Kookapparatuur

Energievreters

Sommige apparaten verbruiken erg veel energie. De airco is een echte energieslurper, net als het waterbed en de vijverpomp. Maar ook een oude koelkast 'vreet' energie. Lees meer over grote energieverbruikers en over alternatieven die een stuk zuiniger zijn.

Ruim tachtig procent van de huishoudens kookt op gas, maar het aandeel elektrische kooktoestellen neemt toe. Steeds meer nieuwe woningen hebben namelijk geen gasaansluiting. Elektrisch koken kost wel ruim twee keer zoveel aan energie.

De milieubelasting van koken zit vooral in de energie die kookapparaten verbruiken. Hoe u kookplaten gebruikt, heeft er ook invloed op.

De meeste huishoudens koken op gas, maar een diner bereiden op elektriciteit stijgt in populariteit. Koken op gas kost doorgaans minder energie, dan op elektra. Maar er zijn wel verschillen tussen de diverse soorten elektrische kookplaten. Inductie- en quicktermkookplaten zijn het zuinigst met elektriciteit.

Koken en het milieu

Energieverbruik

De milieubelasting van kookapparatuur hangt vooral af van het energiegebruik tijdens het koken, en daarmee van het soort apparaat: op gas of elektriciteit.

Elektriciteit wordt gemaakt uit warmte die vrijkomt bij verbranding van fossiele brandstoffen, zoals steenkool of aardgas. Dat is geen efficiënt proces: slechts veertig procent van de verbrandingwarmte is geschikt om elektriciteit mee te maken. Daarom zijn gasapparaten zuiniger dan elektrische apparaten. Aardgas is zonder omzetting (en zonder energieverlies) bruikbaar, en drukt daarom minder op de (eindige) voorraad fossiele brandstoffen.

Bij verbranding van fossiele brandstoffen komen milieuvervuilende stoffen in de lucht, die bijdragen aan het versterkte broeikaseffect. Kooldioxide (CO2) is daarvan het bekendste voorbeeld.

Een huishouden gebruikt gemiddeld 1.560 m3 gas per jaar. Koken op gas maakt daarvan zo'n 65 m3 gas uit. Wie gebruik maakt van elektrische kookapparatuur, verbruikt daarvoor ongeveer 530 kWh elektriciteit per jaar. Dat is een relatief groot deel van het totaal (ruim 3.500 kWh,).

Productie en afvalverwerking

De milieubelasting van de productie en later de afvalverwerking van het apparaat is ten opzichte van het energiegebruik niet zo groot. Toch zijn ook hier wel verschillen. Met name de productie van inductieapparaten geven milieubelasting. Er zit vrij veel koper in, en het winnen van koper uit kopererts veroorzaakt nog al wat vervuiling. Ditzelfde probleem komen we bij een magnetron tegen, waar ook veel koper voor wordt gebruikt.

De milieubelasting in de afvalfase is bij de meeste apparaten ongeveer gelijk. Afgedankte kooktoestellen worden in het kader van de Wit en Bruingoedregeling zoveel mogelijk gerecycled.

Kookplaat: gas of elektra?

Het grootste deel van de huishoudens (83 procent) kookt op gas. De rest gebruikt elektriciteit om te koken. Maar het aandeel elektrische kooktoestellen neemt toe: er worden namelijk steeds meer woningen gebouwd zonder gasaansluiting. Eén op de drie nieuwe woningen heeft elektrische kookapparatuur.

Gas

Een kooktoestel op gas heet officieel een gaskomfoor, of gasfornuis. Deze werkt in principe op gas, maar de ontsteking en een eventuele grilfunctie en draaispit kunnen elektronisch werken.

Het voordeel van een gasfornuis is dat u hiermee warmte snel en goed kunt doseren, waardoor het relatief zuinig in gebruik is. Een gaskookplaat is daarnaast relatief goedkoop in aanschaf.

Nadeel is wel dat een gasfornuis lastig schoonmaakt. Bovendien gaat het op open vuur. Verbranding kost zuurstof en daarom is goede ventilatie een vereiste.

