Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Kerstbomen

Het is niet bekend welk type kerstboom de minste milieu-impact heeft: echte kerstbomen of kunstkerstbomen. Duidelijk is wel dat lang met de boom doen de milieubelasting vermindert. Herplant een echte boom na de feestdagen en gebruik een kunstkerstboom meerdere jaren.

Welke kerstboom kies je en wat is de impact op het milieu?

De milieu-impact van kunstkerstbomen en levende kerstbomen is heel verschillend, waardoor de milieuvriendelijkste boom niet valt aan te wijzen. Maar voor het klimaat (CO2-uitstoot, een belangrijk milieu-aspect) zijn er wel een paar dingen waar je rekening mee kunt houden.

De klimaat-impact van een echte of kunstkerstboom (productie, transport en wegdoen) is bijvoorbeeld ongeveer gelijk aan 25 kilometer autorijden. Je kunt dus beter een boom dicht bij huis kopen dan 10 kilometer op en neer rijden om een huurkerstboom of tweedehands kunstboom op te halen. En versier je je hele huis en tuin met kerstverlichting waar nog gloeilampjes inzitten, en laat je die ook nog eens dag en nacht branden? Dan heeft jouw kerstverlichting meer invloed op het klimaat dan je kerstboom. Met led-lampjes valt dat wel mee: die zijn zo zuinig dat de klimaatimpact lager is dan die van de kerstboom.

Tips voor de kerstboom

  • 1

    Huur of adopteer een levende kerstboom. Je neemt dan tegen betaling van huur of statiegeld een boom in huis en levert hem na de feestdagen weer in.

  • 2

    Wil je een echte kerstboom en die later in de tuin planten, kies er dan een met een grote kluit in een pot, en geef veel water.

  • 3

    Ga je voor een kunstkerstboom, kies er dan een die lang meegaat of koop een tweedehands exemplaar.

  • 4

    Afgedankte (kunst)kerstbomen leveren in afvalverwerking nauwelijks milieuvervuiling op. Bij verbranding van kerstbomen op straat ontstaat wel luchtvervuiling.

  • 5

    Ga je lampjes in de boom hangen? Kies energiezuinige ledlampjes.

Kerstboom: niet op straat verbranden

Wil jij je echte kerstboom weg doen, doe dan liefst niet mee aan verbranding van kerstbomen in de buitenlucht. Daarbij ontstaat namelijk meer luchtvervuiling dan bij inzameling door de gemeente.

Kerstbomen die de gemeente inzamelt gaan naar de afvalverbrandingsinstallatie (AVI), de versnipperaar of naar de compost. In de AVI komt wel CO2 vrij maar verder geen schadelijke luchtvervuilende stoffen. Bovendien wordt een deel van de verbrandingsenergie in de AVI teruggewonnen. Het composteren of het versnipperen van kerstbomen levert geen energie op, maar wel bruikbare producten (zoals bodemverbeteraar of bodembedekker).

Informeer bij jouw gemeente of je een levende kerstboom apart kunt inleveren of bij het huisvuil moet neerzetten. Dat varieert per gemeente.

Echte kerstboom huren of adopteren

Van de levende kerstbomen is een huurboom of adoptieboom de milieuvriendelijkste keuze. Deze bomen worden na gebruik teruggeplant. Soms betaal je statiegeld dat je terugkrijgt als je hem weer inlevert.

Kerstbomen in pot. Wat is de milieuvriendelijkste keuze.

Bedrijven die huur- of adoptiekerstbomen aanbieden, telen deze in potten. Daardoor blijven de wortels compact, en is de boom makkelijk te vervoeren.

Deze methode vergroot ook de kans dat de boom de feestdagen overleeft. Zo'n 90 procent van de bomen overleeft die huurperiode. Dat verlengt de levensduur en vermindert milieubelasting: huurbomen worden drie tot vijf keer uitbesteed als kerstboom.

