Een boom of grote struik is een aanwinst voor de natuur én voor jezelf. Ze bieden voedsel en schuilplekken voor dieren. Op warme dagen zorgen ze bovendien voor verkoeling. In dit stappenplan krijg je tips voor het kiezen van een boom of struik en lees je hoe je deze op de juiste manier plant. Zo vergroot je de kans dat hij goed wortelt en gezond groeit.
Een tuin met bomen en struiken is aantrekkelijk voor dieren. Bloeiende bomen en struiken zijn een bron van nectar en stuifmeel voor insecten. Ook het groen zelf biedt voedsel aan verschillende insecten. Vogels en kleine zoogdieren eten de vruchten, noten of zaden die eraan groeien. Daarnaast zorgen bomen en struiken met een dichte takkenstructuur voor beschutting. Vogels en andere dieren bouwen op deze plek graag hun nest.
Bomen en struiken hebben ook voordelen voor jezelf. Ze geven je tuin meer kleur en karakter. En ze zorgen voor verkoeling in huis en tuin op warme dagen. Grote bomen met een dicht bladerdek geven veel schaduw in de tuin en weren het zonlicht op ramen en gevels. Zo houden ze de warmte uit je huis. Heb je een kleine tuin? Ook dan zijn er geschikte bomen en struiken die voor verkoeling kunnen zorgen.
Het beste moment om een boom of grote struik te (ver)planten is in het najaar. De grond is dan nog redelijk warm en er valt genoeg regen. In de wintermaanden kun je planten in een periode waarin het niet zwaar vriest.
Het vroege voorjaar is ook een geschikt moment. In het voorjaar is extra water geven niet altijd nodig, omdat er meestal voldoende water in de bodem zit.
Wordt het later in het seizoen langere tijd droog? Geef de boom of struik dan extra water, zodat hij goed kan wortelen en groeien. Fruitbomen zijn vaak wat kwetsbaarder dan andere bomen en struiken. Plant ze daarom bij voorkeur vóór de vorstperiode. Of in het vroege voorjaar, als je weet dat het niet meer gaat vriezen.
Ook de eigenschappen van je tuin bepalen welke boom of struik waar goed kan groeien:
Kijk welk bodemtype je tuin heeft en kies een soort die daarbij past.
Bepaal de hoeveelheid zon en schaduw op de plek waar je de boom of struik wilt planten. Kies een soort die past bij de hoeveelheid licht op deze plek.
Houd rekening met de uiteindelijke grootte van de boom, zowel boven- als ondergronds. Een boom heeft genoeg grond nodig om stevig te kunnen groeien en regenwater goed af te voeren. Hoeveel ruimte nodig is, verschilt per soort. Een voedingsrijke grondlaag van ongeveer 1,20 meter diep is een goede richtlijn. Kijk ook of bestaande planten in de buurt nog genoeg ruimte hebben of dat je deze beter kan verplaatsen.
Plant de boom op voldoende afstand van gebouwen, andere bomen en de erfgrens. Houd daarbij rekening met de ruimte die de volwassen kroon nodig heeft. Bij vormbomen, zoals leibomen en dakbomen, gaat het om de ruimte die de snoeivorm uiteindelijk inneemt.
In de meeste gevallen moeten bomen minimaal 2 meter van de erfgrens staan en struiken minimaal 0,5 meter. Er zijn uitzonderingen: als bomen of struiken lager zijn dan de maximale toegestane hoogte van de schutting. Dit is maximaal 2 meter hoog in de achtertuin en 1 meter hoog in de voortuin.
Houd rekening met waar de zon staat ten opzichte van de boom. Een boom op de juiste plek kan voor verkoelende schaduw zorgen in de zomer. Kijk daarom waar de zon tussen ongeveer 12.00 en 16.00 uur staat. Kies een plek waar de boom schaduw geeft op de plaatsen waar je dat wilt.
Controleer ook waar kabels en leidingen liggen. Doe een KLIC-melding voordat je gaat graven. Na de KLIC-melding krijg je informatie over de kabels en leidingen die bij jouw huis liggen. Plant de boom of struik op afstand van de kabels en leidingen. Dan hebben de boomwortels geen last van de kabels en leidingen, of andersom.
Nu je weet waar en wanneer je het beste je boom of struik kunt planten, kun je een soort kiezen die bij je tuin past. Ga bij voorkeur voor een inheemse boom of struik. Inheemse soorten komen van oorsprong in Nederland voor en ondersteunen verschillende inheemse planten- en dierensoorten.
Denk daarnaast na over wat je belangrijk vindt. Wil je vooral schaduw en verkoeling, meer dieren in je tuin, meer privacy of juist een boom met een mooie bloei? Kies een boom of struik die past bij jouw wensen. Denk bijvoorbeeld aan:
Tip: kijk op bomentabel.nl om inspiratie op te doen en filter op eigenschappen die bij jouw tuin passen. Kies bij voorkeur voor een inheemse soort (een soort die al vóór 1500 in Nederland voorkwam).
Voorbeeld van bomen in 'parasol-vorm'. De bomen geven schaduw in de tuin.
