecht de verf beter en blijft de beschermende werking langer in stand. Voortijdig afbladderen betekent extra kosten, extra werk en extra milieubelasting.

  • 3

    Controleer elk jaar of kleine reparaties nodig zijn: een likje verf als onderhoud verlengt de levensduur van het geheel.

  • 4

    Was kwasten niet onder de kraan en giet geen restjes verf door de gootsteen (ook wateroplosbare verf niet); dat kan rioolverstopping veroorzaken en vervuilt het oppervlaktewater.

Milieubelasting van houtverven

Vernis, lak en beits zijn verfsoorten die hout in en buitenshuis verfraaien, maar ook zorgen dat het hout langer mee gaat. Die langere levensduur van hout is een milieuvoordeel: verf vermindert zo de milieubelasting die ontstaat door houtproductie en boskap.

Maar er zijn ook milieunadelen. De  productie en het vervoer van verf vereisen fossiele brandstoffen en dragen bij aan de uitputting van grondstoffen. Verder bevat verf stoffen die schadelijk zijn voor het milieu, zoals vluchtige organische stoffen (VOS), conserveer- en bestrijdingsmiddelen, en componenten die veel energie kosten bij de winning en de productie, zoals de kleurstof titaniumdioxide. Hoe langer en beter een liter verf bescherming kan bieden, des te milieuvriendelijker is die lak, vernis of dat beits, want dan is er minder van nodig - terwijl de verf al die tijd wel het hout beschermt.

VOS of geen VOS: niet door gootsteen

Sommige verven bevatten als oplosmiddel zogeheten vluchtige organische stoffen (VOS), zoals terpentine, alcohol of tolueen. VOS dragen bij aan het ontstaan van smog en kunnen het oppervlaktewater vervuilen als ze via het riool worden weggespoeld.

In waterverdunbare verven zit geen VOS, maar zitten wel andere schadelijke stoffen; die mogen daarom ook niet door de gootsteen.

Verf kopen: let op kwaliteit en keurmerken

Behalve naar oplosmiddel (VOS of water), kan je verf ook indelen naar bindmiddel: acryl, alkyd, lijnolie of polyurethaan. Er zijn diverse studies gedaan (zogeheten LevensCyclusAnalyses) naar de milieugevolgen van verf met diverse bindmiddelen. Daaruit is niet helder geworden welk soort het milieuvriendelijkst is. De resultaten spreken elkaar tegen, en geen enkel onderzoek weegt ook de milieuvoordelen mee (levensduurverlenging van hout).

Gegarandeerd minder milieubelasting

EU-Ecolabel.jpg

Welke verf de milieuvriendelijkste keuze is, valt dus niet zeker te zeggen. Maar verven die gegarandeerd minder milieubelastend zijn dan een gemiddelde soortgelijke andere verf, zijn er wel. Die zijn te herkennen aan keurmerken.

In verfproducten met het Europees Ecolabel zitten zo min mogelijk kleurstoffen en VOS; de dekkingsgraad is bovengemiddeld zodat de verf lang kan meegaan.

nature-plus-130.bmp

Nature-Plus stelt de eis aan fabrikanten dat de verf voor 90 procent bestaat uit hernieuwbare of ruim beschikbare grondstoffen, dat er minimale hoeveelheden VOS in zitten en dat de dekkingsgraad voldoende is.

Kwaliteit en aansluiting op onderlaag

De kosten voor goede verf zijn niet gering, maar laat je niet zonder meer verleiden tot de goedkoopste varianten. Die gaan maar kort mee, of moeten in dikkere lagen aangebracht worden, waardoor het financiële voordeel op den duur verdampt.

Oppassen bij kozijnen en deuren naar buiten

Ga je houten deuren en raamkozijnen schilderen die naar buiten leiden, let dan op de vochtdoorlatendheid van de verf. De verf aan de binnenkant moet namelijk minder vochtdoorlatend zijn, dan die aan de buitenkant. Is dit verschil er niet (of verkeerd om) dan ontstaan vochtproblemen in het hout.

Hoeveel vocht een verf doorlaat (ook dampopenheid genoemd), hangt af van de concentratie oplosmiddel (zoals terpentine): meer oplosmiddel betekent minder vochtdoorlatend.

Binnenzijde meer oplosmiddel dan buiten

Aan de binnenzijde van deur of kozijn hoort dus een verf die meer oplosmiddel bevat, dan de verf die je gebruikt aan de buitenzijde. Is dat niet het geval, dan kan vocht uit de woning het hout in trekken, terwijl het er aan de andere kant niet uit kan - gevolg kan zijn dat de verflaag aan de buitenkant loslaat.

Kijk in de tabel hieronder welke verfsoorten goed combineren: kies voor de binnenzijde altijd een kleiner aantal sterren dan aan de buitenzijde.

