Hoe beter planten bij jouw tuin passen, hoe sterker en gezonder ze zullen zijn. Ook kun je de dieren en natuur een handje helpen, door te kiezen voor planten die van nature in Nederland voorkomen en gifvrij zijn gekweekt. Milieu Centraal geeft tips voor het kiezen van de juiste planten en bomen voor een tuin vol leven.
Begin dichtbij en met deze tips voor meer biodiversiteit rond je huis.
Als je kiest voor inheemse planten op de juiste plek, draag je bij aan de
inheemse biodiversiteit . Bovendien zijn je planten dan beter bestand tegen plagen en ziekten, omdat zij optimaal zijn aangepast aan hun omgeving. Kies bij voorkeur voor planten met een milieukeurmerk of kweek je planten zelf op. Op die manier houd je de milieu-impact van je tuin zo laag mogelijk. Zorg ook voor bomen, struiken en planten met een dichte takkenstructuur en eetbare vruchten. Zo maak je je tuin gastvrij voor vogels en andere dieren.
01
Vermijd invasieve exoten: dit zijn planten en dieren die hier niet thuishoren en zich snel voortplanten.
02
Kies voor gifvrij, inheems en lokaal (uit de omgeving) om de biodiversiteit te stimuleren.
03
Begin klein: het opkweken van planten, struiken en bomen is belastend voor het milieu, zeker ook wanneer dit in een kas gebeurt. Kies daarom voor klein beginnen met kleine/jonge planten of zelfs voor het zelf opkweken uit bollen en zaden.
04
Pas je plantenkeuze aan bij de tuin. Kijk goed wat zonnige en schaduwrijke plekken zijn en onderzoek welke bodem jouw tuin heeft.
05
Kies voor verschillende soorten planten. Op die manier trek je ook verschillende soorten beestjes naar je tuin.
06
Kies voor planten die goed aangepast zijn aan een veranderend klimaat. Bijvoorbeeld planten die niet veel water nodig hebben; dan hoef je minder vaak te sproeien en bespaar je water. Kijk hiervoor op het labeltje bij de plant.
07
Zorg ervoor dat de tuin een groot deel van het jaar bloeiende planten heeft. Zo help je vlinders, bijen en andere nuttige insecten aan voedsel.
Plant- en diersoorten die hier niet van nature leven maar door menselijk handelen hier gekomen zijn, noem je exoten. Exotische planten kúnnen wel voedsel bieden voor insecten, maar ze helpen de meest kwetsbare soorten in de Nederlandse natuur meestal niet. Bovendien kunnen exoten de natuur uit balans brengen. Ze kunnen woekeren of een plaag vormen waardoor ze het andere soorten moeilijker maken. Wanneer ze overlast veroorzaken noemen we ze invasieve exoten. Op de Unie-lijst invasieve exoten kun je zien welke planten invasieve exoten zijn. Op Tuin er niet in! check je of een plantensoort invasief is. En krijg je tips voor goede alternatieven.
Koop je planten in tuincentra? Dan neem je onbedoeld insecten en andere dieren mee die in de plant of pot leven. Soms zijn dit invasieve exoten die meekomen met planten die in het buitenland zijn gekweekt en hier voor overlast zorgen. Soms hebben de soorten ook in Nederlandse tuincentra een kolonie gevormd en komen ze via deze route in de planten terecht.
Met deze tips verklein je de kans op schadelijke meelifters en op het verspreiden van invasieve plantensoorten:
Voorkom verspreiding. Op sommige plekken kun je sierplanten kopen die gaan woekeren omdat het een invasieve exoot is.
Inheemse planten zijn planten die van oorsprong op een plek voorkomen. Zij hebben zich over de afgelopen honderden jaren aangepast aan de natuur om zich heen. Zij zijn voor hun voorplanting (verspreiding van zaden en bestuiving) daarom vaak afhankelijk van lokale insecten en (dier)soorten. Ook zijn ze soms afhankelijk van lokale schimmels in de bodem voor een optimale groei. Andersom zijn lokale insecten ook weer afhankelijk van deze soorten voor hun voorplanting of voedsel. Denk aan deze tips als je planten aanschaft:
Planten die goed zijn voor de biodiversiteit zijn vrij van (gif)stoffen (pesticiden). Pesticiden zijn niet alleen schadelijk voor de plaagdieren waarvoor ze bedoeld zijn maar ook voor insecten zoals bijen. Koop daarom het liefst biologische planten, dan weet je zeker dat er geen gif is gebruikt en lopen insecten geen gevaar. Vraag bij tuincentra om gifvrij geteelde producten of koop planten bij retailers die zich hebben aangesloten bij de 'Ambitie gewasbescherming in de sierteelt'. Op de Biotuinwijzer vind je een overzicht van natuurlijkvriendelijke en/of biologische tuinen en kwekerijen.