1/2
Voordat je gaat planten, zijn er ook nog een paar andere praktische keuzes om over na te denken:
Kies bij voorkeur een lokale kweker die inheemse bomen en struiken op biologische wijze teelt. Neem de informatie over je tuin en je wensen mee en vraag de kweker welke boom of struik het beste past.
Zorg thuis dat de wortels van de boom niet uitdrogen of bevriezen. Dit doe je door een smalle geul te graven en de boom hier tijdelijk in te zetten, met een laagje aarde erop. Geef de wortels voldoende water.
Zorg dat er tot ongeveer 120 centimeter diep een gezonde bodem is in de tuin. Een boom of struik groeit het beste in een luchtige en voedzame bodem. Bestaat de grond vooral uit (bouw)zand? Graaf dan het zand uit en meng eventueel turfvrije compost of bladaarde door de grond om de bodem te verbeteren (zie stappenplan).
De prijs van een boom of grote struik kan sterk verschillen. Een zaailing kost vaak maar enkele euro's, terwijl een volgroeide boom honderden euro's kan kosten. Hoe groter de boom, hoe duurder hij meestal is. In sommige gemeenten kun je subsidie krijgen voor het vergroenen van je tuin. Check via de Groenesubsidiewijzer of er een regeling is in jouw gemeente. Soms delen gemeenten of lokale organisaties ook gratis bomen of struiken uit tijdens een uitdeelactie.
Turfvrije compost of bladaarde
De aan te planten boom en/of struik
(Opgevangen regen)water
Eventueel een paal en banden om de boom mee te ondersteunen
Eventueel beschermend gaas of een koker als de boom anders snel door dieren aangevreten wordt
Een schep
Eventueel een kruiwagen, emmers, bakken of container om uitgegraven zand in te doen
Doe een KLIC-melding voordat je gaat graven. Bij dieper graven is het verstandig om dit te doen om problemen met schade aan kabels en leidingen voor te zijn.
Graaf een gat dat ongeveer 1,5 tot 2 keer zo diep en breed is als de wortelkluit van de boom of struik. Kom je tijdens het graven zand tegen in plaats van tuinaarde? Graaf dan nog wat verder tot je bruine aarde tegenkomt. Bij een diepte van ongeveer 120 centimeter diep kun je stoppen.
Meng het uitgegraven zand met turfvrije compost en tuinaarde in de verhouding 20% zand, 10% compost en 70% tuinaarde. Vul het gat daarna gedeeltelijk met de grond, zodat de bovenkant van de kluit straks gelijk komt te liggen met de grond eromheen.
Zet de boom of struik recht in het gat en zorg dat je de wortels niet beschadigt.
Vul nog een deel van het gat met gezonde aarde (de uitgegraven tuinaarde of de door jou gemaakte mix van tuinaarde, compost en zand). Druk dit wat aan met je voet en kijk nog een keer of de boom recht staat. Vul het gat daarna verder aan.
Wil je andere planten rond de stam zetten? Dit kun je afhankelijk van het seizoen en het type plant meteen meenemen. Vaste planten kun je zowel in het najaar als in het voorjaar planten.
Een boompaal beschermt de boom tegen omwaaien bij harde wind. Plaats de paal aan de kant waar de meeste wind vandaan komt.
Is er grote kans op vraatschade? Plaats dan een koker of gaas om de stam van de boom of struik.
Geef de boom of struik na het planten voldoende water. Vooral jonge bomen en struiken hebben 1 tot 2 jaar na aanplant wat extra water nodig in de periode dat ze blad dragen. Dit is nodig tot ze goed zijn geworteld en wat gegroeid zijn. Gebruik bij voorkeur regenwater uit bijvoorbeeld een regenton.
Zoek uit hoe en wanneer de boom of struik gesnoeid moet worden. Zet dit in je agenda. Zorg dat je altijd buiten het broedseizoen van vogels snoeit. Het broedseizoen is van 15 maart tot 1 augustus.
Groene tuinen zijn oases in een dorp of stad. Vogels, insecten en andere dieren vinden hier voedsel en schuilplaatsen. Ook zit je er zelf in de zomer koeler bij en kan regenwater in een groene tuin goed wegzakken. Ontdek hier alle voordelen van een groene tuin.
Een tuin vol leven is niet alleen leuk om naar te kijken, maar ook nuttig. Vogels, egels en allerlei insecten helpen je tuin gezond en vrij van plagen te houden. Kenniscentrum Duurzaam Leven geeft tips om jouw tuin gastvrij te maken voor insecten, vogels en andere dieren.
Tegels vervangen door groen in je tuin is beter voor het klimaat, de natuur en voor het omgaan met extreem weer. In een groene tuin is het koeler in de zomer en kan regenwater goed weglopen. Ook is een groene tuin goed voor vogels, insecten en allerlei andere dieren. Kenniscentrum Duurzaam Leven legt je stap voor stap uit hoe je je tegels kunt vervangen door groen.
Tijdens hoosbuien valt er in korte tijd erg veel water. Omdat dit soort buien steeds vaker voorkomt, is het risico op wateroverlast groter. Het riool kan al dit water niet altijd aan, waardoor het water op straten, in huizen en in kelders terechtkomt. Met een groene tuin, het opvangen van regenwater en een groen dak help jij om wateroverlast te verminderen.
