Bodemvervuiling

Bij bodemvervuiling gaat het meestal om vluchtige aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), vluchtige gechloreerde koolwaterstoffen, olie, zware metalen, dioxinen, asbest, bestrijdingsmiddelen of bepaalde anorganische verbindingen, zoals cyaniden. Lees meer over deze stoffen en hun mogelijke gezondheidseffecten op Vervuilende stoffen.

In Nederland komt bodemverontreiniging op grote schaal voor. Zo’n 60.000 locaties zijn mogelijk ernstig vervuild en moeten worden gesaneerd. Dan hebben we het bijvoorbeeld over benzinestations, garages, voormalige chemische wasserijen, voormalige gasfabrieksterreinen en landbouwgrond, die soms nog gevaarlijke en inmiddels verboden bestrijdingsmiddelen bevatten. Stortplaatsen zijn jarenlang vervuild met giftige stoffen. En ondergrondse olietanks in tuinen zijn vaak opgevuld met zand, maar kunnen vroeger olie gelekt hebben.

In het algemeen leidt wonen op vervuilde grond in Nederland hoogstwaarschijnlijk zelden tot gezondheidsschade. Daarvoor is de blootstelling meestal te gering. Kijk voor meer uitleg op Vervuilende stoffen in de bodem.

Het kan zijn dat er een vermoeden van bodemverontreiniging bestaat. Bijvoorbeeld wanneer blijkt dat er op de grond waar een huis staat, vroeger een fabriek heeft gestaan of wanneer er een rare geur op een terrein hangt. Dan kan er het best een bodemonderzoek plaatsvinden.

Wie dit onderzoek moet betalen, is per geval verschillend. Vaak is het mogelijk om de gemeente of provincie te vragen om bodemonderzoek. Weigeren zij, dan kunt u dit melden bij de Rijksoverheid. Weigert een bedrijf om het bedrijfsterrein te laten onderzoeken? Dan kunt u het beste contact opnemen met een milieurechtswinkel of een bureau voor rechtshulp.

Bij de koop van een huis of een stuk grond is het belangrijk om tevoren bij de gemeente te informeren naar eventuele bodemvervuiling. Voor huizen die na 1992 gebouwd zijn (voor gesubsidieerde huizen na 1987), moet er een geschiktheidverklaring of schonegrondverklaring bij de gemeente aanwezig zijn. Dit wil zeggen dat het huis op niet-ernstig verontreinigde grond staat. Wanneer zo’n verklaring aanwezig is, is verder geen onderzoek nodig. Is het huis voor 1992 gebouwd (of voor 1987 bij gesubsidieerde huizen), dan moet uitgezocht worden of het terrein mogelijk in het verleden vervuild is.

Historisch onderzoek naar bodemvervuiling

Een historisch onderzoek kan inzicht geven in de toestand van de bodem. Die hangt nauw samen met de geschiedenis van het terrein - bijvoorbeeld wanneer er in het verleden een gasfabriek heeft gestaan. In het gemeentelijk archief kunt u historische gegevens over een perceel opzoeken.

Informatie over plekken met bodemvervuiling

De provincies en de grote gemeenten kunnen informatie geven over vervuilde locaties. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het bodemsaneringsbeleid en maken elk jaar een bodemsaneringsprogramma.

Bodemonderzoek

Geeft het historisch onderzoek aanwijzingen voor mogelijke vervuiling, dan is een bodemonderzoek nodig. Met vragen over het onderzoeksrapport kunt u terecht bij ambtenaren van gemeente of provincie (afdeling bodem of milieu), de Rijksoverheid, sommige wetenschapswinkels en de branchevereniging van advies-, management- en ingenieursbureaus ONRI.

Bodemvervuiling in het koopcontract

In het koopcontract kunt u eventueel laten vastleggen wie aansprakelijk is voor mogelijke bodemverontreiniging. Ook kunt u er bijvoorbeeld in laten opnemen dat de koper aan zijn onderzoeksplicht en de verkoper aan zijn mededelingsplicht hebben voldaan. Met vragen over dit onderwerp kunt u terecht bij een makelaar of een notaris.

Wanneer u een huis of bedrijf op een stuk grond gaat bouwen, heeft u in principe eerst bodemonderzoek nodig om een bouwvergunning te krijgen. Ook bij een verbouwing of aanbouw is dat vaak het geval. De kosten hiervan zijn voor de eigenaar. Mogelijk is er al een geschiktheidverklaring aanwezig; vraag het na bij uw gemeente.

Voor bodemvervuiling die na 1 januari 1987 is ontstaan, geldt de zogenoemde zorgplicht. Dit houdt in dat de vervuiler de verontreiniging, ongeacht de ernst, zo snel mogelijk moet opruimen. Bodemverontreiniging die voor 1987 is ontstaan hoeft alleen te worden opgeruimd wanneer meer dan 25 m3 grond ernstig verontreinigd is.

Inspraak

Voordat een besluit over sanering wordt genomen, kunnen bewoners, omwonenden en milieugroepen hun mening geven. Tegen het besluit zijn bezwaar en beroep mogelijk. Als bewoner van een stuk vervuilde grond kunt u het beste met andere betrokken bewoners een bewonersgroep oprichten. Een centrum voor opbouwwerk in de regio kan u daarbij helpen.

Bij ernstige bodemverontreiniging is het vaak moeilijk om een huis tegen een redelijke prijs te verkopen. De overheid heeft daarom de bewonersregeling gemaakt: wanneer de woning onverkoopbaar is vanwege ernstige bodemvervuiling is de gemeente onder bepaalde voorwaarden verplicht de woning te kopen tegen een redelijke prijs.

Ook als een sanering schade veroorzaakt aan bijvoorbeeld tuinen en schuurtjes van omwonenden kunnen zij in aanmerking komen voor schadevergoeding.

• Kijk voor meer informatie over gezondheid op Gezondheid en milieu. 
• Denkt u gezondheidsklachten te hebben door bodemvervuiling, ga dan naar uw huisarts. 
• Voor een second opinion over gezondheidsrisico’s, en voor vragen over bodemonderzoek kunt u terecht bij sommige wetenschapswinkels van universiteiten: www.wetenschapswinkels.nl.
• Informatie over beleid rond bodemsanering is te vinden bij www.rijksoverheid.nl.
• Een bewonersgroep oprichten? Informatie is verkrijgbaar bij MOVISIE, waarin het Landelijk Centrum Opbouwwerk is opgegaan: www.movisie.nl.