Keurmerken zoals EU-biologisch en Demeter garanderen dat planten, bollen en zaden gifvrij zijn. Het keurmerk On the way to PlanetProof stelt hoge eisen op het gebied van duurzaamheid. Controleer altijd goed het logo, want sommige logo’s kunnen misleidend zijn. Een logo met bijvoorbeeld een bijtje betekent niet per se dat een plant bijvriendelijk is.
Breng bij voorkeur zelf je planten groot in je eigen tuin. Hoe groter de plant bij aankoop is, hoe groter de milieubelasting voordat de plant in de tuin staat. Het opkweken van planten en hun transport kost namelijk land, water en energie. Daarnaast worden er vaak bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt. Ook worden planten vaak opgekweekt in grond waar turf inzit. Bij het winnen van turf komt veel CO2 vrij. Bij meerjarige planten is de milieubelasting kleiner: eenmaal gekweekt heb je er nog jaren plezier van. Kies dus voor meerjarige planten en voor kleine planten, zaden en bollen. Of ruil stekjes of zaden met buren en vrienden.
De kans op een mooie, gezonde tuin is veel groter als je uitgaat van de natuurlijke situatie. Een plant die op de goede plek staat, leeft langer en is gezonder waardoor hij minder vatbaar is voor plagen. Kies daarom voor planten en struiken die bij jouw tuin passen en plant ze op een plaats waar ze goed gedijen.
Als je een nieuwe tuin aanlegt of je oude opnieuw inricht, is het slim om de tuin vooraf in kaart te brengen: waar komt veel zon, welke plaatsen liggen in de schaduw? Wat is de grondsoort, hoe vochtig of juist droog is het lokaal? Als er al planten in je tuin staan, noteer dan ook of ze floreren: dat zijn soorten die het in jouw tuin goed doen. Je kunt dan op zoek gaan naar vergelijkbare plantensoorten.
Op schaduwrijke plekken met een vochtige bodem voelen planten met een groot, dun bladoppervlak zich prettig; zij verliezen namelijk veel water. Planten met een klein, dik en leerachtig blad doen het goed op een droge, hete plek. Bodembedekkers helpen voorkomen dat de bodem uitdroogt. Zet ze bijvoorbeeld onder bomen: die onttrekken vaak veel vocht aan de grond.
Zorg ook dat nieuwe planten plek hebben in je tuin om te groeien. Heb je niet voldoende ruimte? Maak dan eerst ruimte door bijvoorbeeld tegels te wippen of bijvoorbeeld de schutting te vervangen door een haag. Zet jonge planten niet te dicht op elkaar: na verloop van tijd verdringen ze elkaar.
Meer biodiversiteit in je tuin krijg je door meer soorten planten te planten. De juiste mix op de juiste plek trekt insecten aan en daar komen weer vogels op af. Als je verschillende soorten planten in je tuin plaatst, is de kans ook kleiner dat een vraatinsect snel grote schade aanricht. Denk bij afwisseling ook aan water en hoogte. Zo doen inheemse vijverplanten het goed bij een vijver of wadi (een kuil die regenwater opvangt). Met stenen of een zandhellinkje kun je inheemse klim- of rotsplanten laten klimmen. Heb je een grasveld? Een gazon alleen draagt niet veel bij aan de biodiversiteit. Je kunt kruidenzaden door je graszaad mengen bij het inzaaien of een stuk gras inruilen voor een inheemse bloemenweide. Hoe meer inheemse soorten een plek krijgen des te groter wordt de biodiversiteit van je tuin.
Door klimaatverandering worden onze winters natter, maar krijgen we in de zomer vaker droge periodes. Vermijd daarom planten die slecht kunnen omgaan met droogte. Een voorbeeld is de hortensia: deze plant heeft veel water nodig. Kies in plaats daarvan voor planten die beter bestand zijn tegen droogte zoals kruiptijm, blauwgras en wild kattenkruid.
Schaduw helpt het beste tegen hitte. Daarom zorgen bomen in je tuin voor verkoeling tijdens hete zomers. Kies voor bomen die goed tegen de droogte en tegen felle zon kunnen. Zonnebrand (schade door felle zon) komt voor bij bomen zoals esdoorn, kastanje, haagbeuk, beuk, es, beverboom, els en linde.
Houd rekening met de windrichting bij het planten van bomen. Bomen houden wind tegen, maar een briesje kan juist fijn zijn tijdens een hete, droge zomer. Let bij het planten van bomen ook op de stand van zon in jouw tuin. Je wilt het liefste schaduw tussen 12:00 en 16:00 uur. Kijk waar de zon op dat tijdstip staat in jouw tuin en plant de boom op de juiste plek.
Bomen vangen ook luchtverontreiniging weg. Helaas betekent het plaatsen van een boom niet dat de lucht in je tuin nu schoner zal zijn. De boom in jouw tuin draagt wel een steentje bij aan het filteren van de lucht door de natuur in het algemeen. Verschillende soorten bomen en struiken filteren verschillende soorten luchtvervuiling. Bomen en struiken zijn over het algemeen beter in het wegvangen van verontreiniging dan kleinere planten.
