Praktisch over duurzaam

Klimaatverandering

Het klimaat verandert doordat de temperatuur op aarde stijgt. Dat komt doordat er steeds meer broeikasgassen zoals CO2 in de lucht komen. Wetenschappers zijn het erover eens dat de mens grotendeels verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde.

Klimaatverandering - wat is het en wat kun je zelf doen.jpg

De aarde warmt op en dat heeft gevolgen voor het klimaat. Het broeikaseffect wordt versterkt door de hoeveelheid broeikasgassen in de lucht. Opwarming is niet te stoppen, maar gaat minder hard als we wereldwijd minder CO2 uitstoten. Wat zijn de gevolgen van klimaatverandering en wat kun je zelf doen?

5 vragen over klimaatverandering

  • 1. Hoeveel graden warmer is het nu?

    Afgelopen eeuw steeg de temperatuur op aarde met gemiddeld 1 graad. In Nederland heeft het KNMI bijna 2 graden stijging gemeten tussen 1906 en 2017.

  • 2. Is klimaatverandering nieuw?

    Nee, er waren eerder ijstijden en warme periodes met gevolgen voor het leven op aarde. Nieuw is wel dat mensen klimaatopwarming mede veroorzaken en kunnen voorkomen.

  • 3. Waardoor wordt klimaatopwarming veroorzaakt?

    Broeikasgassen zoals CO2, methaan en lachgas regelen de temperatuur op aarde. De gassen houden warmte als een deken vast en de temperatuur stijgt omdat die 'deken' dikker wordt. Vooral de grote hoeveelheid CO2 in de lucht is een probleem. De hoeveelheid CO2 in de lucht stijgt doordat mensen fossiele brandstoffen zoals olie en gas verbranden.

  • 4. Is de mens verantwoordelijk voor klimaatverandering?

    Praktisch alle wetenschappers zien de link tussen menselijk handelen en klimaatverandering: mensen verbranden massaal fossiele brandstoffen --> veel meer CO2 in de lucht --> aarde warmt op --> nadelige gevolgen zoals extremer weer en stijgende zeespiegel.

    Daarom draaien klimaatakkoorden om afspraken over minder CO2-uitstoot. Je kunt zelf ook genoeg doen voor een kleinere klimaatvoetafdruk.

  • 5. Hoeveel warmer wordt het?

    Dat hangt ervan af. In het slechtste scenario van het IPCC stijgt de temperatuur deze eeuw met 5 graden. Dat zou rampzalig zijn. Een veilig scenario is maximaal 1,5 tot 2 graden opwarming. Dat kan alleen als het lukt om de uitstoot van broeikasgassen drastisch te beperken.

Broeikaseffect en CO2

Broeikasgassen zoals CO2 en waterdamp komen van nature in de atmosfeer (lucht) voor. Ze houden de warmte van de zon gedeeltelijk vast. Zonder deze broeikasgassen zou het op aarde veel kouder zijn dan nu. Dit natuurlijke broeikaseffect is sinds de industriële revolutie door allerlei menselijke activiteiten versterkt. We zijn op grote schaal fossiele brandstoffen (olie, kolen en gas) gaan verbranden in fabrieken, energiecentrales, huizen en voor vervoer. En we kappen bossen voor landbouwgrond. Daarbij komt CO2 vrij. Er zit nu 40 procent meer CO2 in de lucht dan een paar eeuwen geleden. Zoveel CO2 zat er de afgelopen 800.000 jaar nog niet eerder in de lucht. Al deze extra broeikasgassen zorgen ervoor dat de aarde opwarmt. Dit wordt ook wel het ‘versterkte broeikaseffect’ genoemd. 

De temperatuur op aarde stijgt

De afgelopen eeuwen zijn er veel meer broeikasgassen in de lucht gekomen. Die houden meer warmte van de zon vast, waardoor de temperatuur op aarde stijgt. In de afgelopen 140 jaar is het wereldwijd gemiddeld 0,9°C warmer geworden. Van de laatste 16 jaar waren er 14 warmer dan ooit gemeten.

