Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Tips voor een bijenvriendelijke tuin

Bijen maken niet alleen honing, ze bestuiven ook bloemen en planten. Bijen en hommels zijn dus belangrijk voor de natuur en ons voedsel. De laatste jaren sterven er meer bijen dan normaal. Met een bij-vriendelijke tuin help jij de bijen om te overleven.

Tuin met bloemen en gieter. Een groene tuin help tegen wateroverlast/

Wilde bijen en honingbijen zijn onmisbaar voor de fruitteelt en het verbouwen van andere gewassen. Maar bijen hebben het moeilijk: er sterven veel bijen door ziektes en parasieten, bestrijdingsmiddelen (neonicotinoïden) en doordat er te weinig verschillende bloemen in tuinen en op velden staan. Van de 338 bijensoorten die ooit in Nederland voorkwamen, staat meer dan de helft op de lijst van bedreigde soorten (Rode Lijst) en zijn er al 35 verdwenen. Met de tuintips van Milieu Centraal help jij om de bijensterfte tegen te gaan.

Tips voor bijen in je tuin

  • 1

    Zet bloemen in je tuin of op je balkon waar honingbijen en wilde bijen op afkomen. Kies bloemen die in verschillende maanden bloeien: bijen hebben van het voorjaar tot in de herfst bloeiende planten nodig. Check de bloemetjes- en bijtjeskalender

  • 2

    Zorg dat bijen in je tuin kunnen nestelen. Zet bijvoorbeeld een bijenhotel neer en zorg voor rommelhoekjes in de tuin.

  • 3

    Heb je last van andere insecten? Gebruik preventieve en milieuvriendelijke maatregelen om ze te bestrijden. Zie Plagen in de tuin bestrijden.

  • 4

    Check het etiket: vermijd spuitbussen, korrels of andere bestrijdingsmiddelen die de volgende stoffen bevatten: imidacloprid, thiacloprid, of acetamiprid. Dit zijn neonicotinoïden die giftig zijn voor de bij.

  • 5

    Koop het liefst biologische zaden en planten: die zijn niet met gif (neonicotinoïden) behandeld.

Oorzaken bijensterfte

Er zijn verschillende oorzaken voor de bijensterfte. Eén oorzaak is het gebrek aan voedsel: door de intensieve landbouw en verstedelijking zijn er minder (verschillende) bloemen. Vooral wilde bijen hebben daar last van: ze zijn afhankelijk van bloemen in hun directe omgeving. Honingbijen en hommels kunnen langere afstanden vliegen en hebben dus meer mogelijkheden om voedsel te vinden. Honingbijen hebben meer last van de varroamijt en parasieten, waardoor zelfs complete bijenvolken sterven. Maar de belangrijkste oorzaak voor de bijensterfte is waarschijnlijk het gebruik van neonicotinoïden: een veelgebruikt bestrijdingsmiddel.

Neonicotinoïden: schadelijke pesticiden voor bijen

Neonicotinoïden zijn bestrijdingsmiddelen (pesticiden) tegen insecten die planten eten of leegzuigen. Deze insecticiden worden veel gebruikt in de land- en tuinbouw, al wordt het gebruik van neonicotinoïden steeds meer aan banden gelegd. Veel (bloemen)zaden worden met de insecticiden behandeld: in de fabriek dompelen ze de zaden onder in het middel. Als het zaad ontkiemt, verspreidt het gif zich door de hele plant. Via de nectar en het stuifmeel van de bloemen komt het bij de bijen terecht. Heel kleine hoeveelheden van de stof zijn al giftig.

Neonicotinoïden komen ook voor in mierenlokdozen en vliegenvangers die gewoon in de winkel te koop zijn. Het gif breekt moeilijk af en blijft lang in de grond of het water aanwezig.

Zo help je de bij

Vermijd neonicotinoïden

Vermijd spuitbussen, korrels, kakkerlak- en mierenlokdozen, houtverd, vlooienbanden of vliegenvangers waar neonicotinoïden in zitten. Staat er op het etiket: imidacloprid, thiacloprid, of acetamiprid? Dat zijn stoffen die je niet wilt hebben. Op Ctgb.nl vind je een lijst van producten waar neonicotinoïden in zitten.

Op Plagen in de tuin bestrijden en Schimmels en vraatinsecten vind je tips om milieuvriendelijk plagen tegen te gaan.

