Reis per trein door Centraal-Europa

Bernina Express Jeroen Winckers
De heilige graal voor liefhebbers van treinreizen is Zwitserland. De beroemde Bernina-spoorlijn staat zelfs op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Op die lijst prijkt ook de Semmering-spoorlijn in Oostenrijk. Duitsland heeft het grootste spoorwegnet van Europa, dat deels door glooiende heuvellandschappen loopt. In Centraal-Europa maak je prachtige treinreizen door kronkelende riviervalleien en over hoge bergpassen.

Vanuit Nederland kun je veel Europese bestemmingen met de trein bereiken. Hoe reis je naar en door Zwitserland, Duitsland en Oostenrijk? Je vindt tips voor het plannen van je reis, met onder andere een voorbeeld stappenplan, en inspiratie voor de mooiste treinreizen in Centraal-Europa.

Reizen in en vanuit Zwitserland

Zwitserland is hét treinland bij uitstek, met een uitgebreid en betrouwbaar spoorwegnet. Steden als Montreux, Luzern, Basel en Zürich, maar ook elk piepklein Alpendorp is bereikbaar per spoor. De gemiddelde Zwitser reist jaarlijks 2.400 kilometer per trein – meer dan welk ander volk ook ter wereld. Hier worden meer goederen per spoor vervoerd (71%) dan over de weg. Wereldberoemde treinen als de Glacier Express en Golden Pass zijn populair bij toeristen van over de hele wereld.

Naar Zwitserland: hoe kom je er?

De nieuwste en misschien wel leukste manier is de NightJet: deze vertrekt vanaf december 2021 ’s avonds rond acht uur uit Amsterdam (via Utrecht en Arnhem) en arriveert ’s morgens rond acht uur in Zürich. Wie vroeg boekt, heeft al een stoel in deze trein voor nog geen € 30. Wil je liever een privé-slaapcoupé? Dat kan al voor minder dan € 100, inclusief een opgemaakt bed en ontbijt.

Er zijn meer treinen die naar Zwitserland leiden. Overdag rijdt een rechtstreekse ICE in nog geen zeven uur van Amsterdam naar Basel. Daar stap je over naar bijvoorbeeld Genève, Zürich, Luzern of Lugano. Elke Zwitserse bestemming is vanuit Nederland binnen ongeveer tien uur bereikbaar. Boek op tijd en je betaalt nog geen € 40 voor een enkele reis.

In Zwitserland: binnenlandse reizen

Voor verreweg de meeste Zwitserse treinen is reserveren niet nodig. Er is een wijd netwerk van intercity’s, sneltreinen en stoptreinen, maar vanwege het bergachtige landschap met alpentoppen tot 4500 meter rijden er nauwelijks hogesnelheidstreinen. De ICN haalt zijn topsnelheid van 200 kilometer per uur alleen in de 57 kilometer lange Gotthard-basistunnel, de langste en diepst gelegen spoortunnel ter wereld. De reis van Luzern naar Lugano speelt zich grotendeels in het donker af.

Daar komen de vele treintoeristen niet voor naar Zwitserland. Wel voor beroemde panoramische treinen als de Bernina Express en Glacier Express, waar wél voor gereserveerd moet worden. Op die trajecten rijden ook veel gewone treinen, waarvoor je niet hoeft te reserveren. Naast die langere treinreizen die meerdere kantons of half Zwitserland doorkruisen, zijn er ook bergtreintjes die via kronkelend spoor hoge alpentoppen bedwingen. Vanwege de hoge exploitatiekosten zijn de tickets vaak prijzig en sommige bergtreinen zijn héél toeristisch. Maar het is het waard: vanaf de 3089 meter hoge Gornergrat is het uitzicht op de Matterhorn onvergetelijk.

Voor ieder wat wils in Zwitserland

Handig om te weten

Je reis plannen en tickets kopen doe je in Zwitserland via de website of app van SBB

Met de Swiss Travel Pass van Swiss Pass reis je 3, 4, 8 of 15 dagen, naar keuze aaneengesloten of binnen 1 maand, vanaf € 186. De Swiss Travel Pass is geldig voor alle treinen van de SBB en alle particuliere spoorwegmaatschappijen (uitgezonderd museumtreinen en toeristische bergtreintjes). Daarnaast kun ook reizen met alle veerboten en postbussen in Zwitserland. Het hele netwerk waarvoor de pass geldig is zie je op de kaart op de site van Swiss Pass.

Met de Zwitserlandpas van Interrail reis je 3, 4, 5, 6 of 8 dagen binnen 1 maand, vanaf € 127. Interrail is geldig in alle treinen van de SBB en een 30-tal particuliere spoorweg maatschappijen.
Daarnaast zijn er treinpassen voor verschillende regio’s, zoals de Jungfrau, Graubünden of Berner Oberland.

