Praktisch over duurzaam

Houtkachel of open haard

Een brandend haardvuurtje: veel mensen vinden het gezellig. Helaas is de rook ongezond voor jezelf en je omgeving. Wil je rekening houden met je buren? Laat de open haard of houtkachel dan uit als het windstil of mistig is. Steek je toch een keer de haard aan? Gebruik dan de 10 stooktips om minder ongezond te stoken.

houtkachel 2 327.jpg

Bij het verbranden van hout komen fijnstof en andere schadelijke stoffen in de lucht. Dat is voor iedereen ongezond, maar kinderen, ouderen en mensen met een longziekte hebben er extra last van. Bovendien is het niet klimaatbewust om je huis te verwarmen met een open haard of houtkachel: bij het verbranden komt CO2 vrij en een groot deel van de warmte vliegt via de schoorsteen naar buiten.

Uit onderzoek blijkt dat 2 van de 3 houtstokers rekening willen houden met de buren als die last hebben van de rook. Ze willen de open haard of houtkachel dan bijvoorbeeld minder vaak aan doen.

10 stooktips voor houtkachel en open haard

  • 1

    Laat de open haard of kachel wat vaker uit en stook hooguit 4 uur op een dag. Zo blijf je vrienden met de buurt.

  • 2

    Laat het vuur uit bij windstil of mistig weer. Bij dit soort weer blijft de rook namelijk lang hangen waardoor de lucht rond je huis erg ongezond wordt. In de Stookwijzer kun je zien of het verantwoord is om te stoken, je kunt ook checken of er een stookalert geldt.

  • 3

    Stook alleen droog hout, dat geeft de minste fijnstof en rook. Droog hout herken je aan barsten of een schors die loslaat. Hout dat je zelf gehakt hebt moet je minstens 2 jaar laten drogen. Met een vochtmeter kun je checken of het hout droog genoeg is: onder de 20 procent is goed.

  • 4

    Stook nooit hout dat is geverfd, gebeitst of geïmpregneerd: bij de verbranding komen zware metalen vrij. Daarom is het verboden om bewerkt hout te verbranden. Ook (spaan)plaat en laminaatvloeren horen níét in de haard of kachel vanwege de lijm die erin zit. Stook ook geen papier en karton. Het geeft veel rook en vliegas en is daarom zelfs verboden als brandstof.

  • 5

    Maak het vuur aan met de Zwitserse methode: leg de kleinste houtjes bovenop de stapel en steek het vuur van bovenaf aan. Dit is dus anders dan de meeste mensen gewend zijn. Stapel het hout kruislings op elkaar, begin met dikke blokken onderin en eindig met dunne houtjes en een aanmaakblokje bovenop. Gebruik geen spiritus of andere brandbare vloeistoffen om het vuur aan te steken, dat is gevaarlijk.

  • 6

    Laat de schoorsteen minstens één keer per jaar goed vegen, zodat de rook goed naar buiten kan. Dat is ook veiliger: je hebt minder kans op een schoorsteenbrand.

  • 7

    Zet de luchttoevoer in de kachel helemaal open, net als de klep in de schoorsteen. Het hout kan dan beter verbranden waardoor je minder schadelijke stoffen hebt (zoals kankerverwekkende koolwaterstoffen (PAK’s ) en koolmonoxide). Schuif de luchttoevoerklep nooit dicht om het vuur te 'smoren': het hout verbrandt dan niet volledig waardoor er extra veel schadelijke stoffen ontstaan.

  • 8

    Houd de ventilatieroosters in huis tijdens het stoken open (of zet een raampje open). Het vuur kan dan lucht (zuurstof) aantrekken en de rook kan via de schoorsteen naar buiten. Wordt het binnen te warm met de houtkachel aan? Stook dan met minder hout.

  • 9

    Controleer of je goed stookt: een goed vuur heeft gele, gelijkmatige vlammen en er komt bijna geen rook uit de schoorsteen. Oranje vlammen en donkere rook geven aan dat de verbranding niet goed is: zet dan een raampje open.

  • 10

    Gebruik haardhout met het FSC- of PEFC-keurmerk. Dat garandeert dat het uit verantwoord beheerd bos komt. 