Aanbod beperkt

Het aanbod is echter beperkt. Kijk op internet of je bij jou in de buurt een boom kunt huren of adopteren. Of informeer bij een milieuorganisatie in jouw woonplaats, bij een kerstboomkweker in de buurt, of bij jouw eigen gemeente. Zie ook Meer informatie hieronder.

Houd in je achterhoofd dat als je een flinke afstand met de auto moet afleggen om een huurboom op te halen, het klimaatvoordeel ervan verloren gaat.

Kerstboom water geven en tips terugplanten

Heb je een echte, levende kerstboom in huis, laat die dan niet uitdrogen want dan wordt de kans op overleving kleiner (en brandgevaar groter).

Plaats de boom niet dicht bij de verwarming of felle lampen, besproei de takken met water, en geef de kerstboom dagelijks water (ook als die geen kluit heeft).

Plaats een kerstboom zonder kluit in een standaard met waterreservoir. De voet moet daarbij in het water blijven staan.

In de tuin? Tips!

Heb je een kerstboom met kluit en wil je die na de feestdagen in de tuin planten? De kans op overleving neemt toe met deze tips.

  • Kies een boom die in een pot staat. Dan is de kans dat de boom overleeft groter.
  • Kies een boom met een grote kluit. Bomen met een kleine kluit hebben een kleinere overlevingskans omdat ze vaak de niet-houtige wortels missen, belangrijk voor de wateropname.
  • Houd tijdens verblijf in huis zowel de kluit als de naalden goed vochtig.
  • Zet de boom niet pal naast de verwarming.
  • Geef de boom zodra die (weer) in de tuin staat regelmatig water, ook in de wintermaanden.

Ziet de boom er na de feestdagen slecht uit en verliest hij zijn naalden, dan heeft het geen zin meer de kerstboom buiten te planten. De kans op overleving is dan gering.

Kunstkerstboom: lange levensduur

Ga je voor een kunstkerstboom let dan op goede kwaliteit. Dat is wellicht wat duurder maar jaarlijks een nieuwe boom is waarschijnlijk duurder en zeker nadeliger voor het milieu.

Een tweedehands kunstkerstboom kan ook soelaas bieden. Dat scheelt in prijs en je helpt de levensduur verlengen.

Milieubelasting echte kerstboom versus kunstkerstboom

Het vergelijken van de gevolgen van de productie en het wegdoen van kunstbomen en echte kerstbomen is lastig, omdat de effecten op het milieu erg verschillend zijn en niet zomaar opgeteld kunnen worden. Wel kun je de invloed op het klimaat van een kerstboom vergelijken met die van andere activiteiten, zoals autorijden. De klimaat-impact van kunst én echte kerstbomen blijkt dan laag te zijn. Als je meer dan 10 kilometer (enkele reis, zo'n 25 kilometer heen en weer) rijdt om je echte kerstboom op te halen, dan heeft die rit al meer impact op het klimaat dan de teelt, het transport en het wegdoen van de kerstboom zelf. Ook voor kunstkerstbomen geldt: rijd je meer dan 10 kilometer op en neer om een tweedehands boom te kopen, dan is de klimaatwinst van het hergebruiken van deze boom al weg en kun je beter een nieuwe kopen in de winkel bij jou in de buurt.

Versier je je huis en tuin met kerstverlichting waar nog gewone gloeilampjes inzitten en laat je die dag en nacht branden? Dan is de klimaatimpact van je kerstlampjes groter dan die van je boom. Met snoeren waar ledlampjes inzitten, bespaar je veel elektriciteit. Lees meer op Kerstverlichting.

Lang doen met je kerstboom zorgt voor een lagere milieu-impact. Kies dus liever een boom met kluit die na de kerst weer de grond in gaat of doe zo lang mogelijk met je kunstkerstboom.

Echte kerstboom: grond, energie, bestrijdingsmiddelen en kunstmest

Man en vrouw slepen kerstboom uit bos. Dennenboom of kunstboom, wat is milieuvriendelijk?

Kerstbomen worden geteeld in productiebossen in België, Nederland, Denemarken, Duitsland, en soms Tsjechië en Polen. Er ontstaat klimaatbelasting door het benodigde grondgebruik en vervoer dat fossiele brandstoffen vereist. Verder worden bij de teelt bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt, zij het veel minder dan bij de teelt van bijvoorbeeld groente en fruit.