De stijging van de temperatuur heeft gevolgen voor het klimaat: dat verandert. Wetenschappers denken dat we de gevolgen waarschijnlijk nog kunnen beheersen als we de stijging weten te beperken tot 1,5 à 2 graden. Dat kan alleen als de wereldwijde CO2-uitstoot in 2050 drastisch is verlaagd. Dat gaat niet vanzelf, daar zijn forse maatregelen voor nodig.

Mens is belangrijkste oorzaak

Bijna alle wetenschappers zijn het erover eens dat de klimaatverandering vooral is veroorzaakt door de mens. Slechts een handjevol wetenschappers denkt dat er vooral andere oorzaken zijn (zoals vulkaanuitbarstingen en extra zonne-activiteit). Deze klimaatsceptici krijgen relatief veel aandacht in de media, waardoor het lijkt alsof er onder wetenschappers nog veel twijfel bestaat. Maar het IPCC (het klimaatpanel van de VN waar duizenden wetenschappers uit de hele wereld aan meewerken) is duidelijk: de mens is de belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde.

Bekijk hieronder een video van de Rijksoverheid over klimaatverandering wereldwijd en de gevolgen voor Nederland.

Opwarming gaat door

De opwarming van de aarde is niet meer te stoppen. Door de hoeveelheden broeikasgas die de mens al uitgestoten heeft, zal het deze eeuw warmer worden. Hoeveel de aarde zal opwarmen, hangt af van welke maatregelen wereldwijd genomen worden. Als de uitstoot van broeikasgassen doorgaat zoals nu zal het rond het jaar 2100 2,6 à 4,8 °C warmer zijn dan rond het jaar 2000. Zelfs als we de CO2-uitstoot ingrijpend weten te verminderen, zal de aarde nog 0,3 tot 1,7 °C warmer worden dan eind vorige eeuw.

Vogel kijkt naar smeltend ijs  - klimaatverandering

Gevolgen van klimaatverandering

De opwarming van de aarde heeft over de hele wereld gevolgen voor de natuur, onze gezondheid en veiligheid en voor de beschikbaarheid van voedsel en water. 

Zeespiegel stijgt, zee-ijs smelt

Door de opwarming van de aarde stijgt de zeespiegel. Onderzoekers verwachten dat de zeespiegel rond het jaar 2100 ergens tussen de 25 en 80 cm gestegen zal zijn. Dat komt doordat gletsjers en ijskappen op Groenland en Antarctica smelten. Bovendien neemt warm water meer ruimte in doordat het uitzet. Ook het zee-ijs op de Noordpool verdwijnt in snel tempo. De afgelopen 30 jaar is de helft van het zee-ijs rond de Noordpool verdwenen.

Permafrost ontdooit

Naast het zee-ijs zal ook het permafrost ontdooien. Permafrost is de permanent bevroren bodem van het gebied rond de noordpool ontdooien. Hierbij komen veel broeikasgassen vrij. Deze video van NOS op 3 legt uit over permafrost.

Gevolgen wereldwijd

Doordat het warmer wordt, zal het in een groot deel van de wereld droger worden, terwijl het in andere gebieden juist natter wordt. Dat heeft allerlei gevolgen:

  • Meer overstromingen doordat de zeespiegel stijgt. Vooral dichtbevolkte kustgebieden en rivierdelta’s in ontwikkelingslanden zullen hier mee te maken krijgen.
  • Voedseltekorten in gebieden waar het droger wordt, met als gevolg honger en ondervoeding.
  • Tekort aan drinkwater en water voor irrigatie in gebieden waar het droger wordt.
  • Afname van de biodiversiteit (het aantal verschillende soorten) doordat dieren- en plantensoorten uitsterven Dat heeft bijvoorbeeld ook negatieve gevolgen voor de visserij.
  • De oceanen verzuren. Koraalriffen lopen daardoor risico om af te sterven. Koraal is een belangrijk leefgebied voor vissen en planten.
  • Er komen meer bosbranden en meer woestijnen.
  • Er is kans op meer en langere hittegolven. Dat is vooral een risico voor ouderen en andere kwetsbare groepen.