Hout stoken is ongezond voor iedereen

Hout stoken is ongezond voor iedereen: voor mensen die in de buurt wonen, maar ook voor jezelf als stoker. De rook van een houtvuur bevat namelijk altijd schadelijke stoffen, zoals fijnstof, kankerverwekkende koolwaterstoffen (PAK’s), benzeen en koolmonoxide. Dat zorgt voor ongezonde lucht, niet alleen buiten maar ook in je eigen huis. Hoeveel last iemand heeft of welke klachten hij krijgt, hangt van verschillende dingen af: de hoeveelheid rook, hoe lang je het inademt, hoe gezond je bent en welke stoffen er precies in de rook zitten. Mensen met een longziekte (astma, COPD, bronchitis), ouderen en kinderen krijgen eerder gezondheidsklachten door de rook. Deze mensen kunnen benauwd worden, veel hoesten, of krijgen (blijvend) een slechtere longfunctie. Ook bij kleine hoeveelheden houtrook kunnen zij klachten krijgen. Als ze veel rook inademen, kunnen de klachten lang aanhouden, ook als het vuur uit is. Daarnaast zijn er ook mensen die last hebben van de geur van houtrook.

Goed stoken is minder ongezond

Hoeveel schadelijke stoffen er in de lucht komen, hangt af van het soort kachel, het hout dat je gebruikt en de manier waarop je stookt. Met de 10 stooktips kun je de uitstoot van schadelijke stoffen in elk geval verminderen. 

Welk hout kun je het beste kiezen?

Houtbriketten, hakhout, houtsnippers: er is van alles te koop voor houtkachels en open haarden. Wat is de beste keuze voor je gezondheid en het milieu?

  1. Schoon en droog hakhout (onbehandeld en 2 jaar gedroogd)
  2. Houtbriketten (geperste blokken of staven hout) zonder lijm, paraffine of bindmiddel
  3. Houtsnippers
fsc afbeelding.jpg PEFC afbeelding.jpg

Kies voor hout met FSC- of PEFC-keurmerk, dat komt uit verantwoord beheerde bossen. Gebruik je houtsnippers, kies dan snippers met deze 2 keurmerken: (1) het Better Biomasslabel voor duurzame snippers (die zijn beter voor het milieu) én (2) het EN plusA1-keurmerk voor kwaliteit (die zijn beter voor je kachel).

Geen briketten met paraffine

Paraffinebriketten mogen wel in de houtkachel, maar zijn minder milieuvriendelijk: er zitten schadelijke stoffen in. Als je ze verbrandt, komen er onder andere roet en kankerverwekkende PAK’s in de lucht.

Pelletkachel schoner en efficiënter dan houtkachel of openhaard

Een open haard of houtkachel zijn echte afraders: die zorgen voor veel ongezonde lucht in en om je huis. Bovendien vliegt bij de open haard 90 procent van de warmte zo de schoorsteen uit en bij de houtkachel, speksteenkachel of tegelkachel 20 tot 40 procent! Als verwarming zijn ze dus niet erg efficiënt. Een pelletkachel brandt een stuk schoner en verwarmt ook nog eens beter. Als je de pelletkachel hooguit 2 avonden per week aansteekt voor de sfeer, blijft de hoeveelheid ongezonde lucht (fijnstof) beperkt. Maar let op: als je de pelletkachel dagelijks gebruikt, geeft dat wél een flinke hoeveelheid fijnstof. Als hoofdverwarming is een pelletkachel dus niet geschikt. Lees meer over pelletkachels.

Speksteenkachels en tegelkachels

Speksteenkachels en tegelkachels zijn grote massieve kachels van speksteen of ander steenachtig materiaal waarin je hout stookt. Moderne tegelkachels en speksteenkachels (zoals de finoven) hebben een redelijk hoog rendement: ze benutten zo’n 80 procent van de energie uit hout. Daarmee zijn ze efficiënter dan de meeste houtkachels, maar minder efficiënt dan pelletkachels. Ze stoten dan ook behoorlijk wat fijnstof uit, zeker als je ze gebruikt als hoofdverwarming.

