Praktisch over duurzaam

Airco en ventilatoren

Een airco of ventilator zorgt op warme dagen voor een koel huis. Maar een airco gebruikt veel meer energie dan een ventilator en bevat schadelijk koudemiddel. Met zonwering, goede isolatie en slim luchten hou je al een hoop warmte buiten. Is dat niet voldoende? Check de tips voor de aankoop en slim gebruik van een airco.

Vrouw bedient split airco.jpg

Airco’s hebben impact op het klimaat doordat ze stroom verbruiken en koudemiddel bevatten. Een vaste airco waarmee je één kamer koelt (single split) en die je 200 uur gebruikt, verbruikt 150 kWh aan stroom. Dat is 15 keer zoveel als een ventilator die 200 uur aanstaat: die verbruikt maar 10 kWh aan stroom! De totale klimaatimpact van de single split airco is zelfs 30 keer hoger dan die van een ventilator, omdat er ook koudemiddel in zit.

Tips voor een koel huis

  • 1

    Zorg dat je huis niet te veel opwarmt. Met onze tips voor zonwering, goede isolatie en groen op, tegen of om je huis hou je de warmte buiten. Kijk op Woning koel houden.

  • 2

    Een ventilator geeft koelte en gebruikt veel minder energie dan een airco.

  • 3

    Heb je een bodemwarmtepomp? Gebruik die dan slim om je woning te koelen: dat kost maar weinig energie.

  • 4

    Lukt het niet om je huis koel te houden met de tips en wil je toch een airco? Kies dan liever een split-model, gebruik hem alleen als het echt nodig is en zet de temperatuur hooguit een paar graden lager dan de buitentemperatuur. Vind tips voor zuinig gebruik van de airco.

  • 5

    Koop géén mobiele airco, ook niet in een opwelling: vooral op heel warme dagen brengt die de temperatuur nauwelijks omlaag.

  • 6

    Laat een oude of kapotte split airco verwijderen door een monteur die daar een diploma voor heeft. Die zorgt ervoor dat het koudemiddel niet vrijkomt

Ventilator: goedkoop en klimaatbewust

Blonde jongen voor ventilator.jpg

Een ventilator zorgt voor verkoeling, zonder dat de lucht kouder wordt. Dat komt door de luchtstroom: die zorgt ervoor dat je lichaamswarmte sneller wordt afgevoerd en zweet beter verdampt. Daardoor voelt het koeler aan (de gevoelstemperatuur wordt lager). Er zijn allerlei soorten ventilatoren, de meest gebruikte zijn een plafondventilator, tafelventilator, staande ventilator en torenventilator ('ventilatorzuil').

Ventilator verbruikt nauwelijks stroom

Een ventilator verbruikt wel wat stroom, maar veel minder dan een airco. Als je hem 200 uur gebruikt, kost dat 10 kWh aan stroom (€ 2, prijspeil 2019). Ter vergelijking: een split airco waarmee je 1 ruimte koelt en die 200 uur aanstaat, verbruikt in een jaar 150 kWh (€ 35): dat is 15 keer zoveel! En doordat een airco ook koudemiddel bevat, is de klimaatimpact zelfs 30 keer zo hoog. Bekijk de vergelijking van airco’s en ventilator (alleen stroomverbruik).

Een ventilator zorgt op een goedkope en klimaatbewuste manier voor verkoeling

Mobiele airco of split systeem

Helpen gordijnen, zonwering en isolatie niet of onvoldoende om je huis koel te houden? Een airconditioner koelt de lucht in huis en voert de warmte af naar buiten. Je kunt er één of meer kamers mee koelen. Er zijn verschillende soorten airconditioners: mobiele airco’s die je makkelijk kunt verplaatsen ('monoblocks') en vaste airco’s in één of meer kamers (split-systeem).

Mobiele airco geeft nauwelijks koelte op tropische dagen

Mobiele airco met slang.jpg

Een mobiele airco ('monoblock') kun je verplaatsen en dus op de plek neerzetten waar jij koeling wilt. Mobiele airco’s hebben een afvoerslang om de warme lucht naar buiten te blazen. Dat is meteen de zwakte van dit apparaat: je hangt de slang door een open raam of deur naar buiten, maar daardoor komt ook warme lucht naar binnen. Dat doet het koelen voor een deel (soms zelfs helemaal) weer teniet. Het is net zoiets als het raam openzetten in de winter als de verwarming aan is. De meeste mobiele airco’s worden tijdens een hittegolf verkocht, als mensen merken dat het heel warm wordt in huis of op zolder. Maar het vervelende is dat mobiele airco’s juist op heel warme dagen (boven de 30 graden) slecht koelen. Het beste is om de warmte zoveel mogelijk buiten te houden (zie de tips over Woning koel houden): dan kom je niet in de verleiding om een mobiele airco te kopen en zit je straks niet met een overbodig apparaat. Wil je toch verkoeling, gebruik dan een ventilator.