De tot 70% goedkopere Sparbillette en Sparbillette International van SBB zijn beperkt beschikbaar. Alleen geldig voor de gekozen treinverbinding en bij oponthoud of het missen van de trein kan je geen geld terugkrijgen. Met de kortingspas Swiss Half Fare Card (ruim € 110) reis je een maand lang voor de halve prijs met trein, bus, boot en stadsvervoer.

Reizen in en vanuit Duitsland

Zwitserland hét treinland bij uitstek? Dan ken je Duitsland nog niet. Hier ligt tien keer zoveel spoor: bijna 40.000 kilometer, het grootste spoorwegnet van Europa. Niet alleen de omvang, ook de variatie is groot: je kunt hier kiezen uit hogesnelheidslijnen, lokale boemeltjes, bergspoorwegen en eilandtreinen.

Zo reis je van chique kuuroorden aan de Oostzee via hippe steden als Hamburg en Berlijn langs de kastelen in het Rijnland naar de Beierse Alpen.

Naar Duitsland: hoe kom je er?

Bijna elke bestemming in Duitsland is vanuit Nederland rechtstreeks of met één of twee overstappen te bereiken. Zuid-Duitsland is soms sneller bereikbaar via Brussel of Luik. Plan je reis via de Nederlandstalige DB-site of in de app DB Navigator.

Citytrip naar Berlijn: minder CO2, meer comfort

Citytrip naar Berlijn? Hoe je gaat maakt uit voor het klimaat. Met de trein bespaar je zo'n 300 kilo CO2 ten opzichte van het vliegtuig en reis je comfortabeler. Je doet wel langer over je reis.
Citytrip naar Berlijn: met de trein is je CO2-uitstoot 300 kilo lager dan met het vliegtuig
Vergroot afbeelding

In Duitsland: binnenlandse reizen

Per trein door Duitsland reizen is een feest. Het spoorwegnet is uitgebreid, het materieel is modern en comfortabel, en in veel langeafstandstreinen is een restaurantrijtuig aanwezig. Reserveren is voor de meeste treinen niet verplicht (al is het voor langeafstandstreinen wel aanbevolen, vooral in de spits). Bij 1e klas-tickets is de zitplaatsreservering inbegrepen bij de ticketprijs.

Ook kun je er meestal op vertrouwen dat je stipt op tijd op je bestemming aankomt. Deutsche Gründlichkeit is een cliché, maar het klopt.

Deutsche Bahn (DB) is de nationale spoorwegmaatschappij. Ook andere vervoerders zijn hier actief, zoals Flixtrain, Veolia en NS-dochter Abellio, maar dat is op relatief kleine schaal. Daarnaast zijn er kleine particuliere maatschappijen die meestal één lijn exploiteren, zoals de Borkumer Kleinbahn, Erfurter Bahn en Usedomer Bäderbahn. Veel van deze lokale lijntjes zijn leuk, maar het gros van je tijd zul je vermoedelijk doorbrengen in de hogesnelheidstreinen (ICE), intercity’s (IC) en regionale treinen (RB, RE, IRE, S-Bahn) van DB.

Handig om te weten

Je reis plannen en tickets kopen kan via de Nederlandstalige site van Deutsche Bahn of de app DB Navigator.

Met de German Rail Pass van Interrail reis je 3, 4, 5, 7, 10 of 15 dagen, naar keuze aaneengesloten of binnen een periode van 1 of 2 maanden, vanaf € 146. Deze pas loont. Duitsland heeft het grootste spoorwegnet van Europa, dus je haalt je pas er al snel uit. Let op: de German Rail Pass van Deutsche Bahn heeft dezelfde naam, maar is níet beschikbaar voor Europeanen.

Check voordat je een treinpas koopt of je met losse tickets goedkoper uit bent. Deutsche Bahn heeft scherpe tarieven voor vroegboekers, zowel voor binnenlandse als internationale treinreizen. De beschikbaarheid is beperkt; door de band genomen zijn deze supervoordeeltickets van drie maanden tot drie weken voor vertrek te boeken.

Soms loont zelfs een kortingsabonnement. Met de Probe Bahncard 25 van Deutsche Bahn krijg je voor nog geen € 20 drie maanden lang 25% korting op reguliere én kortingstickets voor binnenlandse treinreizen. Het rekensommetje is simpel: ga je meer dan € 72 aan tickets spenderen, dan ben je voordeliger uit. De proefpas is vooral bedoeld om Duitsers voordelig kennis te laten maken met de BahnCard, maar hij is beschikbaar voor iedereen. Let op: zes weken van tevoren opzeggen, anders ga je automatisch een jaarabonnement aan tegen het reguliere tarief. Het abonnement is niet te koop via de Nederlandstalige site, wel via de Duitstalige DB-site, of in het Engels via de app DB Navigator.

