Ventilatie: noodzakelijk voor gezondheid

De beste manier om de lucht in huis gezond te houden is door te zorgen voor voortdurende luchtverversing, dag en nacht, in alle jaargetijden. Dan komt frisse lucht binnen en verdwijnen vocht en vervuilende stoffen. Dat klinkt eenvoudig, maar in veel huizen is de lucht ongezond omdat bewoners niet genoeg ventileren. Ventileren betekent continu frisse lucht aanvoeren én vieze lucht afvoeren. Dat is niet hetzelfde als luchten.

Luchten betekent ramen en deuren tegen elkaar open zetten. Zet tijdens het luchten de thermostaat laag, anders slaat die onnodig aan. Luchten is nuttig om snel extra vieze lucht af te voeren, maar het is geen vervanging van ventileren. Het effect is namelijk snel weg: zodra het raam dicht gaat zal vervuiling zich weer ophopen. Woont u nabij een snelweg of drukke weg, lucht dan zoveel mogelijk buiten de spitsuren.

Soms extra ventilatie nodig

• Tijdens het koken: via een open raam of een afzuigkap.
• Tijdens het douchen: zet eventuele ventilatie op de hoogste stand, zodat het vocht snel wordt afgevoerd. Een raam open zetten werkt in de badkamer ook goed om vocht af te voeren. Maar laat het badkamerraam niet te lang open staan; als het te koud wordt kan juist condens en schimmel ontstaan.
• Tijdens een feestje of andere moment dat er veel mensen in huis zijn: zet een deur of raam open.
• Bij het klussen in huis, zoals schilderen of klussen, is extra ventilatie nodig, ook na afloop. Dan verdwijnen vrijgekomen stoffen zoals oplosmiddel sneller uit uw huis.

Laat wasgoed liefst buiten drogen. Hangt u het binnen, dan liefst in een goed geventileerde ruimte.

Hogere stookkosten: geen verspilling

In een goed geventileerde woning gaat een kwart van het gasverbruik voor verwarmen op aan het opwarmen van frisse lucht die de woning in komt. Maar die stookkosten zijn geen verspilling; ventilatie is immers belangrijk voor uw gezondheid.

Er zijn trouwens ook mogelijkheden om warmteverliezen te verminderen, bijvoorbeeld door een wtw-ventilatiesysteem aan te laten leggen: dat haalt warmte uit de lucht die naar buiten wordt afgevoerd, en warmt daarmee inkomende buitenlucht op. Een wtw-installatie is vooral in nieuwe woningen een optie. Meer daarover op Balansventilatie.

Bijna zeven op de tien huizen heeft alleen natuurlijke ventilatie (dus geen mechanisch ventilatiesysteem) in huis.

De eenvoudigste manier van ventileren is door continu een raam op een kier, of ventilatieroosters open te houden. Controleer regelmatig of de roosters goed werken en houd ze goed schoon. Heeft u last van de wind of van lawaai? Overweeg dan de roosters te vervangen door speciaal hiervoor ontworpen roosters. Lees meer op Natuurlijke ventilatie.

Verzeker u ervan dat de roosters van uw mechanische ventilatie altijd open staan. Als ze sluiten, ontstaat onderdruk en kan lucht aangezogen worden uit de kruipruimte (die kan veel vocht, schimmels en radongas bevatten). Bovendien is er bij dichte roosters geen goede ventilatie.

Laat het ventilatiesysteem altijd aan staan, behalve tijdens onderhoud of als er een calamiteit is waarbij u advies krijgt om ramen en deuren te sluiten.

Last van lawaai? Onderhoud!

Heeft u de neiging de ventilatie uit te zetten wegens geluid of andere overlast? Laat het dan nakijken door een installateur. Goed schoonmaken van roosters en filters en achterstallig onderhoud inhalen kan de klachten verhelpen, én de capaciteit van het ventilatiesysteem verbeteren. Lees verder op Mechanisch afzuigsysteem of Balansventilatie.

Vochtproblemen in huis voorkómen begint bij het voorkomen dat vocht in de woning terechtkomt. Hang wasgoed bij mooi weer buiten te drogen. Maak na het douchen de wanden en de vloer droog, en laat bij het schoonmaken oppervlakken niet te nat achter. Kook met de deksels op de pannen; dat scheelt damp.

Ventileer ook bij vochtig weer; buitenlucht is over het algemeen schoner en droger, ook als het buiten vochtig is.

Woning verbeteren

Aanpassingen aan de woning kunnen ook helpen om vocht en ophoping van schadelijke stoffen tegen te gaan.

• Is er een open geiser in de woning (zonder rookafvoer naar buiten)? Vervang die dan door een gesloten toestel (met lucht aan- en afvoerbuizen). Dat voorkomt dat verbrandingsgassen in de woning komen.
• Zorg dat u kamers kunt afsluiten, om tocht tijdens het luchten te voorkomen. Dat geldt zeker voor de keuken en badkamer. Let er daarbij wel op dat de lucht voor gewone ventilatie wél ongehinderd door het huis kan stromen van de aanvoer- naar de afvoerpunten, bijvoorbeeld via spleten onder de binnendeuren of door roosters in deuren of muren.
• Zorg voor goede woningisolatie. Dat voorkomt koude oppervlakken waarop vocht kan condenseren. Lees meer op Isoleren en besparen.
• Ventileer de kruipruimte en zorg voor luchtdichte afsluiting van de bodem en de beganegrondvloer. Schadelijke stoffen en vocht hopen dan minder op in de kruipruimte en komen moeilijker van de kruipruimte naar de woning. Zie ook vloerisolatie.
• Laat ernstige vochtdoorslag of lekkages snel repareren. Dat vermindert vochtproblemen zoals schimmel en materiaalrot.

