Alles wat leeft heeft zijn eigen rol in de natuur: van plant tot dier, van schimmel tot bacterie. Biodiversiteit beschrijft de rijkdom van het leven op aarde, die helaas zorgelijk snel achteruit gaat. Door planten, dieren en ecosystemen te helpen herstellen kunnen gebieden beter tegen verstoringen zoals plagen en hevige buien. Milieu Centraal legt uit hoe dit zit en wat je zelf kunt doen.
Begin dichtbij met deze tips voor meer biodiversiteit rond je huis.
Wereldwijd en ook in Nederland gaat het zorgwekkend slecht met de natuur. De natuur is uit balans: soorten sterven uit of worden met uitsterven bedreigd, aantallen nemen af, populaties worden kleiner. In gebieden waar natuur de kans krijgt zal de biodiversiteit onder de juiste omstandigheden weer herstellen.
Uiteindelijk heeft alles wat je zelf doet voor het milieu en het klimaat te maken met de toekomst van het leven op aarde. Je kunt zelf op allerlei manieren een steentje bijdragen. Dichtbij kun je de natuur een boost geven door te zorgen voor meer groen rond je huis, verblijfplaatsen voor dieren te maken en door schade aan natuur te voorkomen. En wereldwijd draag je bij als je duurzaam leeft en let op wat je eet, koopt en doet.
Bron: Natuur en biodiversiteit
01
Vervang tegels (stappenplan) of kunstgras door levend groen zoals inheemse planten.
02
Zet verschillende soorten inheemse en gifvrije planten op de juiste plek in je tuin.
03
Zorg dat beestjes op natuurlijke wijze voedsel kunnen vinden, maak schuilplekken en nestmogelijkheden en breng geen (verblijfplekken van) beschermde dieren in gevaar.
04
Geef waterplanten en waterdieren een kans met een vijver of wadi (een kuil voor regenwater).
06
Tuinier gifvrij en pas op met dieronvriendelijke apparaten zoals robotmaaiers, bladblazers en hogedrukreinigers.
07
Met deze natuurinclusieve maatregelen geef je planten en dieren een veilige plek in je huis.
Tegelwippen: haal tegels uit de tuin voor groen
Voor de biodiversiteit moet je opletten dat planten inheems, gifvrij en lokaal (uit de omgeving) zijn. Bekijk ook deze tips van Milieu Centraal om planten en bomen te kiezen.
Inheemse planten zijn planten die van oudsher voorkomen in de omgeving en zich hieraan over honderden jaren hebben aangepast. Inheemse planten dienen als voedsel voor inheemse insecten en andere dieren. Op deze manier dragen zij bij aan de inheemse biodiversiteit. Hier vind je tips voor het kopen van inheemse planten.
Planten die hier niet van nature voorkomen noem je exoten. Ook exoten kunnen als voedsel dienen voor inheemse insecten, maar ondersteunen vaak niet de meest kwetsbare soorten die juist een steuntje in de rug nodig hebben (bijvoorbeeld de vlinderstruik is zo’n exoot). Bovendien is er bij exoten een grotere kans dat ze de natuur uit balans brengen. Ze kunnen woekeren waardoor andere soorten in de knel komen.
Exoten kunnen onbedoeld met mensen mee uit een ander gebied komen en zich hier nestelen. Of ze krijgen voet aan de grond omdat ze als sierplant in de tuin worden aangeplant. Dat hoeft geen probleem te zijn, maar als een soort zich snel kan verspreiden kan deze uitgroeien tot een plaag en inheemse soorten verdringen. Dit noem je een invasieve exoot en van deze soorten is het belangrijk om te voorkomen dat ze verder verspreiden.
Sommige exoten veroorzaken al zoveel problemen dat ze op de lijst van invasieve exoten staan. Ga dus voor een mooie mix inheemse soorten zodat de natuur in balans blijft. Een bekende woekerplant is bijvoorbeeld de Japanse duizendknoop en bij dieren kun je denken aan de mier ‘het mediterraan draaigatje’ of de halsbandparkiet. Op het kennisnetwerk invasieve exoten kun je foto's van invasieve soorten vinden.
Voorkom dat deze exoten zich kunnen verspreiden. Gooi bijvoorbeeld nooit tuinafval in de natuur. Verspreiden gebeurt ook ongemerkt tijdens reizen: zaden, planten of besmette aarde kunnen blijven plakken aan auto's, boten, fietsen, schoenen of plantmateriaal uit het buitenland. Deze invasieve planten zijn berucht in Nederland:
- Japanse duizendknoop
- Watercrassula (vijverplant)
- Amerikaanse vogelkers
- Reuzenberenklauw
- Trosbosbes
- Hemelboom
- Rimpelroos
- Reuzenbalsemien
- Parelvederkruid
- Grote waternavel
- Waterhyacint
- Watersla
- Alsemambrosia
Als je een exoot herkent, kun je een melding doen op Waarneming.nl. Zo help je verantwoordelijke organisaties de verspreiding van exoten in de natuur tegen te gaan.
Japanse duizendknoop
1/4
Planten die goed zijn voor de biodiversiteit zijn vrij van (gif)stoffen (pesticiden). Pesticiden zijn niet alleen slecht voor de plaagdieren waarvoor ze bedoeld zijn, maar schaden ook andere dieren en insecten zoals bijen. Kies daarom voor planten, bloembollen en zaden die biologisch zijn gekweekt. Dan weet je zeker dat er geen bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt die schadelijk zijn voor bijen. Gifvrije planten, bollen en zaden herken je aan de keurmerken EU-biologisch en Demeter. Lees meer over de aanschaf van gifvrije planten.
