Groente- en fruitkalender

Het energielabel van groente en fruit geeft aan hoe klimaatvriendelijk een product is, vergeleken met andere groente- en fruitproducten. De indeling in klassen (A t/m E) is gebaseerd op de hoeveelheid broeikasgas die vrijkomt door de teelt, het gebruik van kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen, en het vervoer van 1 kilogram product (zoals het in het schap ligt). Omdat niet gezegd kan worden dat biologische producten tot meer of minder uitstoot van broeikasgassen leidt dan niet-biologische producten, is hierin geen onderscheid gemaakt in de Groente- en fruitkalender.

Energielabel A

Energielabel A geldt vooral voor groente en fruit van de volle grond* uit Nederland en omringende landen, zoals bloemkool, andijvie, spruitjes en kolen. Enkele producten met energielabel A komen van ver, zoals kiwi's uit Italië en sinaasappels uit Spanje. Ook sommige producten uit koelhuizen (zoals appels, peren, rode en witte kolen) hebben energielabel A. In grote koelhuizen worden ze wel maanden gekoeld, maar dit kost per kg niet veel extra energie.

Energielabel B

Vollegrondsproducten* die per zeeschip zijn ingevoerd of per vrachtwagen uit Zuid-Europa komen, hebben energielabel B. Ook sommige Nederlandse vollegrondsproducten hebben dit label, namelijk producten waarvan de opbrengst per hectare lager is (zoals asperge, broccoli). Die teelt kost in verhouding veel energie per kilogram product. Vanwege de toepassing van energiebesparende technieken, vallen inmiddels enkele producten uit de Nederlandse verwarmde kas ook in energielabel B.

Energielabel C

Veel producten uit de Nederlandse verwarmde kas, zoals paprika, tomaat en sla in de winter, hebben energielabel C. Ook importproducten waarvan de teelt en/of het transport vrij veel energie kost, hebben dit label. Zoals aardbeien die (maximaal 4.000 km) per vliegtuig komen, zacht fruit dat per boot komt uit Chili, Argentinië en Uruguay, en producten die per boot uit China of Nieuw-Zeeland komen.

Energielabel D

Producten met energielabel D zijn 4.000 tot 8.500 km per vliegtuig vervoerd. Ook groente of fruit uit de intensieve Nederlandse kasteelt heeft dit energielabel, zoals aardbeien in april en mei.

Energielabel E

Producten met energielabel E hebben meer dan 8.500 km gevlogen. Ook producten waarvan zowel de teelt als het vervoer veel energie kosten (per kilogram product), zitten in energielabel E. Bijvoorbeeld ingevlogen asperges en zacht fruit. Ook zacht fruit uit de Nederlandse verwarmde kas (braam, blauwe bes) kan energielabel E hebben.

*) Vollegrond

'Van de volle grond' betekent dat het product is geteeld op de natuurlijke bodem, en niet in verwarmde kassen.

De indeling in energielabels A tot en met E is gebaseerd op de hoeveelheid broeikasgas die vrijkomt bij teelt en vervoer van een kilogram groente- of fruitproduct (zoals het in het schap ligt). Dat gaat niet alleen om het broeikasgas CO2, maar ook om N2O (lachgas) en CH4 (methaan). Die twee laatste komen in kleinere hoeveelheden vrij, maar versterken het broeikaseffect méér dan CO2.

Om gemakkelijker te kunnen rekenen en vergelijken in de Groente- en fruitkalender, is alle uitstoot omgerekend naar eenheden CO2, oftewel CO2-equivalenten (CO2-eq.).

• Energielabel A: minder dan 0,5 kg CO2-eq. per kg product.
• Energielabel B: 0,5 tot 1 kg CO2-eq. per kg product.
• Energielabel C: 1 tot 5 kg CO2-eq. per kg product.
• Energielabel D: 5 tot 10 kg CO2-eq. per kg product.
• Energielabel E: meer dan 10 kg CO2-eq. per kg product.

Milieubelasting naast uitstoot broeikasgas

De uitstoot van broeikasgas is niet de enige post op het totaal van milieubelasting van groente en fruit. Er zijn ook negatieve milieugevolgen door watergebruik en bestrijdingsmiddelen. Wanneer de teelt plaatsvindt in landen waar water schaars is, of waar veel gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden, dan kan de milieubelasting hoger uitpakken dan verwacht op basis van de CO2-eq. (Meer over de milieubelasting van teelt staat op Milieuaspecten landbouw.)