Bent u huurder en heeft u vochtproblemen door een slechte woningkwaliteit? Neem dan contact op met de beheerder of verhuurder. Brengt dit de oplossing niet dichterbij, schakel dan de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van de gemeente in, of de GGD. U krijgt dan advies over verbeteringen en eventueel specialistisch onderzoek.

Ontvochtigers en vochtvreters zijn niet geschikt om de luchtvochtigheid van de woning te verlagen.

Hoog energiegebruik

Ontvochtigers zijn elektrische apparaten die vocht uit de lucht kunnen halen. Deze helpen alleen om de luchtvochtigheid te verlagen in een kleine, afgesloten ruimte waarin niet steeds nieuw vocht wordt aangevoerd. Verder is een nadeel dat ze veel stroom gebruiken.

Kortdurend effect

Vochtvreters zijn vochtabsorberende zouten of gels. Deze werken zonder stroom maar helpen alleen tegen (en zijn ook alleen bedoeld voor) een licht vochtprobleem in een kleine afgesloten ruimte, zoals een kast. Nadeel hiervan is dat vochtvreters maar  erg kort werken.

Onderstaande klachten kunnen ontstaan door genoemde stoffen, als ze ophopen in huis. Beter ventileren en regelmatiger luchten kan de klachten verminderen. Raadpleeg bij aanhoudende klachten altijd een arts.

Vocht: luchtwegklachten

Wonen in een vochtig huis kan luchtwegklachten veroorzaken. Dat komt waarschijnlijk doordat in een vochtig huis meer allergenen voorkomen: stoffen afkomstig van huisstofmijten, schimmels en andere organismen die goed gedijen in vochtige omstandigheden. Een goede relatieve luchtvochtigheid ligt tussen 40 en 60 procent. Een waarde van 70 procent of is te vochtig.

Rokersklachten: kanker, hart- en longziekten

Tabaksrookbevat minstens 40 kankerverwekkende stoffen; roken verhoogt de kans op longkanker, hartaandoeningen en luchtwegklachten. Roken is de belangrijkste veroorzaker van COPD. Ook passief roken is schadelijk: door passief roken overlijden jaarlijks in Nederland enkele honderden mensen door longkanker en enkelen duizenden door hart- en vaatziekten. Als een zwangere vrouw passief meerookt, kan dat effect hebben op het ongeboren kind. Verder leidt passief roken tot ademhalingsklachten.

Koolmonoxide: hoofdpijn tot sterfte

Koolmonoxideis een reukloos gas, waardoor het onopgemerkt blijft. Bij een lage concentratie ontstaan klachten zoals hoofdpijn en duizeligheid, een hoge concentratie kan bewusteloosheid en de dood tot gevolg hebben.

Irritaties door NO2 en VOS

Stikstofdioxide (NO2)kan irritatie of een prikkelend gevoel in ogen, neus en keel veroorzaken.

Vluchtige organische stoffen (VOS, oplosmiddelen) kunnen leiden tot irritaties aan slijmvliezen en neurotoxische reacties zoals hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid of misselijkheid.

Formaldehydeirriteert ogen en luchtwegen, en is bovendien kankerverwekkend. Maar als spaanplaat met een KOMO-keurmerk onder normale omstandigheden en op de juiste wijze wordt gebruikt, blijft de concentratie formaldehyde onder de wettelijke norm. Mensen die gevoelig zijn voor formaldehyde, kunnen echter ook bij lagere concentraties klachten krijgen.

Radon en thoron

Radon en thoron kunnen longkanker veroorzaken. Deze gassen, die van nature in de bodem en bouwmaterialen zitten, zijn waarschijnlijk verantwoordelijk voor enkele honderden gevallen van longkanker per jaar in Nederland.

Een gemiddeld persoon verliest per jaar dat hij of zij in een gemiddeld binnenmilieu heeft doorgebracht, enkele dagen gezonde levensverwachting door blootstelling aan de schadelijke stoffen in de lucht in huis.

In de praktijk dragen de zwakkeren het grootste deel van de rekening: ouderen, kinderen en zieken zijn gevoeliger voor slechte luchtkwaliteit en brengen meer uren in huis door.

• In het voorjaar van 2011 verscheen een onderzoeksrapport over ventileren. Meer daarover op www.rijksoverheid.nl/nieuws. De meestgestelde vragen rond het onderzoek staan in Vraag-en-antwoord-ventilatieonderzoek (pdf).
• Stichting Bouwresearch van Onderzoeksinstituut TU Delft, en de Woonbond hebben de Toetslijst Gezond en Veilig Wonen ontwikkeld. Deze geeft een betrouwbare indicatie-op-maat van het binnenklimaat en de gezondheidsaspecten van uw woning: www.toetslijstgezondenveiligwonen.nl.
• Leden van de Nederlandse Woonbond kunnen via de Huurderslijn advies aanvragen over vocht in huis (T 020 5517755) Op www.woonbond.nl (onderservice) staat ook de toetslijst ventilatie. Die bepaalt of ieder vertrek in huis voldoende geventileerd kan worden.
• Bij de GGD kunt u terecht met klachten en vragen over het binnenmilieu: u vindt de GGD in uw regio via www.ggd.nl.
• Het Astmafonds geeft informatie over luchtwegaandoeningen: www.astmafonds.nl.
• Er zijn onderzoeksbureaus en laboratoria die tegen betaling een binnenhuismeting kunnen doen. Geaccrediteerde laboratoria vindt u via www.rva.nl.