Vooral arme, tropische gebieden zullen last krijgen van de klimaatverandering. Daar ontstaan bijvoorbeeld problemen door watertekorten, overstromingen, ziekten en slechtere oogsten. Vooral dichtbevolkte kustgebieden en rivierdelta's in arme landen zijn kwetsbaar. Juist die landen hebben niet het geld en de technologie om zich aan de klimaatverandering aan te passen.

Gevolgen in Nederland

Ook in Nederland wordt het warmer en stijgt de zeespiegel. De belangrijkste gevolgen van de klimaatverandering voor Nederland:

  • De winters worden zachter; het zal minder vaak vriezen.
  • Het wordt natter: in het voorjaar, najaar en de winter valt er meer neerslag .
  • De zomers worden juist droger en heter. Er zijn meer zomerse en tropische dagen.
  • Het weer wordt extremer: meer zware buien, meer hittegolven.
  • Er is meer kans op overstromingen: de rivieren en riolering kunnen bij hevige regenval het water niet meer goed afvoeren.
  • De natuur in Nederland verandert: soorten die oorspronkelijk uit warmere gebieden komen, voelen zich steeds beter thuis in Nederland. Bekende voorbeelden zijn de eikenprocessierups, de kleine heremietkreeft, bepaalde tekensoorten en de ‘hooikoortsplant’ Ambrosia. Een ander effect is, dat het voorjaar eerder begint: planten bloeien eerder, bomen lopen eerder uit, insecten verschijnen eerder en vogels broeden vroeger in het jaar. Dit kan problemen geven, bijvoorbeeld voor trekvogels die bij aankomst in Nederland de insectenpiek hebben gemist en onvoldoende voedsel kunnen vinden. Soorten die zich niet snel genoeg kunnen aanpassen aan de veranderende omstandigheden lopen de kans te verdwijnen. Er zijn ook voordelen: we kunnen andere groente- en plantensoorten gaan verbouwen omdat die het in Nederland beter zullen gaan doen.

In Nederland zijn de gevolgen van klimaatverandering waarschijnlijk te beheersen. We kunnen dijken en duinen versterken en langs rivieren opslaggebieden maken voor extra rivierwater. Je kunt zelf ook helpen om wateroverlast te beperken door minder tegels en meer groen in je tuin aan te brengen. Regenwater kan dan in de bodem wegzakken waardoor het riool minder overbelast wordt (dus: minder ondergelopen kelders en straten). Kijk voor meer milieuvriendelijke tuintips bij Tuinonderhoud.

Voorkomen en aanpassen

Hoe groot de problemen straks worden, hangt af van de maatregelen die we nemen. Aan de ene kant moeten we de uitstoot van broeikasgassen verminderen zodat de opwarming beperkt blijft (deze aanpak wordt ‘mitigatie’ genoemd, dat betekent ‘vermindering’). Aan de andere kant is het verstandig dat we ons aanpassen aan een ander klimaat (dit type maatregelen wordt ‘adaptatie’ genoemd). Beide type maatregelen zijn nodig.

Klimaatverandering 1660x480.jpg

Wat is je eigen CO2-voetafdruk?

Ieder mens zorgt voor CO2-uitstoot. Een huishouden in Nederland stoot jaarlijks gemiddeld ongeveer 20.500 kilo CO2 uit. Een deel daarvan is ‘directe’ uitstoot voor energieverbruik in huis en vervoer (8.000 kilo), de rest is ‘indirecte’ uitstoot voor onder andere voeding, kleding en meubels (12.500 kilo). Op Wat is je CO2-voetafdruk lees je meer.

Wat kun je zelf doen?

Klimaatverandering wereldwijd aanpakken

Klimaatverandering is een probleem dat wereldwijd moet worden aangepakt. Daarvoor maken allerlei landen in de wereld afspraken en beleid. Dat gebeurt in de VN, in Europa en ook binnen Nederland. Wil je meer lezen over de internationale afspraken, kijk dan bij Klimaatverdrag en beleid.

Meer informatie over klimaatverandering

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.