Gebruik je toch een mobiele airco, zorg dan altijd dat je de opening van het raam kunt afsluiten: bij sommige apparaten zit standaard een afdichtset, anders kun je die los kopen. Verder is het verstandig om de mobiele airco niet op het heetst van de dag te gebruiken en pas aan te zetten als het buiten wat is afgekoeld. Op het heetst van de dag kun je dan de ramen dichthouden. Zet het apparaat tijdens gebruik ook niet in de zon, want dan heeft het nauwelijks effect. En richt de luchtstroom op de plek waar je zit, daar merk je er het meest van.

Vaste airco: single split of multi split

Airco met afstandbediening - alles over apparaten en energie

Bijna alle vaste airco’s hebben een split systeem: een buitenunit die verbonden is met één of meer binnenunits. Hiermee kun je dus één of meer kamers koelen. Tussen de buiten- en binnenunit(s) lopen leidingen met koudemiddel. Een airco met één binnenunit is een single split, een airco met 2 of meer binnenunits heet een multi split.

Een single split-airco is een stuk efficiënter dan een mobiele airco en koelt veel beter als het erg warm is. Ga wel verstandig met de airco om: gebruik hem zo weinig mogelijk (alleen als het echt heel warm is) en zet de temperatuur niet te laag. Laat het apparaat ook goed onderhouden.

Tips airco kopen

Ga je een airco kopen? Let dan op de volgende dingen:

  • Neem er een met een natuurlijk koudemiddel, die hebben een lage klimaatimpact. Goede keuzes zijn: propaan (R290), isobutaan (R600a) of CO2 (R744).
  • Kies een airco met energielabel A+++ en een laag energieverbruik in kWh per jaar (dit staat ook op het energielabel).
  • Laat een split-airco installeren door een bedrijf met het STEK-logo: dan weet je zeker dat het deskundig gebeurt.
  • Let ook op het geluid dat de buitenunit maakt: met een stille buitenunit doe je de buren een plezier. Bekijk ook de tips voor plaatsing en onderhoud.

Tips airco zuinig gebruiken

  • 1

    Hou de ramen en zonwering overdag dicht en zet de airco alleen aan als het echt nodig is, bijvoorbeeld als het binnen warmer is dan 25 graden is.

  • 2

    Zet de airco alleen aan in ruimtes die je wilt koelen (dus niet in kamers die je niet gebruikt) en hou de deuren in huis dicht. Blijf wel ventileren (bijvoorbeeld met de roosters) voor gezonde lucht in huis.

  • 3

    Zet de temperatuur van de airco niet te laag: een paar graden lager dan de buitentemperatuur voelt vaak al prettig genoeg aan.

  • 4

    Isoleer bij een split airco de leidingen waar het koudemiddel doorheen loopt (binnen zijn dat leidingen die warm aanvoelen, buiten de leidingen die koud aanvoelen).

  • 5

    Maak de buitenunit regelmatig schoon, dan werkt hij efficiënter en maakt hij minder geluid.

  • 6

    Mobiele airco: gebruik een afdichtset voor het raam waar de afvoerslang doorheen hangt: zo komt er minder warme lucht de kamer in.

Hoeveel stroom verbruikt een airco?

De milieu-impact van airconditioners zit vooral in de energie die het apparaat gebruikt en het koudemiddel. De productie van de apparaten kost natuurlijk ook grondstoffen en energie, maar dat valt in het niet bij het gebruik.

Tabel stroomverbruik en CO2-uitstoot van airco’s

In de tabel zie je het gemiddelde verbruik als het apparaat 200 uur aanstaat. Voor de vergelijking staat er ook bij hoeveel een bodemwarmtepomp en een ventilator verbruiken.

beweeg de tabel van links naar rechts

Apparaat Stroomverbruik* (200 uur) Stroomkosten** (200 uur) CO2-uitstoot stroom (200 uur)
Multi split airco (2 of meer kamers) 330 kWh € 75 135 kilo
Single split airco (1 kamer) 150 kWh € 35 65 kilo
Mobiele airco 200 kWh € 45 85 kilo
Passief koelen met bodemwarmtepomp 25 kWh € 5 10 kilo
Ventilator 10 kWh € 2 4 kilo