Tips voor als je toch een houtkachel koopt

  1. Kies een houtkachel met een hoog rendement. Op houtkachels kan een rendementslabel staan, maar dat is niet verplicht. Het label geeft informatie over het maximum vermogen, het rendement en de uitstoot van koolmonoxide (CO). 1 staat voor lage CO-uitstoot, 4 voor hoge. Vanaf 2020 zijn er in de EU strengere eisen aan houtkachels die nieuw verkocht worden. 
  2. Koop de juiste maat houtkachel: niet te groot en niet te klein. Vraag de verkoper welk vermogen je nodig hebt voor de ruimte die je wilt verwarmen. Een kachel werkt het zuinigst als je hem op half tot heel vermogen stookt. 
  3. Let op kwaliteitslabels. Een nieuwe houtkachel moet een CE-markering hebben: die garandeert dat de kachel veilig is en een minimaal rendement heeft. De CE-markering is in de EU verplicht.
  4. Een speksteenkachel of tegelkachel vraagt een ander stookgedrag. De kachel warmt langzaam op, het duurt ongeveer 2 uur voordat het steen is opgewarmd. Daarna geeft de kachel regelmatig en urenlang warmte af.
  5. Wil je echt milieuvriendelijk verwarmen? Kies dan voor een warmtepomp: veel schoner en zuiniger dan een houtkachel.

Hout stoken en het klimaat

CO2_wolk 282x212.jpg

Bij het verbranden van hout komt CO2 vrij. Dat is een broeikasgas dat zorgt voor klimaatverandering. Houtkachels en open haarden gaan onzuinig met hout om: een groot deel van de warmte vliegt zo de schoorsteen uit (bij de open haard gaat 90 procent van de warmte verloren, bij de houtkachel 20 tot 40 procent). Dat is niet duurzaam.

Daarbij komt dat hout stoken alleen duurzaam is als het hout uit klimaatverantwoord beheerde bossen komt. Uit zo’n bos wordt niet méér hout gehaald dan er aangegroeid is. Wereldwijd zijn er nog maar weinig bossen die zo beheerd worden. Als er meer bos gekapt wordt voor verbranding dan er kan aangroeien, komt er meer CO2 in de lucht. Aanplant van nieuwe bossen kan wel helpen, maar het duurt tientallen jaren voordat die bomen flink gegroeid zijn en de CO2 opnieuw is opgeslagen in deze bomen. Bovendien wordt er voor bosbouw, transport en soms ook het drogen van hout fossiele brandstof gebruikt. Op grote schaal hout gebruiken als brandstof is daarom niet duurzaam.

Hoe veilig is een houtkachel of open haard?

Open kachel: meer risico, minder zuinig

Houtkachel 327.jpg

Open houtkachels en openhaarden hebben geen aparte aanvoer voor lucht. Ze gebruiken lucht uit de kamer, ook als er glas of een deurtje voor de vlammen zit. Daarom moet er steeds genoeg verse lucht de kamer in komen, door ventilatieroosters of een open raampje. Komt er minder lucht de kamer in dan de kachel nodig heeft, dan ontstaat er onderdruk. De rook gaat dan niet via de schoorsteen naar buiten, maar komt de kamer in. Dat zie je niet altijd. Een open raam of ventilatierooster is dus echt nodig: een houtkachel gebruikt bijvoorbeeld 250 m3 lucht per uur!

Gesloten kachel is zuiniger en veiliger

Gesloten houtkachels hebben een extra pijp naar buiten om lucht voor het vuur aan te voeren. Daardoor zijn gesloten houtkachels veiliger. Bovendien hebben ze een hoger rendement. Nog efficiënter zijn pelletkachels.

Let op koolmonoxide

Wees bij gebruik van een kachel alert op koolmonoxide (CO). Koolmonoxide is heel schadelijk voor je gezondheid en als er heel veel in de lucht zit kun je zelfs bewusteloos raken of overlijden. Het verraderlijke is dat je het niet ziet of ruikt. Signalen waar je op kunt letten zijn vermoeidheid, hoofdpijn en ademhalingsproblemen (waardoor je uiteindelijk kunt stikken). Het is verstandig om een koolmonoxidemelder te gebruiken. Deze geeft een alarmsignaal voordat de hoeveelheid CO in de lucht gevaarlijk wordt.

Vuurtje maken of niet? Check de stookwijzer

Kachel of open haard aan, of niet? Check de Stookwijzer: die laat zien hoe het op dit moment gesteld is met de luchtkwaliteit in jouw buurt.

Let ook op het stookalert van het RIVM. Het RIVM geeft dit af bij ongunstig weer of een slechte luchtkwaliteit. Je ziet dit ook in de stookwijzer.

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.