Met voedselplanten voor bijen, vogels en andere (kleine) dieren ondersteun je lokale diersoorten optimaal. Planten en bloemen die aantrekkelijk zijn voor dieren houden het natuurlijk evenwicht in de tuin in stand. Nectarrijke bloemen trekken insecten aan die op hun beurt weer worden gegeten door vogels. Bloemzaden zijn een lekker maaltje voor vogels en knaagdieren. Vogels zijn handige hulpjes bij de bestrijding van luizen en slakken, en ook egels en spitsmuizen eten graag slakken.
Wilde bijen halen nectar en stuifmeel op klokjessoorten (Campanula), bramen, speenkruid en struikheide. Honingbijen worden aangetrokken door klimop, slangenkruid en tijm. Kies bloemen die in verschillende maanden bloeien: bijen hebben van het voorjaar tot in de herfst bloeiende planten nodig.
Aan de bloeiwijze van bloemen kun je zien of bijen goed bij het stuifmeel en de nectar kunnen. Gecultiveerde tuinplanten zijn vaak frustrerend voor insecten die van stuifmeel en nectar leven. Deze hebben vaak dubbelgevulde bloemen: de gevulde bloem zorgt ervoor dat ze niet bij de voedselbron kunnen komen. Vaak hebben deze gevulde bloemen ook geen meeldraden meer en valt er dus ook geen stuifmeel te halen. Kies daarom voor enkelvoudige bloemen.
Op de kalender hieronder vind je verschillende vogelvriendelijke struiken en bomen die oorspronkelijk in Nederland voorkomen. Planten en bomen die aantrekkelijk zijn voor vogels zijn bijvoorbeeld meidoorn, hazelaar, wilde liguster en hulst. Omdat ze in verschillende maanden vruchten geven, kunnen vogels elk seizoen smullen van besjes, noten, kersen en andere vruchten.
Je maakt jouw tuin ook gastvrij voor dieren door te kiezen voor planten, struiken en bomen waar dieren beschutting en nestplekken kunnen vinden. Bomen trekken vogels, kleine dieren en insecten aan die op zoek zijn naar voedsel, beschutting en een geschikte nestplaats. Vooral bomen en struiken met een dichte takkenstructuur, een ruwe schors, bloemen en eetbare vruchten zijn aantrekkelijk voor dieren. De inheemse Zomereik heeft bijvoorbeeld een nauwe relatie met wel 400 diersoorten.
Ook als je weinig ruimte hebt, kun je met bomen en struiken een gevarieerde tuin aanleggen die aantrekkelijk is voor dieren. Lijsterbes en vogelkers blijven klein en zijn geliefd bij vogels. Sleedoorn is een goede gastheer voor talloze insecten die als voedsel dienen voor vogels en vleermuizen. Vogels nestelen graag in natuurlijke heggen zoals veldesdoorn, liguster en beuk. Maar ook in groenblijvende heggen als taxus en hulst. Klimop groeit tegen de muur en leent zich ook goed voor vogelnesten.
Bij het kiezen van planten voor je tuin kun je ook planten kiezen die helpen bij het tegengaan van plagen en onkruid. Heb je bijvoorbeeld vaak last van slakken in je tuin? Overweeg dan om planten te kiezen waar slakken niet van houden. En als je veel last hebt van onkruid, kies dan voor inheemse bodembedekkers. Door deze bodembedekkende planten te plaatsen op kale plekken in je tuin, voorkom je dat onkruid kan groeien.
Laatst gewijzigd: 24 juni 2026
Groene tuinen zijn oases in een dorp of stad. Vogels, insecten en andere dieren vinden hier voedsel en schuilplaatsen. Ook zit je er zelf in de zomer koeler bij en kan regenwater in een groene tuin goed wegzakken. Ontdek hier alle voordelen van een groene tuin.
Tijdens hoosbuien valt er in korte tijd erg veel water. Omdat dit soort buien steeds vaker voorkomt, is het risico op wateroverlast groter. Het riool kan al dit water niet altijd aan, waardoor het water op straten, in huizen en in kelders terechtkomt. Met een groene tuin, het opvangen van regenwater en een groen dak help jij om wateroverlast te verminderen.
Bijen, vlinders en andere insecten zijn belangrijk voor de natuur en ons voedsel. Zo bestuiven bijen en vlinders bloemen en helpen lieveheersbeestjes bij het bestrijden van bladluis. Het gaat alleen niet goed met de insecten. Met deze tips voor een insectvriendelijke tuin help jij bijen, vlinders en andere insecten in je tuin.
Zwakke planten, verkleurde bladeren, of vreemde spinsels? Misschien heeft jouw plant een schimmel. Ontdek op deze pagina hoe je schimmels kunt herkennen en wat je hiertegen kunt doen.