*split airco’s en ventilatoren staan gemiddeld 320 uur per jaar aan, mobiele airco’s 184 uur, een bodemwarmtepomp wordt 874 uur voor koeling gebruikt.
**stroomprijs 22 cent per kWh (prijspeil 2019)

Verschil in stroomverbruik

Een vaste single split airco verbruikt per uur minder stroom dan een mobiele airco en koelt bovendien veel beter. Een multi split verbruikt (uiteraard) meer stroom dan een single split, maar je kunt er ook meer kamers mee koelen. Je kunt het stroomverbruik beperken door de temperatuur van de airco niet te laag te zetten, hem alleen te gebruiken als het erg warm is en alleen in kamers die je op dat moment gebruikt.

Koudemiddelen: vaak sterke broeikasgassen

Ook het koudemiddel heeft klimaatimpact als het vrijkomt. Dit is niet in de tabel opgenomen. De klimaatimpact verschilt per koudemiddel. Traditionele koudemiddelen zoals HFK's zijn sterke broeikasgassen, zie hierna. Natuurlijke koudemisselen hebben een veel lagere klimaatimpact.

Klimaatimpact van het koudemiddel

Het koudemiddel in airco’s zorgt ervoor dat het apparaat de lucht kan koelen. Meestal worden hiervoor fluorkoolwaterstoffen gebruikt, HFK’s (bijvoorbeeld R410). Dat zijn sterke broeikasgassen met een grote klimaatimpact, vaak wel 2.000 keer zoveel als CO2. Zo lang ze in de airco opgesloten zitten, kunnen ze geen kwaad. Maar er komt vaak wat van dit middel vrij, tijdens de installatie of door beschadiging van de leiding of aansluiting. Daarom moet je een split airco ook altijd goed laten onderhouden en –als je hem wegdoet- laten weghalen door een deskundige monteur, zodat het koudemiddel goed afgetapt kan worden en niet ontsnapt.

Natuurlijk koudemiddel: lage klimaatimpact

Gelukkig komen er steeds meer koudemiddelen met een lage klimaatimpact (maximaal 3 keer zo veel als CO2). Voorbeelden zijn:

  • propaan (R290)
  • isobutaan (R600a)
  • CO2 (R744).

Ga je een airconditioner kopen? Kies dan een apparaat met een van deze natuurlijke koudemiddelen: dat scheelt een hoop voor het klimaat. 

Airco met zonnepanelen

Een airco plus zonnepanelen op je dak is een relatief gunstige combinatie. De zonnepanelen wekken overdag in de zomer veel stroom op. Als de airco dan aanstaat, kan de stroom van de zonnepanelen rechtstreeks naar de airco. Maar nóg beter is het om de stroom te gebruiken voor noodzakelijke apparaten of aan het net te leveren.

Bodemwarmtepomp gebruiken om te koelen

Met een warmtepomp met bodembron kun je jouw huis niet alleen verwarmen, maar ook koelen. Als je dat slim doet, kost het weinig energie. Daarvoor gebruik je alleen de pomp van de cv en de bodembron, de compressor zet je uit. Dit heet ‘passief koelen’. Door je radiatoren of vloerverwarming stroomt water van zo’n 12 graden, daardoor gaat de temperatuur in huis omlaag. Lees hierover meer op Volledige warmtepomp.

In theorie kun je ook koelen met een warmtepomp die de lucht als bron heeft, maar in de praktijk zijn de meeste lucht-water-warmtepompen niet 'omkeerbaar', lees meer.

Luchtbevochtigers meestal geen goed idee

Er zijn ook apparaten die koelen door water te verdampen. De lucht in huis koelt daardoor wel af, maar wordt ook vochtiger. Vochtige lucht voelt juist warmer doordat je lichaam minder makkelijk zijn warmte kwijt kan. Verder is de lucht in de zomer sowieso al vrij vochtig. Vochtige lucht kan gezondheidsproblemen veroorzaken, bijvoorbeeld door schimmels en snellere groei van huisstofmijt. Het nut van een luchtkoeler die water verdampt is dus twijfelachtig. Als je zo’n luchtkoeler gebruikt, zorg dan in elk geval voor voldoende ventilatie (waardoor ook weer warmte je huis binnenkomt).

