Houtkachel en milieu
Hout is een duurzame brandstof, omdat het hernieuwbaar is: het groeit weer aan - in tegenstelling tot fossiele brandstoffen. Bovendien draagt de CO2 die vrijkomt bij houtverbranding niet bij aan het versterkte broeikaseffect.
Maar die duurzaamheid geldt alleen alleen als voor iedere gekapte boom een nieuwe wordt geplant. En als de kachel een hoog rendement heeft, anders verdwijnt er onnodig veel hout in.
Zelfs als aan bovenstaande voorwaarden is voldaan, heeft een houtkachel ook nadelen voor het milieu. Bij houtverbranding komen namelijk diverse schadelijke gassen vrij (naast CO2): stikstofdioxiden, zwaveldioxide en stofdeeltjes (roet). Stoken onder ongunstige omstandigheden verergert de milieubelasting, want dan ontstaan ook het giftige koolmonoxide (CO), zware metalen en kankerverwekkende stoffen zoals teer en polycyclische aromatische koolwaterstoffen PAK's).
Uitzondering op de regel dat houtkachel schadelijke stoffen uitstoten, is de pellet(cv-)kachel: die heeft een relatief schone verbranding, waarbij veel minder schadelijke stoffen vrijkomen.
Vergelijking: hout en gas
Gas stoken of hout stoken heeft andere effecten op het milieu. Daarom is het lastig een directe milieuvergelijking te maken. Gasgebruik levert wel een bijdrage aan het broeikaseffect, maar geeft weinig uitstoot van andere schadelijke stoffen.
Gezondheidsproblemen voorkomen
Vanwege de milieuvervuiling en gezondheidrisico's zijn houtkachels niet geschikt voor huizen in dichtbebouwde gebieden. De kans op overlast voor omwonenden is dan erg groot. De luchtvervuiling zou ook toenemen als veel mensen in zo'n gebied een houtkachel gebruiken.
Een houtkachel met een zo hoog mogelijk rendement beperkt de luchtvervuiling en de risico's voor de gezondheid. Een kachel met een vermogen dat past bij de woning, helpt daar ook bij, net als een goed aangelegd en onderhouden schoorsteen of rookkanaal. Op de juiste manier stoken helpt natuurlijk ook. Lees voor meer daarover Hout stoken.
Kiezen uit kachels
Pelletkachel en pellet cv-ketel
De pelletkachel is de milieuvriendelijkste houtkachel. Dat komt doordat pelletkachels een hoog rendement (tot 94 procent) hebben, en de bijbehorende houtpellets (houtvezels geperst tot korrels) relatief schoon verbranden.
Het systeem is echter vooral interessant voor grotere huizen buiten de stad, en voor meergezingswoningen met een gezamelijke verwarming. Een pelletkachel is namelijk groter dan andere houtkachels; dat komt door de geïntegreerde voorraadruimte voor de houtpellets. Pelletkachels zijn ook als complete cv-installatie verkrijgbaar voor verwarming en warm water.
Tegel- of speksteenkachels
Tegelkachels en speksteenkachels bestaan helemaal of gedeeltelijk uit tegels of speksteen; die houden de warmte zeer lang vast. De verbrandingstemperatuur loopt daardoor op tot boven 1.000 graden Celsius. Dat vermindert de uitstoot van schadelijke stoffen.
Met het gewicht van tegel- en speksteenkachels moet u wel rekening houden. Een speksteenkachel weegt 500 tot 4.000 kilogram en wordt op lokatie gebouwd. Mengvormen van metaal en speksteen zijn minder zwaar en worden niet op lokatie gebouwd. Dit type blijft wel minder lang warm, en bereikt een minder hoge temperatuur dan de massieve speksteenkachel.
Gietijzeren of plaatstalen kachels
Houtkachels worden vaak gemaakt van gietijzer of plaatstaal. Gietijzeren kachels zijn duurder, maar gaan langer mee en houden de warmte langer vast.
Plaatstalen kachels zijn goedkoper in aanschaf, maar gaan minder lang mee door roest en vervorming. De temperatuur in plaatstalen kachels wordt minder hoog dan die in gietijzeren kachels. Daardoor onstaan ook meer schadelijke stoffen.
Praktische tips
Onderstaande adviezen helpen teleurstelling en risico's voorkomen.
- Koop een kachel met een zo hoog mogelijk rendement. Zoals een tegel-, speksteen- of pelletkachel.
- Kies voor een vermogen dat past bij de grootte van de kamer en de stookbehoefte. Zie de tabel hieronder voor het juiste vermogen, of vraag een installateur.
- Neem een houtkachel met stuw- en keerschotten. Deze platen, boven in de kachel, zorgen voor een betere verbranding waardoor er minder schadelijke stoffen vrijkomen.
- Let op dat de nieuwe kachel goed afsluitbaar is. Dat verhoogt de verbrandingstemperatuur, stookt dus efficiënter en vermindert schadelijke gassen in huis.
- Er is geen echt keurmerk voor houtkachels, maar u kunt wel het Rendementslabel Haarden en Kachels tegenkomen. Kijk op Keurmerk houtkachels.
