Isolatiematerialen vergeleken

Isoleren met resol hardschuim platen. Een lagere energierekening en goed voor het klimaat.
Als je je huis gaat isoleren, kun je uit een heleboel materialen kiezen, van glaswol tot piepschuim of vlasdekens. Van die keuze hoef je gelukkig niet wakker te liggen. Vrijwel alle isolatiematerialen hebben een lage milieu-impact. Wat je ook kiest, isoleren is zeer gunstig voor het milieu! Milieu Centraal zet de aandachtspunten op een rij.

Woningisolatie bespaart 40 tot 400 keer zoveel energie als het kost om het materiaal te maken. Zo heb je de productie-energie al in enkele maanden tot 2 jaar terugverdiend. In het algemeen kun je zeggen: de verschillen in milieubelasting tussen isolatiematerialen zijn erg klein vergeleken met de milieuwinst van het isoleren. Alleen schapenwol en gespoten PUR als vloerisolatie met HFK's als blaasmiddel zijn voor het milieu afraders.

Tips over isolatiematerialen

01

Kies voor een hoge isolatiewaarde: minstens Rc = 3,5 voor de vloer en Rc = 6 voor het dak. Als je nu isoleert volgens de standaard voor nieuwe huizen, hoef je de isolatie straks niet opnieuw te laten doen. De extra kosten vallen mee. Ga je voor energieneutraal? Kies dan voor een Rc van 6 tot 10.

02

Voor de gevel is bij nieuwbouw een isolatiewaarde van Rc = 4,5 de standaard. Bij bestaande woningen is het vaak lastig en duur om zo ver te gaan. Dan is spouwmuurisolatie een goed begin dat je snel hebt terugverdiend. Extra isolatie met een voorzetwand of tegen de buitenkant van de muur kan je dan later altijd nog toevoegen.

03

Het isolatiemateriaal moet op de juiste manier aangebracht worden: goed vast en onderdelen moeten goed op elkaar aansluiten. Zo voorkom je luchtlekken en koude plekken, waar je energie verliest en condens- en schimmelvorming kan optreden. Dat is ook belangrijk voor de levensduur. Kies daarom een gecertificeerd isolatiebedrijf. Dat vind je via Wij-isoleren.nl. Als je zelf aan de slag gaat: volg de kluswijzers en gebruiksaanwijzing nauwkeurig.

04

Kies géén gespoten PUR voor vloerisolatie met HFK’s als blaasmiddel en géén schapenwol. Beide materialen zijn veel slechter voor het milieu dan alle andere materialen. Bij gespoten PUR voor vloerisolatie zijn HFO’s of water als blaasmiddel veel minder milieubelastend dan HFK’s. Veel vloerisolatiebedrijven bieden dit al aan. Lees meer over deze afraders.

Hoe kies je isolatiemateriaal?

De keuze begint met de vraag waar je het gaat gebruiken en wat de kenmerken van je woning zijn. Ga je het dak, de buitenmuren of de vloer isoleren? Heb je bijvoorbeeld een betonnen vloer of een houten vloer? Is je kruipruimte vochtig en moet het materiaal daar tegen kunnen? Wil je op het platte dak kunnen lopen en moet het materiaal drukvast zijn? Heb je maar weinig ruimte en wil je dun materiaal dat toch goed isoleert? Afhankelijk van de toepassing als vloerisolatie, bodemisolatie, dakisolatie, spouwmuurisolatie, muurisolatie aan de buitenkant of muurisolatie met een voorzetwand vallen bepaalde materialen af of zijn ze juist heel geschikt.

Vervolgens kun je naar de milieu-impact kijken. Ieder materiaal heeft zijn eigen voor- en nadelen wat betreft broeikasgasuitstoot, landgebruik, invloed op de bodem en biodiversiteit, en gifstoffen. Al deze punten en de levensduur van het materiaal geven de volgende voorkeursvolgorde voor het milieu:

  • Iets beter dan gemiddeld: steenwol, glaswol, gerecycled katoen, EPS, biofoam en thermosheets en thermoskussens van warmte reflecterende folie.
  • Gemiddeld: XPS, PIR, PUR (), resolschuim (PF), cellulose, cellenbeton en houtvezel.
  • Iets minder dan gemiddeld: vlas, kurk, cellulair glas.
  • Afraders: gespoten PUR voor vloerisolatie met HFK’s als blaasmiddel en schapenwol.

Deze voorkeursvolgorde is niet absoluut, maar verschilt per toepassing, per constructie en zelfs per fabrikant. Daarom is het belangrijker om te letten op een hoge isolatiewaarde en te zorgen dat het materiaal goed wordt aangebracht (als dat niet goed gebeurt kan het materiaal achteruit gaan en minder goed gaan isoleren). Kies daarom voor een gecertificeerd na-isolatiebedrijf als je de klus laat uitvoeren. Ga je zelf aan de slag? Volg de aanwijzingen van de leverancier van het isolatiemateriaal dan goed op.

