De meerderheid van de Nederlanders is bereid om impactvolle duurzame stappen te zetten, maar het daadwerkelijke gedrag blijft achter. Opvallend is dat veel Nederlanders elkaars bereidheid om duurzaam te leven onderschatten, wat gedragsverandering belemmert. Dat blijkt uit de Monitor Duurzaam Leven 2025 van Milieu Centraal, uitgevoerd onder ruim 4.000 Nederlanders. Daardoor blijft jaarlijks minimaal 1,9 megaton aan CO2-reductie onbenut.
24 november 2025
Het huidige tempo van gedragsverandering is te laag om de klimaatdoelen voor 2030 te halen, vooral bij het verminderen van autobezit, elektrisch rijden en vleesconsumptie. Milieu Centraal vindt dat zorgelijk, want alleen technologische innovatie en verduurzaming van de industrie zijn onvoldoende om de doelstellingen te bereiken. Het kenniscentrum voor duurzaam leven stelt dat focus op brede gedragsverandering noodzakelijk is: duurzame keuzes moeten de makkelijkste én goedkoopste optie worden. Dat vraagt om systeemverandering: overheid en bedrijfsleven zijn aan zet.
De Monitor Duurzaam Leven laat ook zien dat er voor veel duurzame keuzes een groot draagvlak is: de meerderheid van de Nederlanders staat open voor driekwart van de impactvolle keuzes die mensen kunnen maken, terwijl gemiddeld zo’n 20% van die duurzame keuzes ook daadwerkelijk wordt gemaakt. Er ligt dus een aanzienlijk gat tussen willen en doen. Uit de monitor blijkt tevens dat de meeste Nederlanders eerder voor strenge maatregelen vanuit de overheid zijn dan tegen, ook als dat hen zelf raakt. Als het bestaande draagvlak wel wordt benut, levert dit een enorme CO2-reductie van jaarlijks minimaal 1,9 megaton op. Dit is vergelijkbaar met de besparing wanneer iedereen elke dag 6 minuten minder lang doucht. Om dit te bereiken zijn systeemveranderingen noodzakelijk. Denk daarbij aan het wegnemen van belemmeringen en het normaliseren van duurzaam gedrag.
Ika van de Pas, directeur-bestuurder van Milieu Centraal, vertelt: “Er is echt werk aan de winkel. Nederland wil wel en móét wel. Praktische en structurele belemmeringen houden echter verandering tegen. Zo zijn duurzame keuzes nog te vaak duur of ingewikkeld. Het is nu aan de politiek en het bedrijfsleven om duurzame keuzes logisch en makkelijker te maken. Duurzaam leven moet zichtbaar vanzelfsprekend worden. Zodra een kritieke minderheid duurzaam gedrag omarmt, volgt de rest vaak snel: zo’n sociaal kantelpunt kan de omslag versnellen. En systeemveranderingen zijn nodig om zo’n kantelpunt haalbaar te maken.”
Vooral binnen de transitie naar duurzame mobiliteit en voeding ervaren mensen hardnekkige drempels. Minder vliegen en afscheid nemen van de benzine- of dieselauto blijven lastig. Ook al nam het aantal vegetariërs en veganisten eerder toe, de afgelopen twee jaar daalt het weer en blijkt één vleesdag per week een brug te ver. Het aantal mensen dat vlees mindert tot 3 à 4 dagen (flexitariërs) lijkt wel gegroeid de afgelopen jaren. Tegelijk groeit ook het aantal mensen dat kiest voor refurbished producten, milieuvriendelijke meubels of dat langer doet met de smartphone.
De overgang naar een duurzame samenleving is niet alleen een technisch, maar ook een sociaal. De monitoring toont inmiddels al sinds 2021 aan dat er in de meerderheid draagvlak is om duurzamere keuzes te maken, maar in de meting van 2025 blijkt dat elkaars bereidheid hiervoor fors wordt onderschat. Dit kan leiden tot self-silencing: mensen houden hun duurzame voorkeuren voor zich, omdat ze denken dat minder anderen ervoor openstaan. Deze misvatting werkt als een rem op gedragsverandering: als mensen denken dat anderen niet meedoen, voelen ze minder de neiging om zelf stappen te zetten. “Om de klimaatdoelen samen te behalen is het nodig dat duurzaam leven onze norm is”, zegt Van de Pas.
Judith Roumen, strategisch gedragsonderzoeker bij Milieu Centraal, vult aan: “Veel mensen willen duurzamer leven, maar zijn bang dat ze ‘de enige’ zijn. Daardoor houden mensen hun duurzame voorkeur vaak stil, wat de inschatting dat anderen niet bereid zijn tot verandering in stand houdt. We leven zo met elkaar in een valse realiteit waarin het lijkt alsof er weinig draagvlak is, terwijl de meerderheid juist positief staat tegenover duurzamer leven. Door de stille meerderheid zichtbaar te maken, kunnen we gedragsverandering versnellen.”
De Monitor Duurzaam Leven 2025 gaat ook in op woningverduurzaming en netcongestie. Er is in kaart gebracht wat het gedrag en draagvlak van huiseigenaren is om hun woning vergaand te verduurzamen met een pakket aan maatregelen, in plaats van losse stappen. De resultaten tonen per woningtype en maatregel waar kansen liggen en waar drempels worden ervaren. Voor het eerst is ook gekeken naar zorgen over het volle stroomnet. Het blijkt dat een ruime meerderheid bereid is om hun energieverbruik hieraan aan te passen: zo’n 70% is bereid om apparaten buiten piekmomenten te gebruiken en ongeveer 60% van de elektrische-autobezitters staat er open voor om de auto buiten piektijden te laden. Dit biedt kansen voor versnelling van de energietransitie.
Laatst gewijzigd: 30 juni 2026
Eten en drinken zorgt voor 16 procent van onze milieubelasting in Nederland. Het maakt veel verschil als je minder vlees eet en geen eten weggooit. In de supermarkt kun je letten op keurmerken voor duurzame voeding. En wat is de milieu-impact van biologisch eten?
Energie besparen is makkelijk, als je weet waarop je moet letten. Met goede isolatie blijft de warmte beter in huis. Zonnepanelen wekken je eigen duurzame stroom op. En met onze snelle bespaartips verlaag je je energierekening zonder dat het je iets kost. Milieu Centraal zet de stappen die jij kunt nemen op een rij.
Jouw keuzes voor dagelijks vervoer en vakanties maken verschil voor het klimaat. Reizen zorgt namelijk voor een flink deel van je CO2-uitstoot. Steeds meer mensen pakken de elektrische fiets naar hun werk of gaan met de trein op vakantie. Toch een auto nodig? Elektrische auto's zijn steeds aantrekkelijker, en denk ook eens aan deelauto's. Milieu Centraal helpt je duurzaam op weg.