Kosten
Aanschaf (cv-)kachel
De prijs van een houtkachel varieert enorm. Gewone houtkachels kosten tussen 400 en 4.000 euro. Een tegel- of speksteenkachel is duurder, tussen 2.000 en 15.000 euro. Een pelletkachel kost 2.500 tot 5.000 euro.
Brandstofkosten
De tabel geeft een ruwe vergelijking tussen stookkosten van houtkachels en gasgestookte verwarmingsapparaten, zoals centrale verwarming en open haard. De kosten zijn berekend per hoeveelheid warmte (gemeten in megajoule) de verwarmingsbron oplevert. Daarbij is uiteraard rekening gehouden met het rendement.
| Verwarmingsbron |
Brandstofkosten per warmte-eenheid
(in eurocent / megajoule) |
| Open haard |
11 tot 21 |
| Houtkachel |
2,9 - 3,6 |
| Tegelkachel |
2,4 |
| Gaskachel |
1,7 - 2,4 |
| Gasgestookte haard |
1,7 - 7,2 |
| Cv conventioneel |
1,8 - 2,1 |
| Pelletkachel |
0,08 - 2,6* |
| cv hoog rendement |
1,5 |
*De kosten van pellets zijn sterk afhankelijk van de hoeveelheid die u aanschaft.
Rendement
Het rendement van een kachel is het deel van de verbrandingswarmte dat de kachel daadwerkelijk gebruikt om de ruimte te verwarmen. De rest van de warmte gaat verloren. Als een kachel een rendement heeft van tachtig procent, dan verdwijnt twintig procent van de warmte door de schoorsteen naar buiten.
Hoe hoog het rendement is, hangt af van het soort kachel maar ook van het stookgedrag. Zo kan een ingebouwde houtkachel een rendement halen van zestig procent, en een vrijstaande kachel 75 procent. Een tegel- of speksteenkachel haalt een rendement van negentig procent. Een pelletkachel kan zelfs 94 procent halen.
Deze rendementen zijn lager wanneer bijvoorbeeld de kachel niet goed sluit, als er onvoldoende aanvoer van lucht is, als de brandstof vervuild is met andere stoffen dan hout, of als de schoorsteen niet schoon is.
| Verwarmingsbron |
Rendement (in %) |
| Hoog rendement CV-ketel |
100 - 107*) |
| Pelletkachel |
90 - 94 |
| Cv-ketel |
70 - 80 |
| Houtkachel van speksteen of tegel |
90 |
| Gaskachel |
60 - 85 |
| Houtkachel van metaal |
60 (inbouw) - 75 (vrijstaand) |
| Open haard |
10 - 20 |
*) Een hoogrendement cv-ketel haalt meer dan honderd procent, omdat die niet alleen warmte haalt uit gasverbranding, maar ook uit de waterdamp (die ontstaat door gasverbranding). De hoeveelheid warmte van beide bronnen samen, telt mee voor het totale rendement.
Vermogen
Het vermogen van een kachel geeft aan hoeveel warmte de kachel kan afgeven. Het is belangrijk dat het vermogen past bij de ruimte. Een kachel met een te klein vermogen krijgt de kamer niet warm genoeg. Maar een te groot vermogen zorgt ervoor dat de kachel niet voluit kan branden. Er wordt dan snel gesmoord gestookt en dat leidt tot extra milieuvervuiling.
De tabel geeft een richtlijn voor het vermogen van een kachel bij een bepaald ruimtevolume (lengte x breedte x hoogte). Als u de kachel trouwens gebruikt als bijverwarming, dan is de helft van het vermogen voldoende.
| Volume kamer (m3) |
Vermogen kachel (kW) |
| |
Goed geïsoleerd huis |
Redelijke geïsoleerd huis |
Geen isolatie |
| 40 |
4 |
5 |
6 |
| 60 |
4,5 |
5,5 |
7 |
| 80 |
5,5 |
6,5 |
8 |
| 120 |
7 |
8 |
10 |
| 140 |
7,5 |
8,5 |
11 |
| 160 |
8 |
9,5 |
*) |
| 180 |
8,5 |
10 |
*) |
*) Kachels met een hoger vermogen dan 11 kW zijn alleen voor industriële doeleinden geschikt.
Stuw- of keerschot
Een stuw- of keerschot (of vlamkeerplaat) is een horizontale plaat boven in de kachel. De plaat zorgt voor meer luchtdynamiek (turbulentie) in het bovenste deel van de verbrandingsruimte. Eventuele onvolledig verbrande gassen, verbranden daardoor alsnog. Zo kunnen er minder schadelijke stoffen vrijkomen.
Daarnaast maakt een keerschot de afstand groter die de verbrandingsgassen moet afleggen door de kachel, naar de schoorsteen en naar buiten. Gassen hangen daardoor langer in de kachel, waardoor er ook meer gelegenheid is om ze volledig te verbranden.
Meer informatie
- Zie Hout stoken voor meer informatie over de aanleg, onderhoud en het vegen van schoorstenen én eventuele vergunningen voor nieuwbouw.
- Zie www.sfeerverwarming.nl van de Vereniging Haard en Rookkanaal (VHR), voor producenten en importeurs van open haarden, houtkachels en rookkanalen.
Naar boven