Met een Quer-durchs-Land-Ticket reis je een dag lang met regionale treinen heel Duitsland door voor ruim vier tientjes, en voor elke medepassagier betaal je 7 euro extra. Alleen geldig in de 2de klas, op weekdagen na 09:00 uur en in het weekend de hele dag. Ook zijn er dagkaarten voor elk van de 16 Duitse deelstaten, kijk op de DB-site voor een overzicht.

Reizen in en vanuit Oostenrijk

Trein Salzburg Jeroen Winckers Vergroot afbeelding

Oostenrijk is minder bekend als treinreisbestemming. Toch ligt hier meer spoor dan in Zwitserland. En net als het buurland heeft Oostenrijk óók een spoorlijn die op de Werelderfgoedlijst staat: de spectaculaire Semmeringbahn. Terwijl andere spoorwegmaatschappijen stopten met slaaptreinen, herintroduceerde de Oostenrijkse ÖBB ze juist, zodat Wenen nu een heus knooppunt van internationale slaaptreinen is.

Naar Oostenrijk: hoe kom je er?

Sinds mei 2021 rijdt er weer dagelijks een slaaptrein van Nederland naar Oostenrijk. De NightJet vertrekt rond acht uur ’s avonds uit Amsterdam en arriveert rond negen uur ’s morgens in Wenen. Zo begin je uitgeslapen aan een stedentrip in Wenen.

De trein is erg populair; met name de privé-slaapcoupés zijn vaak al weken van tevoren volgeboekt. Wie vroeg boekt, betaalt nog geen €90 voor een plek in een gedeelde vierpersoonscoupé. Voor ruim €200 heb je een bed in een privécoupe voor één persoon.

Je kunt ook met de nachttrein van Green City Trip reizen naar Innsbruck of Wenen. Dan boek je een steden- of skitrip van 5 dagen.

Reis je liever overdag? Neem dan ’s morgens in Amsterdam, Utrecht of Arnhem de ICE naar Frankfurt en stap over op de ICE naar Wenen, die in de avond aankomt. Boek op tijd, dan kost een ticket minder dan €90.

In Oostenrijk: binnenlandse reizen

Vanuit hoofdstad Wenen zijn andere Oostenrijkse bestemmingen als Melk, Baden en Salzburg goed bereikbaar per trein. Langeafstandstreinen kun je tot zes maanden voor vertrek boeken tegen het voordelige Sparschiene-tarief. Reserveren is niet verplicht, maar wel aanbevolen voor populaire verbindingen, zoals Salzburg-Wenen. Voor regionale treinen is de prijs gebaseerd op de afstand; deze hoef je niet van tevoren te boeken noch te reserveren.

Handig om te weten

Je reis plannen en tickets kopen doe je via de app of website van ÖBB.

Met de Oostenrijkpas van Interrail op je smartphone reis je 3, 4, 5, 6 of 8 dagen binnen 1 maand, vanaf € 127. Met de papieren European East Pass reis je 5 tot 10 dagen binnen 1 maand door Oostenrijk, Tsjechië, Slowakije en Hongarije, vanaf € 186.

De voordelige Sparschiene-tickets van ÖBB zijn vanaf 6 maanden voor vertrek beschikbaar en kosten vanaf 10 to 30 euro voor binnenlandse tickets, internationale reizen en slaaptreinen. Vergelijk de prijzen die je vindt op de site of in de app van ÖBB altijd met die van Deutsche Bahn – daar vind je soms dezelfde trein voor de halve prijs.

Tip: Het nieuwe knooppunt voor internationale treinen

Wenen is is zowel overdag als ’s nachts goed bereikbaar per trein vanuit Nederland. Het is een leuke bestemming voor een stedentrip en de ideale uitvalsbasis voor de rest van Oostenrijk, maar Wenen is ook een handig overstapstation. Hier vertrekken internationale treinen in alle richtingen: per dagtrein ben je zo in Brno, Bratislava, Krakau, Ljubljana en Triëst, en slaaptreinen rijden naar Warschau, Boedapest, Livorno, Venetië en Rome.

Boekingsvoorbeeld: online tickets voor de Bernina Express

Stel, je wilt op reis met de Bernina Express. Hoe pak je dat aan? Er zijn verschillende opties met elk hun eigen haken en ogen.

01

Boek via de website van de Rhätische Bahn (RhB), de particuliere spoorwegmaatschappij die de Bernina Express exploiteert.