Bij gebrek aan eenduidige gegevens kan Milieu Centraal andere aspecten dan uitstoot van broeikasgas niet meewegen voor de Groente- en fruitkalender. Dat geldt ook voor de milieubelasting van de verwerking en verpakking van groente en fruit na het vervoer.

Vooral transport en de teeltwijze hebben veel invloed op de CO2-uitstoot van groente en fruit.

Transport

Hoe groter de afstand tussen teelt en de winkel, des te hoger de milieubelasting van het vervoer. Maar ook het vervoermiddel heeft invloed: grootschalig vervoer per schip heeft van alle vervoermiddelen de laagste milieubelasting per kg product. Vervoer per vliegtuig de hoogste.

Een zeeschip veroorzaakt gemiddeld per kg product acht keer minder uitstoot aan CO2-eq. dan vrachtvervoer over de weg. In vergelijking met een vliegtuig zorgt een vrachtschip gemiddeld voor dertig keer minder uitstoot. De cijfers variëren echter wel: de werkelijke uitstoot per kg product is afhankelijk van omstandigheden, zoals de mate waarin een schip vol beladen is en het aantal tussenstops dat een vliegtuig maakt.

In de winkel kunt u niet zien hoe een product is vervoerd. De winkelier is alleen verplicht het land van herkomst te vermelden.

Per product valt er wel wat over te zeggen: bederfelijke producten die geteeld zijn op een ander continent zijn vaak ingevlogen. Dat geldt voor asperges, boontjes, peultjes, verse kruiden, exotisch fruit en rijp geplukt fruit. Groenten en fruit die minder snel bederven, zijn meestal per boot of vrachtwagen vervoerd. Dat geldt voor appels, peren, druiven, bananen, avocado's, uien, knoflook en suikermaïs.

Teeltwijze: vollegrond is klimaatvriendelijker

Teelt op de vollegrond kost minder energie dan kasteelt, en levert daardoor minder uitstoot op van CO2. Gemiddeld zorgt de teelt van groente en fruit in de verwarmde kas (per kg product) voor elf keer meer CO2-eq. dan teelt op de vollegrond. Dat komt doordat de kasteelt veel warmte en licht nodig heeft. Zo'n tien procent van al het gasverbruik in Nederland gaat naar de verwarming van kassen; drie procent van de elektriciteit gaat op aan groeilicht in de kassen.

De Nederlandse glastuinbouw is diverse initiatieven gestart voor energiebesparing. Bijvoorbeeld door warmte-kracht-koppeling(WKK)-installaties te gebruiken: die maken efficiënter warmte en elektriciteit uit aardgas. Elektriciteitscentrales hoeven hierdoor minder hard te werken, waardoor WKK leidt tot lager aardgasverbruik.

Het is moeilijk om energie-intensieve producten uit de kas te vermijden, omdat in de supermarkt niet staat vermeld hoe de groenten en fruit zijn geteeld. Toch een tip: vruchtgroenten uit Nederland, zoals paprika, tomaat, komkommer en aubergine, zijn altijd geteeld in verwarmde kassen. In de herfst en het voorjaar komen ook veel andere Nederlandse producten uit de verwarmde kas, want het is dan te koud voor teelt in de vollegrond. Raadpleeg de Groente- en fruitkalender voor klimaatvriendelijke keuzes per maand.

Teelt op potgrond: hoge CO2-uitstoot

Producten die geteeld zijn op potgrond, zoals aardbeien, verse kruiden of zacht fruit, hebben een hoge uitstoot aan CO2. Dat komt doordat potgrond voor een groot deel uit veen bestaat: in veen ligt koolstof opgeslagen die tijdens de teelt vrijkomt als het broeikasgas CO2.

Doe de Kennistest groente en fruit, en ontdek wat u weet van de klimaatbelasting van groente- en fruitconsumptie.

• Milieubewust bezig met voeding kan op vele manieren. Zie alle tips op een rij op Milieubewust eten.
• Bij het Voedingscentrum kunt u terecht voor informatie over voedingswaarde, gezondheid, bewaren en bereiden van voedsel, hygiëne en voedselveiligheid: www.voedingscentrum.nl / 070 3068888 (werkdagen van 09:00 tot 17:00 uur).  
• Voorlichtingsbureau Groenten en Fruit, www.groentenenfruit.nl.