De meeste isolatiematerialen gaan 75 tot 100 jaar mee, als ze correct toegepast zijn. Alleen cellulose en vlasplaten hebben een iets kortere levensduur: ten minste 50 jaar.

PUR-platen bevatten geen HFK's. Er bestaat ook gespoten PUR voor vloerisolatie met (minder klimaatbelastende) HFO's of water in plaats van HFK's als blaasmiddel.

Afraders isolatiemateriaal

Gespoten PUR met HFK’s als blaasmiddel

Vloerisolatie met gespoten polyurethaan (PUR) met HFK’s als blaasmiddel is voor het milieu een afrader. De gebruikte HFK's zijn zeer krachtige broeikasgassen, tussen de 800 en 3200 keer sterker dan CO2. Daarom worden deze HFK’s voor gespoten vloerisolatie vanaf 2023 verboden. Het duurt gemiddeld 16 jaar tot het broeikaseffect van PUR-vloerisolatie met HFK’s is goedgemaakt door de CO2-besparing van lager energieverbruik in huis.

Producenten en isolatiebedrijven hebben alternatieven ontwikkeld: gespoten PUR-schuim met HFO’s of water als blaasmiddel. HFO’s zijn ook fluorkoolwaterstoffen, maar zonder krachtig broeikaseffect. De klimaatbelasting van PUR-vloerisolatie met HFO’s is laag, je kan het vergelijken met andere materialen voor vloerisolatie. Veel isolatiebedrijven werken al met PUR-schuim met HFO's of water.

Schapenwol

Schapenwol heeft een veel grotere milieu-impact dan andere isolatiematerialen. De uitstoot van broeikasgassen (CO2, methaan) is 20 keer zo hoog als die van steen- of glaswol en 4 keer zo hoog als die van kunststoffen. De mest van schapen zorgt voor meer stikstof in de bodem, waardoor de biodiversiteit afneemt. En in de schapenvacht wordt veel gif gebruikt tegen ongedierte. Over de hele levenscyclus heeft schapenwol een veel slechter milieuprofiel dan de andere materialen. Om het milieuprofiel te berekenen worden de milieueffecten van het houden van een schaap verdeeld over de wol en het vlees: twee derde wordt toegerekend aan de wol, een derde aan het vlees.

Correct aanbrengen is belangrijk!

Het is belangrijk om het isolatiemateriaal op de juiste manier aan te brengen. Waarom?

  1. Omdat de isolatie dan beter is en langer mee gaat. Het is belangrijk dat materialen goed aansluiten en er geen open naden en koudebruggen overblijven. Door openstaande naden verlies je warmte en kan vochtige lucht uit de woning het isolatiemateriaal en de constructie intrekken. Als het daar neerslaat, kan je schimmel krijgen en gaat de levensduur van de constructie en de isolatie achteruit. Vocht verslechtert ook nog eens sterk de isolatiewaarde van het isolatiemateriaal. Zorg daarom dat materialen goed op elkaar aansluiten met isolatieband of –tape. Pas bij het gebruik van damp-open materialen als steenwol, glaswol en natuurlijke materialen een dampremmende folie toe. Lees daarover meer op Buitenmuur isoleren met voorzetwand of Dakisolatie.
  2. Voor je veiligheid. Als je gaat doe-het-zelven moet je heel precies de gebruiksaanwijzing van een product volgen, zodat je huid niet in aanraking komt met vezels die gaan jeuken of dat je de vezels inademt.
  3. Zodat je de materialen kunt recyclen. Isolatieplaten, dekens en afwerkingsmaterialen kun je vastmaken met schroeven, spijkers of klemmen, of door het materiaal te ondersteunen. Daardoor kun je de materialen later makkelijker van elkaar scheiden en opnieuw gebruiken dan wanneer je ze hebt vastgemaakt met lijm, kit of bouwschuim.

Binnenkant dampremmender dan buitenkant

Als je gaat isoleren moet je er in principe voor zorgen dat de binnenkant van de constructie dampremmender is dan de buitenkant. ’s Winters is de lucht in huis warmer dan buiten. Warme lucht bevat meer vocht dan koude lucht. Je zou kunnen zeggen dat het vocht in je huis dan ‘naar buiten wil’. Als de binnenkant van de constructie niet dampremmender is dan de buitenkant trekt het vocht in het isolatiemateriaal en de constructie en blijft daar opgesloten. Daardoor krijg je schimmel en wordt de levensduur van de constructie bekort. Dit voorkom je door aan de binnenkant een dampremmend materiaal te kiezen of daar een dampremmende folie aan te brengen.

Wat is wat? Materialen toegelicht

De meest gebruikte materialen zijn steenwol, glaswol en EPS. Cellenbeton, PIR, PUR en Resolschuim worden ook veel gebruikt.

Steenwol en glaswol zijn materialen van minerale oorsprong: steenwol is gemaakt van vulkanisch gesteente, glaswol van glasscherven en zand. EPS (‘piepschuim’) is kunststof, gemaakt uit aardolie. Het kan ook gemaakt worden van melkzuur, een natuurlijke grondstof, en heet dan biofoam.

