Kies vlees en vleesvervangers bewust

Om het u gemakkelijk te maken als u milieuvriendelijk wilt kiezen in de winkel, heeft Milieu Centraal eiwitrijke producten verdeeld in drie categorieën: laag, midden en hoog. Hierbij zijn alleen de uitstoot van broeikasgassen en landgebruik meegewogen, omdat alleen hiervan voldoende, onderling vergelijkbare, gegevens beschikbaar waren. 

*Vleeswijzer telt anders

Ook Varkens in Nood en Milieudefensie hebben samen een milieurangorde gemaakt: de Vleeswijzer. Deze scoort vier vleesvervangers en twaalf vleessoorten, en neemt milieubelasting en dierenwelzijn samen.

De milieurangorde van de Vleeswijzer wijkt bij een paar producten af van die van Milieu Centraal. Dat komt door verschillen in de methoden om de milieubelasting te bepalen. Milieu Centraal baseert bovenstaande tabel alleen op uitstoot van broeikasgas en ruimtegebruik, terwijl de Vleeswijzer alle aspecten rond duurzaamheid, inclusief dierenwelzijn, bij elkaar optelt. Aangezien verschillende duurzaamheidscriteria lastig met elkaar zijn te vergelijken, geeft Milieu Centraal afzonderlijk advies over milieuaspecten en dierenwelzijn.

**Biefstuk slechter voor milieu dan gehakt

Rundvlees van melkkoeien heeft een lagere milieubelasting dan rundvlees van vleesvee. De reden is dat de milieubelasting van de melkveehouderij wordt verdeeld over drie producten: de zuivel, het kalfsvlees en het vlees van de melkkoe. De vleesveehouderij levert maar één product: vlees, en alle milieubelasting komt op dit conto.

In de winkel staat niet vermeld of het om rundvlees van vleesvee of melkvee gaat. Maar de vuistregel is dat het milieuvriendelijker vlees van melkkoeien vooral zit in goedkoper draaivlees, zoals gehakt, worst en snacks. Duurdere producten zoals biefstuk en bieflappen, komen juist van vleesrunderen.

Vis?

Vis staat niet in de productlijst. Visserij gebruikt ook energie en veroorzaakt broeikasgas, maar de grootste milieubelasting van vis(producten) zit in andere zaken.

Veel vissoorten zijn bijvoorbeeld overbevist: ze dreigen uit te sterven. Door bijvangst sterven er verder veel meer zeedieren dan we opeten. En de natuur in oceanen en rivieren raakt aangetast door visserij. Ook vis uit de kwekerij is milieubelastend als de producenten wilde vis gebruiken voor visvoer (in plaats van plantaardig visvoer). Het Voedingscentrum raadt aan om twee keer per week vis te eten. Gelukkig zijn er vissoorten waarvan de vangst (of kweek) weinig schadelijk is voor het milieu. Zie Vis.

Van alle eiwitrijke producten zorgen de plantaardige soorten (soja-, granen en groenteburgers, noten, tempé, tahoe, Quorn en peulvruchten) voor de minste milieubelasting.

Vlees kost veel energie

Een van de redenen dat vlees veel milieubelasting oplevert, is dat er voor 1 kilogram vlees gemiddeld 5 kilo plantaardig veevoer nodig is. Om dit veevoer te maken zijn veel grondstoffen, land, water en energie nodig. Een veelvoud van de hoeveelheid die nodig is voor dezelfde hoeveelheid eiwit in plantaardige producten.

De variatie tussen diersoorten is wel groot: 1 kilo kip kost 2 kilo plantaardig voer, 1 kilo vlees van een melkveekoe wel 19 kilo (zie ook Vlees), voor een groot deel gras. Kaas is ongeveer even milieubelastend als vlees. Dat komt doordat 1 kilo kaas zo'n 6 tot 10 liter melk kost om te maken (zie ook Zuivel).

Dierlijke producten vergelijken

Als we dierlijke producten onderling vergelijken, dan blijkt dat eieren, en kippenvlees, het milieu het minst belasten. Dat komt doordat de kippenhouderij twee producten oplevert, eieren en vlees van legkippen. Dan mag de milieubelasting van de kippenhouderij verdeeld worden over twee producten, en pakt de milieubelasting per product laag uit. Wat ook gunstig is voor het milieu, is dat kippen (per kilo vlees) minder voer nodig hebben dan andere dieren.

Iets soortgelijks geldt voor vleesvervanger Valess, dat wordt gemaakt van magere melk. De milieubelasting van de melkkoehouderij wordt verdeeld over drie producten, de melk, het vlees van de melkkoe en het kalfsvlees (een melkkoe moet elk jaar kalven om de melkproductie op gang te houden), waardoor de milieubelasting van melkproducten relatief laag is. Er is echter wel een verschil in milieubelasting tussen kaas en Valess (beide van melk gemaakt). Omdat Valess gemaakt wordt van magere melk mag de milieubelasting ervan verdeeld worden over de magere melk en de room. Kaas wordt van volle melk gemaakt en heeft een tweemaal zo hoge klimaatbelasting als Valess (zie ook Vleesvervangers).