Meer biodiversiteit in je tuin krijg je door meer soorten planten te planten. De juiste mix op de juiste plek trekt insecten aan en daar komen weer vogels op af. Denk bij afwisseling ook aan water en hoogte.
Inheemse vijverplanten doen het goed bij een vijver of wadi (een kuil die regenwater opvangt). Met stenen of een zandhellinkje kun je inheemse klim- of rotsplanten laten klimmen. Heb je een grasveld? Een gazon alleen draagt niet veel bij aan de biodiversiteit. Je kunt kruidenzaden door je graszaad mengen bij het inzaaien of een stuk gras opofferen voor een inheemse bloemenweide. Hoe meer inheemse soorten een plek krijgen des te groter wordt de biodiversiteit van je tuin.
Dieren hebben voedsel, veiligheid en toegang daartoe nodig. Heb je een tuin? Dan kun je de biodiversiteit in je directe omgeving een boost geven met een diervriendelijke tuin. De beste manier om dieren de kans te geven in je tuin is door de natuur zijn gang te laten gaan. Beestjes houden van rommelige hoekjes om te schuilen en als er het juiste groen groeit is er ook genoeg voedsel. Zorg ervoor dat dieren die over de grond lopen je tuin in en uit kunnen, bijvoorbeeld door het plaatsen van een haag in plaats van een schutting. Op deze manier verbind je de leefruimte van verschillende planten en dieren met elkaar. En voorkom je dat er ‘eilandjes’ ontstaan waarin kleine groepjes dieren of planten geïsoleerd leven.
Naast de dingen die je kunt doen voor de natuur rond je huis is het net zo belangrijk om te voorkomen dat je biodiversiteit in gevaar brengt. Kijk dus uit dat je acties levende natuur niet beschadigen. Dat begint met voorzichtig zijn en rekening te houden met alles wat groeit, bloeit en leeft in en rond je huis. Haal niet zomaar groen weg, bescherm nestplekken en voorkom dat giftige materialen in de natuur komen.
Je kunt ook onbewust verlies van biodiversiteit veroorzaken terwijl je denkt dat je duurzaam bezig bent. Bijvoorbeeld bij het vergroenen van je tuin; als je de verkeerde planten plant. Of bij spouwmuurisolatie; als er vleermuizen in de spouw zitten. Volg deze checklist om schade te voorkomen.
In huis zorgen katten voor warmte en gezelligheid, maar buiten zijn het heel goede jagers. Nederland telt meer dan 3 miljoen huiskatten en samen vangen ze heel veel dieren. Ook kwetsbare soorten vallen ten prooi zoals beschermde vogels, vleermuizen, kikkers en vlinders. Huiskatten vangen in Nederland volgens schattingen ieder jaar 100 miljoen prooien. En als een huiskat een zwerfkat wordt nog meer, omdat het dier dan moet jagen voor eten.
Keuzes die je dagelijks maakt als consument hebben ook impact op biodiversiteit aan de andere kant van de wereld. Naast de dingen die je dicht bij je huis kunt doen voor de natuur moet je ook kijken naar je indirecte impact wereldwijd. Indirecte impact gaat over het verlies aan biodiversiteit dat je op andere plekken op de wereld veroorzaakt.
Voor veel producten die hier in de winkel liggen gaat op een andere plek op de wereld leefgebied verloren of staan populaties onder druk. Denk aan tropisch regenwoud dat wordt omgezet in plantages, jagen, vissen en bestrijdingsmiddelen. Sommige producten brengen meer schade toe aan de biodiversiteit dan andere. Je kunt duurzame keuzes maken voor je eten en drinken en voor je kleding, bijvoorbeeld met behulp van keurmerken.
01
Eet meer plantaardig en minder dierlijk. Vlees en zuivel veroorzaken meer schade aan de omgeving dan plantaardige eiwitten zoals peulvruchten.
02
Kies voor biologisch voedsel, dan weet je dat de boer aandacht heeft voor biodiversiteit en natuur.
03
Let bij aankoop van producten op keurmerken. Check in de Keurmerkenwijzer wat het keurmerk zegt over bescherming van biodiversiteit zoals bij Biologisch, Eko of Demeter of duurzame vangst of teelt.
04
Omdat biodiversiteit ook last heeft van de gevolgen van klimaatverandering is het ook goed om te kijken of je klimaatimpact naar beneden kan.
Laatst gewijzigd: 30 juni 2026
Biologische producten herken je aan het keurmerk met het 'groene blaadje'. Bij biologisch kun je ervan uitgaan dat de boer geen kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Wat is er nog meer anders aan biologische ten opzichte van gangbare landbouw, en wat is beter voor het milieu? Op veel punten scoort biologische landbouw beter, op enkele wat minder goed. Milieu Centraal zet het voor je op een rij.
Groene tuinen zijn oases in een dorp of stad. Vogels, insecten en andere dieren vinden hier voedsel en schuilplaatsen. Ook zit je er zelf in de zomer koeler bij en kan regenwater in een groene tuin goed wegzakken. Ontdek hier alle voordelen van een groene tuin.
Wanneer je iets verandert aan je huis of tuin, kan je kwetsbare planten en dieren verstoren of zelfs doden. Dat is niet goed voor de natuur en is verboden volgens de regels voor flora en fauna in de Omgevingswet (voorheen bekend als de Wet Natuurbescherming): regels waar iedereen zich aan moet houden om Nederlandse planten en dieren te beschermen. Ontdek waar je thuis op moet letten en welke diersoorten extra bescherming krijgen van de wet.