Minerale materialen

Steenwol Dekens en half harde platen. Gemaakt van vulkanisch gesteente met organisch bindmiddel. Goed recyclebaar.
Glaswol Dekens en half harde platen. Grotendeels gemaakt van glasscherven. 100% recyclebaar.
Vacuüm silicium (of VIP) panelen Platen met een vacuüm kern van gebrand silicium met aluminium omhulsel. Hoge isolatiewaarde. Op maat gemaakt.
Aerogelvlokken of dekens uit silicium Vlokken of dekens. Siliciumdeeltjes met meer dan 95% lucht. Zeer hoge isolatiewaarde. Moeilijk verkrijgbaar.
Perliet Korrels. Vulkanisch glas met veel opgesloten luchtbelletjes.
Vermiculiet  Korrels. Brandwerend, isolerend kleimineraal.
Cellulair glas Platen. Ook bekend als foam glas. Hard schuim van een mengsel van glasafval en mineralen. Drukvast en waterbestendig.
Geëxpandeerde klei Kleikorrels van opgeblazen gemalen klei (bekend van plantenbakken in kantoren en zwembaden). 

Kunststof materialen

PF (Fenolformaldehyde) Platen met hoge isolatiewaarde. Resolschuim
PUR (Polyurethaan) Platen of schuim met hoge isolatiewaarde.
PIR (Polyisocyanuraat) PIR is een minder brandbare vorm van PUR schuim. Hoge isolatiewaarde.
XPS (Extruded Polystyrene) Platen van geperste microbolletjes. Drukvaster dan EPS.
EPS (Expanded Polystyrene) Piepschuim. Met lucht of CO2 gevulde, van aardolie gemaakte bolletjes, los of in platen. Kan ook van melkzuur gemaakt worden. Dan heet het biofoam
UF (Ureum Formaldehyde) UF schuim wordt vloeibaar in bestaande spouwmuren gespoten. Het hardt uit tot kunststof hardschuimisolatie.

Natuurlijke materialen

Schapenwol Dekens
Vlaswol Half harde platen en dekens
Geëxpandeerd kurk Platen van bast van de kurkeik. Productie kost veel energie en is vervuilend.
Katoen Dekens en half harde platen
Houtvezel of houtwol  Half harde platen en dekens
Cellulosevezel Vlokken en dekens van vezel uit oud papier
Hennepvezel Half harde platen en dekens. Ook als hennepkalkblokken. 
Kokos Half harde platen

Overige materialen

Thermoskussens en thermosheets Polyesterfolie met aluminiumcoating, soms als 'multifolie' met tussenlagen van vezelmateriaal (natuurlijk of synthetisch)
Cellenbeton Lichte bouwblokken van kalk, cement en zand. Bevat veel gesloten cellen met daarin stilstaande lucht.
Schuimbeton Licht, ter plaatse gestort beton met veel cellen met stilstaande lucht.

NB: isolatiematerialen hebben vaak een merknaam die anders is dan de namen van bovenstaande materialen waar ze van zijn gemaakt.

4 fabels over isolatiematerialen

PUR en gezondheid

In een aantal gevallen hebben bewoners melding gemaakt van gezondheidsklachten na het aanbrengen van PUR-schuim voor vloerisolatie. Bij het aanbrengen worden ter plekke twee stoffen gemengd. Als de mengverhouding van deze stoffen niet goed is, kan een verhoogde hoeveelheid gas vrijkomen. Het vermoeden bestaat dat bewoners met klachten hier ziek van werden. Het gas kan alleen in de woning vrijkomen als het PUR-schuim ter plekke gemengd wordt. Bij kant en klare PUR producten zoals PUR-schuimisolatieplaten zijn dit soort klachten uitgesloten.

Onderzoeksinstituut TNO heeft in augustus 2013 geconcludeerd dat de kans op gezondheidsklachten klein is als PUR-schuim vloerisolatie in een woning met een betonnen vloer correct wordt aangebracht, maar dat klachten niet volledig uit te sluiten zijn.

Als reactie op de klachten zijn de richtlijnen voor het aanbrengen van PUR-schuim aangescherpt door de Europese brancheorganisatie voor PUR-schuim en de brancheorganisatie van verwerkers van gespoten PUR-schuim:

  • Bewoners moeten voortaan tijdens en kort na de werkzaamheden hun huis uit als de woning met PUR-schuim wordt geïsoleerd.
  • Er is een verplichte opleiding, certificering en onafhankelijke controle van verwerkers en installaties voor gespoten PUR-schuim (polyurethaanschuim). Gecertificeerde bedrijven die aan alle eisen voldoen, vind je op Wij-isoleren.nl.
  • Voorlichting aan bewoners is verplicht over veiligheidsmaatregelen vooraf, tijdens en na het aanbrengen van gespoten PUR-schuim.

Meer informatie

Op de site van NIBE staat een lijst met isolatie-producten, die vanwege een gunstig milieuprofiel het DUBOkeur keurmerk dragen. Als je je registreert kan je op de site van NIBE uitgebreide milieubeoordelingen van verschillende materialen bekijken.