De meest gebruikte levende kerstboom is de fijnspar (Picea abies) en daarnaast de Servische spar (Picea omorika). Deze soorten hebben een groeitijd van 4 tot 6 jaar. Zilversparsoorten, zoals de Nordmannspar en de Koreaanse spar (diverse soorten van het geslacht Abies) gaan na zo'n 10 jaar in de verkoop. De 'echte' dennenboom (Pinus) is onderwerp van veel kerstliederen, maar wordt niet als kerstboom gebruikt.

Echte kerstboom met milieukeurmerk

Milieukeur.jpg EU logo biologisch 100x67.jpg

Er zijn kerstbomen die milieuvriendelijk gekweekt worden, zonder kunstmest en met zo weinig mogelijk bestrijdingsmiddelen. Deze bomen hebben het Europese keurmerk voor biologisch (het groene blaadje) of Milieukeur. Een biologische boom kun je adopteren (zie Meer informatie), bomen met Milieukeur zijn beperkt verkrijgbaar via enkele tuincentra en een kweker.

Kunstkerstboom: energiegebruik en brandvertragers

Een kunstkerstboom gaat gemiddeld 10 jaar mee. De belasting op het klimaat door de productie en afvalverwerking van een kunstboom ligt weliswaar hoger dan die door een levende boom, maar de langere levensduur van een kunstkerstboom compenseert dat. Op hoeveel jaar dit compensatiepunt ligt is niet duidelijk: resultaten van onderzoeken variëren van 9 tot 17 jaar.

Gooi je een kunstboom weg, doe die dan bij het huisvuil. Dan verdwijnt de boom meestal in de afvalverbrandingsinstallatie van de gemeente.

Duurdere kunstkerstbomen bevatten brandvertragers. Tijdens de afvalverbranding kunnen uit brandvertragers die halogeenverbindingen bevatten giftige (broom- en chloor)dioxines en zogeheten furaanverbindingen ontstaan. Deze worden in de Nederlandse afvalverbrandingsinstallaties afgevangen. Ze belanden dus niet in het milieu. Het is niet bekend welke brandvertragers precies in kunstkerstbomen worden gebruikt.

Brandgevaar verminderen: water geven

Een uitgedroogde echte, levende kerstboom vat zeer gemakkelijk vlam, doordat de boom veel brandbaar hars bevat. Dat zit in de naalden en in het houtige deel. Zelfs de warmte van de elektrische kerstverlichting kan voldoende zijn om een uitgedroogde boom in brand te zetten. 

Dagelijks water geven

'Verse' niet-uitgedroogde kerstbomen zijn erg moeilijk tot ontvlammen te brengen en dus nauwelijks brandgevaarlijk. Voorkomen dat de boom uitdroogt is dus het best om brandgevaar te verminderen.

  • Geef dagelijks water, ook aan bomen zonder kluit.
  • Of plaats de kerstboom in een reservoir, zodat de boom zelf zijn vochtgehalte op peil kan houden.
  • Plaats een kerstboom niet naast de verwarming, of nabij felle lampen.
  • Laat nooit de kerstverlichting branden als er niemand thuis is.

Kunstbomen minder brandbaar

Kunstkerstbomen zijn minder brandbaar dan echte kerstbomen, omdat de (duurdere) kunstbomen brandvertragende stoffen bevatten.

Meer informatie

  • Biologische kerstbomen zijn te huur in diverse plaatsen in Nederland: kijk op Adopteer een kerstboom.
  • In een aantal steden worden ook niet-biologische kerstbomen verhuurd, kijk hier voor een overzicht
  • Tweedehands kunstkerstbomen zijn te koop via vele websites, zoals Marktplaats.
  • Staatsbosbeheer biedt op diverse locaties de mogelijkheid om zelf een boom om te hakken. Kijk voor data en inschrijving op Staatsbosbeheer.
Terug naar boven