Het grote voordeel: je boekt meteen je verplichte zitplaatsreservering bij (€ 10-16) en kiest je stoel. Maar er zijn ook nadelen. Betalen kan alleen met een creditcard. De RhB toont alléén de op toeristen gerichte panoramatreinen, niet de goedkopere regionale treinen die elk uur rijden, dezelfde route volgen en waarvoor je niet hoeft te reserveren. De gunstigste tarieven zijn hier niet te vinden. En je kunt hier alléén de Bernina Express boeken, dus niet ook de aanreis van Zürich naar Chur, en daardoor ben je vaak ook duurder uit.

02

Boek via de website van de nationale spoorwegmaatschappij SBB.

Voordelen: zo lang de voorraad strekt zijn hier wél de kortingstarieven ‘Saver Day Pass’ en ‘Supersaver’ te vinden, je kunt één ticket boeken voor je hele reis, dus bijvoorbeeld inclusief de reis van Zürich naar Chur.

Maar er zijn nadelen. Betalen kan op de site alleen met een creditcard. Heb je een iPhone, dan kun je in de app SBB Mobile ook betalen met Apple Pay. Wil je reizen met de panoramatrein, dan is het niet mogelijk om de verplichte zitplaatsreservering meteen bij te boeken – daarvoor moet je dan weer naar de RhB.

03

Boek via de site of de app van Trainline. Voordelen: je kunt kiezen uit zowel de panoramatrein als de regionale treinen, één ticket voor je hele reis boeken en betalen op verschillende manieren, waaronder iDeal. Nadeel: je betaalt 5% commissie, je reis is daardoor dus duurder.

04

Ga je meerdere treinreizen in Zwitserland maken, dan ben je vaak voordeliger uit met een Swiss Travel Pass. De Bernina Express is hierbij ook inbegrepen. Reis je met de reguliere treinen, dan kun je gewoon instappen. Wil je met de panoramatrein reizen, dan moet je nog even een zitplaats reserveren.

Tip: doe alsof je in Duitsland instapt

Net zo makkelijk, maar mogelijk nog voordeliger: boek via de site van Deutsche Bahn of in de app DB Navigator een ticket naar Tirano vanaf een Duits vertrekstation – bijvoorbeeld Freiburg of Lindau. Soms is het even puzzelen voordat je de juiste tijden en aansluitingen hebt gevonden. Als je vroeg boekt, is de kans groot dat je op deze manier een Super Sparpreis Europa-ticket kan boeken voor de helft van het goedkoopste SBB-ticket.

Vervolgens mág je met dat ticket in Freiburg instappen en via Basel naar Chur reizen, om daar over te stappen op de Bernina Express. Maar het hóeft niet – je kan ook gewoon in Chur instappen. Dan moet je nog wel de verplichte zitplaatsreservering boeken als je met de panoramatrein wil reizen.

De 5 mooiste treinreizen van Centraal-Europa

Linke Rheinstrecke Treinreis Duitsland Credit Sander Groen
Treinen langs de oevers van de Rijn. De Linke Rheinstrecke volgt de rivier van Keulen naar Mainz.
  1. De welbekende ‘Rijn romantiek’ kun je ervaren per boot, maar ook per trein: de Linke Rheinstrecke tussen Keulen en Mainz is de mooiste treinreis van Duitsland, door ontelbare bochten, langs vele kastelen en om de legendarische Lorelei-rotsen heen. Maak de reis in een vintage TEE Rheingold of met een gewone intercity of regiotrein.
  2. De Oostenrijkse Semmeringbahn is de oudste bergspoorlijn ter wereld en een van slechts vier spoorlijnen op de Werelderfgoedlijst. De lijn loopt van Gloggnitz naar Mürzzuschlag, waar je het Semmeringmuseum vindt, en is onderdeel van de drukbereden Südbahn van Wenen naar Triëst.
  3. Marianske Lazne (Mariënbad) en Karlovy Vary (Karlsbad) zijn al prachtig, maar tussen die twee Tsjechische kuuroorden kronkelt dan ook nog eens de panoramische spoorlijn 149 dwars door de Boheemse bergen en bossen. Eens per twee uur rijdt er een dieseltreintje en de reis duurt ruim anderhalf uur. Een rit om te maken op weg naar een city trip in Praag!
  4. De mooiste treinreis van Zwitserland is het en volgens Unesco zelfs een van de vier mooiste ter wereld: de Bernina Express rijdt in vier uur van Chur naar het Italiaanse Tirano via 55 tunnels en 196 bruggen. De toeristenexpres met panoramaramen rijdt tweemaal daags – reguliere boemeltjes volgen dezelfde route en gaan elk uur.
  5. Duitslands zoneiland wordt Usedom ook wel genoemd – op het Oostzee-eiland schijnt de zon net zo vaak als aan de Côte d’Azur. De leukste manier om het eiland te verkennen is de Usedomer Bäderbahn, die langs alle badplaatsen boemelt. Hoogtepunten zijn de drie deftige Kaiserbäder: Bansin, Heringsdorf en Ahbleck.