Verfsoort Verdunningsmiddel Vochtdoorlatenheid
Alkydverf Terpentine *
Alkyd-emulsieverf Water **
High solid Terpentine **
Hybride Water **
Natuurverf Terpentine *
"" Water **
Vernis Terpentine *
"" Water ***
Olie Terpentine *
"" Alcohol ***
Beits Water of alcohol ***
Acrylverf Water ***
Acrylaatverf Water ***
Acryl-dispersie-verf Water ***

Stappenplan hout schilderen

De levensduur van jouw schilderklus staat of valt met voorbereiding en goede uitvoering. Een goede ondergrond is cruciaal want anders bladdert de verf er bij een klein stootje of beetje regen alweer af. Volg daarom het stappenplan.

Verwijder zo nodig de oude verflagen. Dat is nodig als de oude verf er echt afbladdert, of als niet bekend is of de onderlaag op terpentine-  of op waterbasis is; de nieuwe laag moet namelijk hetzelfde verdunningsmiddel bevatten.

  • Vul en egaliseer zo nodig  scheuren, gaten en oneffenheden met houtvulmiddel.
  • Schuur het oppervlak met schuurpapier korrel 120, en maak de ondergrond vet- en stofvrij.
  • Schilder het hout eerst met een geschikte grondverf, en daarna met een passende dekverf (zelfde verdunningsmiddel!).
  • Als het goed droog is, nog eenmaal licht schuren met schuurpapier korrel 320, en vet- en stofvrij maken.
  • Tot slot: aflakken.

Onderhoud schilderwerk

Een eerst teken van slijtage is het verdwijnen van de glans van de verf. Schuur dan lichtjes op en lak nogmaals af.

Het hele stappenplan voor hout schilderen is nodig als een plakbandje dat op een stukje (ontvette en droge) verf geplakt zit, bij lostrekken stukjes verf meetrekt. Een andere manier om te testen, is door te wrijven met een doek over een plekje verf: als daarna krijtachtig poeder achterblijft is het nodig de verf te verwijderen en opnieuw te schilderen.

Gezondheid: ventileren en stofkapje

Alle soorten verf bevatten vluchtige schadelijke stoffen, ook waterverdunbare verven. Het gaat namelijk niet alleen om vluchtige organische stoffen, maar ook om conserveermiddelen, anti-schuimmiddelen en zuurtegraadregelaars. Daarom is ventilatie altijd verstandig als je schildert in huis. Ventileren is noodzakelijk als je herhaaldelijk of langdurig werkt met verf.

Watergedragen houtverven zijn minder schadelijk dan die met oplosmiddelen, aangezien ze maximaal 130 gram vluchtige stoffen per liter bevatten (tegen 300 tot 400 gram per liter in houtverf op basis van oplosmiddelen). Er geldt een wettelijk maximum van 700 gram VOS/liter.

Het stof dat ontstaat bij schuren kan zorgen voor irritatie in de luchtwegen, ogen en op de huid. Beschermende kleding, een stofbril en stofkapje gaan dat tegen.

Afbijtmiddelen

Ook verfafbijtmiddelen en kwastenreinigers bevatten oplosmiddel, vaak dichloormethaan. Afbijtmiddelen op waterbasis bevatten eveneens oplosmiddelen, zogeheten dibasic esters. Voor deze stoffen geldt net als voor oplosmiddel in verf, dat inademen schadelijk is voor de gezondheid.

Als alternatief kun je een sterk basisch middel nemen, zoals loog (natronloog). Dat kent ook gezondheidsrisico's (het is erg schadelijk voor de huid en ogen, en kan diepe brandwonden veroorzaken), maar die zijn eenvoudiger te voorkomen: draag kleding die speciaal geschikt is voor bescherming tegen sterk basische stoffen.

Na de klus: kwasten en verf opruimen

Zit je tussen twee verfklussen in, bewaar kwasten met waterverdunbare verf dan in een potje met water, dan blijven ze een hele poos goed. Kwasten met oplosmiddelhoudende verf zijn enkele dagen te bewaren (en blijven soepel) als je ze in een gesloten plastic zakje in de vriezer doet.

Droge resten: vuilnisbak

Is de schilderklus klaar, spoel de kwasten dan niet uit onder de kraan, maar gooi ze weg. Dat geldt ook voor waterverdunbare verven: die bevatten weliswaar minder van de schadelijke stoffen, maar zijn er niet vrij van. Ook lege verfblikken mogen bij het huishoudelijk afval.

Verf over? Klein chemisch afval!

Vloeibare verf die over is hoort bij het klein chemisch afval, net als voorstrijkmiddelen.

Meer informatie

  • In de betere bouwmarkt en in verfspeciaalzaken kun je terecht voor advies over welk soort verf geschikt is voor jouw klus.
  • Wie lid is van de Consumentenbond kan eerdere tests nalezen over prijs en prestatie van verfmerken; zie Consumentenbond.
Terug naar boven