Plant of zaai bloemen voor bijen in je tuin

Hommel op paarse bloem. Met bloemen in de tuin help je de bijen.

Met de juiste bloemen en planten maak je je tuin aantrekkelijk voor bijen. Inheemse bloemen, die oorspronkelijk in Nederland voorkomen, zijn belangrijk. Verder is het belangrijk dat er van het vroege voorjaar tot de late herfst voldoende bloemen zijn. Plant of zaai dus bloemen die in verschillende maanden bloeien. Vooral wilde bijen hebben genoeg bloeiende planten nodig in de omgeving van hun nest, omdat ze niet ver vliegen.

Bloemetjes en bijtjeskalender

Op de bloemetjes- en bijtjeskalender vind je per maand voorbeelden van bloemen waar bijen dol op zijn. Deze kalender is gebaseerd op informatie van onder andere de Vlinderstichting. 

Bijen en bloemen kalender.jpg

 Er zijn natuurlijk veel meer bijvriendelijke bloemen zoals je kunt nakijken in deze brochure over biodiversiteit in je tuin (pdf).  Bekijk hieronder een paar voorbeelden. 

Bijen houden van borage (komkommerkruid).

Komkommerkruid (borage)

Gele wederik (lysimachia): voedsel voor bijen.

Wederik (lysimachia)

Stokroos (alcea rosea) trekt bijen aan.

Stokroos (alcea rosea)

Slangenkruid (echium), favoriete bloem van bijen.

Slangenkruid (echium)

Speenkruid (ficaria verna) past in een bijenvriendelijke tuin.

Speenkruid (ficaria verna)

Bijen houden van borage (komkommerkruid).
Gele wederik (lysimachia): voedsel voor bijen.
Stokroos (alcea rosea) trekt bijen aan.
Slangenkruid (echium), favoriete bloem van bijen.
Speenkruid (ficaria verna) past in een bijenvriendelijke tuin.

Koop biologische zaden en planten en eet biologisch

Veel zaden, bollen of planten zijn behandeld met neonicotinoïden. Daardoor komt het gif vanzelf in de plant en bloemen terecht. Koop het liefst biologische zaden en planten. Je vindt ze onder meer via Zaadgoed en Wilde Weelde.

Ook biologisch eten helpt: zo stimuleer je een landbouw zonder neonicotinoïden. Koop ook liever biologische bloembollen.

Rommelhoekjes en bijenhotels om in te nestelen

Wilde bijen en hommels maken nesten in de grond of in rommelhoekjes met vermolmde stronken en holle takjes. Zonnige, niet vol begroeide plekjes zijn favoriet voor bijen die in de grond nestelen. Laat in de winter ook wat uitgebloeide planten staan.

Blokken hout met gaatjes. Met een bijenhotel in de tuin help je de bijen.

Je kunt ook nestkasten of bijenhotels neerzetten. Die kun je kant-en-klaar kopen bij het tuincentrum of zelf maken van simpele materialen als rietstengels, bamboestokjes en houtblokken waarin je gaten boort. Het liefst zijn de gaatjes verschillend van grootte en diepte (4 tot 20 cm diep en 3 tot 8 mm doorsnee) en glad afgewerkt aan de voorkant (schuur splinters weg). De achterkant van de stengels en gaten moet dicht zijn. Zorg voor een afdakje tegen regenwater en plaats het bijenhotel met de opening naar het zuiden. Je kunt het hotel zo klein en groot maken als jij wilt. Op www.bijenhotels.nl vind je tips en voorbeelden. 

Vraag je gemeente om minder vaak te maaien

Houdt jouw gemeente bermen en parken keurig kort? Vraag of ze voortaan bloemen laten staan en pas na de bloeitijd maaien. Bijen hebben dan meer voedsel. In sommige gemeenten kun je zakjes met zaden van wilde bloemen krijgen om in je eigen tuin te zaaien. Vraag je gemeente naar de mogelijkheden.

Bij of wesp?

Bijen en wespen lijken op elkaar, maar zijn andere insecten. Bijen eten nectar en stuifmeel van bloemen. Ze laten mensen meestal met rust, tenzij ze zich erg bedreigd voelen. Wespen komen op alle zoetigheid af en zijn agressiever. Meestal zijn het wespen die ’s zomers overlast geven en geen bijen. Lees milieuvriendelijke tips tegen overlast door wespen.

Meer informatie

Terug naar boven