Elektriciteit

Binnen de groep elektrische kookplaten is er een grote keuze, gebaseerd op verschillende technieken. Hier kort de verschillende typen, met de voor- en nadelen.

• Elektrische kookplaat
  Deze 'gewone' elektrische kookplaat verhit een spiraal of kookplaat. Deze is goedkoop in aanschaf. Nadeel is dat een gewone elektrische kookplaat traag reageert en langzaam warm of koud wordt.
• Keramische kookplaat
  Werkt hetzelfde als een elektrische kookplaat, maar heeft ook een dikke glasplaat. Daarop staan in lijnen de kookzones aangegeven. Een spiraal verwarmt de kookplaat. Een keramische kookplaat is goedkoop in aanschaf en gemakkelijk schoon te houden. Minder fijn is dat de kookplaat zeer heet wordt, en maar langzaam afkoelt of opwarmt.
• Halogeenkookplaat
  Een halogeen element (lamp) verwarmt de keramische glasplaat, deze geeft de warmte vervolgens door aan de bodem van de pan. Halogeen heeft een gemiddelde opwarmtijd en is makkelijk schoon te houden. Nadeel is dat deze langzaam koud wordt en dat de elementen slijten.
• Inductiekookplaat
  Een keramische plaat met daaronder een elektromagnetisch veld (in plaats van een verwarmingsspiraal of halogeenlamp). De kookzones passen zich aan, aan het formaat van de pan. Voor inductiekoken zijn pannen nodig met een speciale magnetiseerbare bodem: pannen van (geëmailleerd) staal of gietijzer. Inductie heeft vaak extra's, zoals pandetectie en een kinderslot, en een minder hete kookplaat. Die komt snel op temperatuur en heeft een snelle kooktijd. Inductie is ook zuinig in gebruik. Nadeel: duur in aanschaf en speciale pannen zijn noodzakelijk, in de winkel herkenbaar aan een inductiesymbool.
• Quicktherm
  Techniek waarbij de pan wordt verwarmd met infraroodstraling. Voordeel is de zeer snelle, gelijkmatige verdeling van de warmte en eenvoudige reiniging. De quickterm koelt wel langzaam af.

Energieverbruik en prijskaartje

Energieverbruik

Op jaarbasis kost koken op gas gemiddeld 38 euro per huishouden, en op een elektrische kookplaat ruim 120 euro. Koken op gas in plaats van elektriciteit kan dus jaarlijks geld besparen. Als u een gasplaat en een gasoven gebruikt in plaats van een elektrische kookplaat en een oven, dan bespaart u jaarlijks ongeveer 70 euro op uw energierekening.

*) Bij gemiddelde gebruikstijd van 385 uur per jaar, inclusief sluipverbruik, en gasprijs 0,54 euro/m3, elektriciteitprijs 0,22 euro/kWh (prijspeil 2010).

Aanschafkosten

De prijzen van kooktoestellen lopen erg uiteen. Over het algemeen zijn keramische en inductiekookplaten duurder dan andere typen. Verder is een inbouwoven of -magnetron meestal duurder dan een vrijstaand model. En gasfornuizen zijn meestal goedkoper dan volledig elektrische fornuizen.

Oven en (combi)magnetron

Oven

Fornuizen hebben een kookplaat en een oven. Allebei kunnen ze werken op gas of elektriciteit. Veel fornuizen hebben naast de gaskookplaat een elektrische oven. Ook voor ovens geldt dat elektriciteit meer energie verbruikt dan gas. Een gasfornuis met gasoven is het zuinigst met energie.

Een gasfornuis met een elektrische oven is een goede tweede omdat de oven niet zo vaak gebruikt wordt. Een elektrische heteluchtoven heeft naast een elektrisch verwarmingselement, een ventilator die de hete lucht gelijkmatig verspreidt door de oven.