Luchtkoeler kan wel bij balansventilatie met wtw

Heeft jouw huis balansventilatie met warmteterugwinning (wtw)? Daarin kun je wel een luchtkoeler met waterverdamping laten inbouwen. Die koelt de lucht die naar buiten gaat af. De binnenkomende lucht stroomt langs de afgekoelde lucht en wordt zo ook afgekoeld. Deze manier van koelen is zuiniger dan een airco. Zorg wel dat de bypass van het ventilatiesysteem uit staat, anders blaas je juist vochtige lucht naar binnen. Als het ’s avonds flink is afgekoeld, kun je de bypass weer aanzetten: dan wordt de koele buitenlucht meteen naar binnen geblazen en niet eerst opgewarmd door de wtw.

Airco ook gebruiken om te verwarmen?

Een airco is bedoeld om te koelen. Maar sommige split-airco’s kun je ook gebruiken als verwarming: als je de richting omdraait, wordt er warme lucht de kamer in geblazen. Een split-airco is redelijk zuinig als je er één kamer mee verwarmt. Maar om meerdere kamers op deze manier te verwarmen, heb je een multi-split systeem nodig (dus met meerdere binnenunits) en die zijn minder efficiënt. Als je de mogelijkheid hebt, kun je beter kiezen voor een bodemwarmtepomp: die is vaak zuiniger met energie en goedkoper, en je kunt er ook mee koelen.

Airco installeren en onderhouden

stek logo.jpg

Een split-airco is een koelinstallatie: die mag alleen geplaatst worden door een monteur die daar een diploma voor heeft. Vroeger moesten bedrijven die met koelmiddelen werken een STEK-certificering hebben. Het STEK-logo bestaat nog steeds en is nu een extra kwaliteitskenmerk waar je op kunt letten.

Voor een mobiele airco heb je geen monteur nodig, die kun je zelf neerzetten.

Onderhoud airco

Airco onderhoud monteur.jpg

Laat een split-airco regelmatig schoonmaken zodat hij zuinig en goed blijft werken. Je kunt hiervoor een onderhoudscontract afsluiten. Laat vooral ook checken of er koudemiddel uit de airco lekt, de monteur kan lekken dichtmaken en koudemiddel bijvullen. Koudemiddel met een hoge klimaatimpact wordt steeds schaarser en dus duurder: een extra reden om te kiezen voor een airco met een klimaatvriendelijk koudemiddel (bijvoorbeeld propaan, isobutaan of CO2). Laat ook de buitenunit regelmatig schoonmaken: als daar veel vuil inkomt, maakt hij meer lawaai.

Geluid: waar zet je de buitenunit neer?

Buitenunit airco naast raam.jpg

Een airco maakt geluid. Op het energielabel staat het geluidsniveau van de binnenunit en de buitenunit. Met een stille buitenunit doe je jezelf en de buren een plezier. Er bestaan ook kasten die je om de buitenunit kunt plaatsen en die het geluid dempen.

Bedenk ook goed waar je de buitenunit neerzet: liever niet te dicht bij het huis of bij het slaapkamerraam van de buren. Let ook op trillingen en doordreunen: zet de airco op een geluiddempende laag of hang hem aan een stevige constructie. En hou de buitenunit goed schoon: dat scheelt geluid.

Geluid van de binnenunit valt vooral op in de slaapkamer. Heel stille binnenunits produceren minder dan 20 dB (dat is net hoorbaar, denk aan het ruisen van boomblaadjes). 

Oude airco inleveren en laten recyclen

Mobiele airco’s gaan ongeveer 10 jaar mee, split airco’s 12 jaar. Breng een oude of kapotte mobiele airco naar de milieustraat of lever hem in bij de winkel waar je een nieuwe koopt. Zij zorgen dat het koudemiddel goed wordt verwijderd en andere materialen worden gerecycled. Zet de airco in elk geval níét aan de weg! Lees meer over Elektrische apparaten wegdoen.

Laat een split-airco altijd weghalen door een deskundige monteur: die kan de schadelijke koudemiddelen uit de airco aftappen. Haal een split-airco dus nóóit zelf van de muur en blijf ook van de leidingen af, omdat het koudemiddel dan vrijkomt. Veel koudemiddelen zijn zeer sterke broeikasgassen. In (heel) oude airco’s kunnen zelfs nog CFK’s zitten, die zijn ook schadelijk voor de ozonlaag. Zoek dus een bedrijf dat airco’s mag installeren of weghalen, bijvoorbeeld met het STEK-logo.

Een ventilator die het nog doet kun je verkopen of naar een kringloopwinkel brengen. Een kapotte ventilator kun je laten repareren of naar de milieustraat brengen.

Terug naar boven

Deze site gebruikt alleen cookies om te meten, je bezoek is dus anoniem.