Wijze van dierhouderij

Er is geen duidelijk verschil in broeikasgasemissie tussen biologische en gangbare producten, en het ruimtegebruik is hoger bij biologische producten. Op andere milieuaspecten (biodiversiteit en gewasbeschermingsmiddelengebruik) scoren de biologische producten echter weer beter. Ook op dierenwelzijn onderscheiden biologische vleessoorten zich positief. Alles bij elkaar genomen is er onvoldoende onderbouwing om te kunnen zeggen dat biologisch vlees beter of slechter is voor het milieu dan gangbaar vlees. Lees meer op Biologisch of gangbaar.

Als welzijn ook telt...

De milieubelasting voor kippenvlees valt dus mee, maar gelet op welzijn blijven gangbare vleeskuikens in Nederland achter (vergeleken met andere landbouwdieren). Als u zowel het milieu, als dierenwelzijn in het oog wilt houden, kies dan kip met een dierwelzijnskeurmerk zoals biologisch, Label Rouge, Beter Leven Kenmerk (3 sterren). Zie Keurmerk vlees, vis en gevogelte.

Enkele grote supermarkten verkopen hybride vleesproducten: worst en gehakt waarin een deel van het vlees is vervangen door een plantaardig ingrediënt (tarwe, soja of lupine). Uit smaaktesten blijkt dat het verschil in smaak niet opvalt als 20 procent van het vlees is vervangen. Het is overigens verplicht om het duidelijk op de verpakking te melden als het product niet geheel uit vlees bestaat.

Hybride vleesproducten verminderen de vleesconsumptie en de milieubelasting die daaraan gekoppeld is, en ze zijn gezonder, want extra mager.

Eiwitten in plantaardige en dierlijke producten bevatten aminozuren die we niet zelf aanmaken maar wel nodig hebben om gezond te blijven. Het eten van eiwitrijke producten is daarom noodzakelijk.

We hebben gemiddeld 55 tot 65 gram eiwit nodig per dag, afhankelijk van het lichaamsgewicht. Veel eiwit krijgen we binnen via brood en zuivel. Voor de rest hebben we ongeveer 75 gram vlees, vis, kaas of vleesvervanger nodig bij de avondmaaltijd. Overigens krijgt de gemiddelde Nederlander dagelijks anderhalf keer de aanbevolen hoeveelheid eiwitten binnen. Een beetje minder kan dus geen kwaad.

Naast eiwitten bevatten vlees en vis ook mineralen (ijzer, zink, fosfor, selenium, magnesium) en vitamines B en D. Ook deze stoffen zitten in plantaardige producten (ijzer zit bijvoorbeeld in volkorenbrood, peulvruchten, noten, gedroogde vruchten en appelstroop). Behalve vitamine B12.

Vegetarisch of veganistisch?

Wie vegetarisch eet, krijgt vitamine B12 binnen via zuivel en eieren. Een gezond vegetarisch eetpatroon (voldoende groente, fruit, brood, aardappelen, graanproducten, peulvruchten, zuivel, eieren en volwaardige kant-en-klaarvleesvervangers) levert dus alle voedingsstoffen die het lichaam nodig heeft.

Vleesvervangers heten volwaardig als ze voldoende ijzer en vitamine B1 of B12 bevatten. Dat geldt voor kant- en klaar vleesvervangers van Goodbite, Vivera, Tivall en Valess, en voor sojaproducten zoals tofu en tempé, en eieren, noten en peulvruchten.

Eet u veganistisch, dus helemaal geen dierlijke producten? Dan is het belangrijk om vitamine B12 in te nemen in de vorm van supplementen. Sommige vleesvervangers bevatten toegevoegde vitamine B12 en ijzer.

• Het Voedingscentrum geeft antwoord op vragen over voeding, en verkoopt het boek Verrassend anders, Vandaag geen vlees. T 070 3068888 (kantooruren) / www.voedingscentrum.nl.
• Wakker Dier geeft informatie over vegetarische en diervriendelijke restaurants op www.wakkerdier.nl.
• De Nederlandse Vegetariërs Bond geeft informatie over vitamine B12 en vegetarisme, en u kunt er terecht voor de Vegetarische schijf: T 020 3300044 / www.vegetariers.nl.
• Kijk voor vegetarische recepten, restaurants en een vegetarische vraagbaak op www.vegatopia.com.
• De Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) pleit voor een gezonde, geheel plantaardige voeding, voordelig voor mens, dier, plant en milieu: T 030 240 08 24 / www.veganisme.org.
• Kijk voor informatie over de voedingswaarde van vlees, keurmerken en voor recepten op www.vlees.nl van de Productschappen Vee, Vlees en Eieren.
• Stichting de Noordzee brengt de Viswijzer uit met verantwoorde vis: www.goedevis.nl.
• Het Productschap Vis en het Nederlands Visbureau vindt u op www.visbureau.nl.