• Voordeel: doordat de hele oven gelijkmatig verwarmd wordt, kunnen er meerdere gerechten tegelijk klaargemaakt worden.
• Nadeel: De ventilator kost extra energie, en de bak- of braadtijd wordt ook wat langer.

Magnetron

Een magnetron produceert onzichtbare microgolven die vocht in de etenswaar opwarmen. De microgolven dringen twee tot drie centimeter diep het voedsel binnen. Etenswaar met veel (kook)vocht kost meer energie om op te warmen, dan producten met weinig vocht.

• Voordeel: bespaart tijd en energie bij kleine (tot zes centimeter dikke) voedselpakketten.
• Nadeel: als magnetron wordt gebruikt om mee te koken, dan zijn andere kooktoestellen zuiniger.

Combimagnetron

Dit apparaat is een grill, een heteluchtoven en magnetron in een.

• Voordeel: als de oven en magnetron tegelijkertijd ingezet worden, halveert de bereidingstijd.
• Nadeel: niet geschikt voor grotere hoeveelheden

Water koken

Voor het koken van water is de waterkoker ongeveer even zuinig als het gasfornuis. Het koken van water in de magnetron kost de meeste energie.

Het gebruik van elektriciteit is vaak minder efficiënt dan het gebruik van gas, doordat in de centrale energie verloren gaat. Maar een waterkoker heeft als voordeel dat die geen doorkooktijd heeft en direct afslaat als het water kookt. Een magnetron verbruikt ongeveer twee keer zoveel energie als een waterkoker, om dezelfde hoeveelheid water aan de kook te krijgen.

Sluipverbruik bij koken

Elektrische ovens, magnetrons en sommige andere keukenapparaten verbruiken ook stroom als ze in stand-by staan, bijvoorbeeld voor een beeldschermpje of klok. U kunt energie besparen door de stekker uit het apparaat te halen als het niet in gebruik is. Met inbouwapparatuur is dat alleen niet altijd mogelijk.

Sluipverbruik kan oplopen van jaarlijks acht kWh voor een keramische kookplaat, tot 27 kWh voor een combimagnetron (EnergieNed, 1999). Als een combimagnetron een week ongebruikt stand-by staat, gebruikt die 0,5 kWh. Dat is net zoveel energie als het kost om een cake te bakken.

Verwijderingsbijdrage

Bij hergebruik van kooktoestellen is veel milieuwinst te behalen. Daarom betalen consumenten sinds 1999 bij aanschaf van kookapparatuur een verwijderingsbijdrage van vijf euro. Dat geldt wordt gebruikt voor het milieuvriendelijk verwerken van afgedankte apparaten.

Bij aanschaf van een nieuw apparaat kunt u het oude inleveren bij de winkelier. Als het oude apparaat gelijksoortig is aan het nieuwe, mag de winkelier hier geen kosten voor in rekening brengen.

De verwijderingsbijdrage geldt voor combi-ovens, fornuizen, gasgrillen met vier of meer kookpitten, (combi-)magnetrons, losse ovens en ovens een vierpitskookplaat.

U betaalt geen verwijderingsbijdrage voor een gasgrill (incl. infrarood) met drie of minder kookpitten, voor een grill, een grillbakoven (tafelmodel), kook- of warmhoudplaat met drie of minder kookpitten en ook niet voor een vierpitskookplaat.

Meer informatie

• De Consumentenbond doet regelmatig onderzoek naar fornuizen, magnetrons, ovens en kookplaten en vergelijkt apparaten op prijs, energieverbruik, kookprestaties, gebruikgemak, duurzaamheid en veiligheid. www.consumentenbond.nl / T 070 4454545.

Naar boven

Algemener

• Apparaten kopen en gebruiken
• Koken op maat

Zie ook

• Barbecuerecepten
• Batterijen
• Computers
• Doe de weggooitest
• Duurzaam dineren
• Grote energieverbruikers
• Keurmerk elektrische apparaten
• Koelkasten en vriezers
• Recepten
• Televisie
• Vaatwasser
• Verwijderingsbijdrage
• Wasdroger
• Wasmachine