Wet Natuurbescherming

Wanneer je iets verandert aan je huis of tuin kan je kwetsbare planten en dieren verstoren of zelfs doden. Dat is niet goed voor de natuur en verboden volgens de Wet Natuurbescherming: de regels waar iedereen zich aan moet houden om Nederlandse planten en dieren te beschermen. Ontdek waar je thuis op moet letten en welke diersoorten extra bescherming krijgen van de wet.

Zonder dat je het doorhebt kun je het leven van dieren en planten verstoren. Dat is niet goed voor de natuur en en daarbij kun je de Wet natuurbescherming overtreden. Bijvoorbeeld als je de spouwmuur laat isoleren, een aanbouw plaatst, gaten in je gevel dichtmaakt, als je zonnepanelen (laat) installeren, wanneer je flink gaat snoeien of een schuurtje weghaalt. Het is belangrijk om te weten waar je op moet letten bij maatregelen rond je huis zodat je geen beschermde soorten in gevaar brengt. Ook als je iets door een bedrijf laat doen ben jij als opdrachtgever verantwoordelijk om natuur te beschermen.

Biodiversiteit is een maat voor de soortenrijkdom van de natuur: hoeveel verschillende soorten er voorkomen, wereldwijd of in een bepaald gebied.

Deze soortenrijkdom gaat over alles wat leeft: van bomen, planten, dieren en insecten tot aan paddenstoelen en bacteriën. Gebieden met hoge biodiversiteit bevatten veel verschillende soorten, gebieden met lage biodiversiteit hebben weinig verschillende soorten.

Alle soorten hebben hun eigen rol in de natuur. Hoe meer verschillende soorten in een bepaald gebied, hoe gezonder de natuur. Die kan dan eventuele verstoringen beter opvangen en plagen krijgen minder gauw een kans om de overhand te krijgen. Biodiversiteit staat wereldwijd onder druk. Soorten sterven onder andere uit omdat hun leefgebied verdwijnt, het landschap eentoniger wordt of omdat bestrijdingsmiddelen veel meer soorten doden dan alleen die waartegen ze worden ingezet. Algemene soorten worden daardoor vaak algemener, en zeldzame soorten zeldzamer. Kortom: de diversiteit neemt dan af.

Let op de Wet Natuurbescherming...

  1. 01

    … als je je huis gaat isoleren. Je moet rekening houden met beschermde vogels en vleermuizen.

  2. 02

    ... bij overlast van muizen/ratten. Niet alle naden, en kieren en gaten in de gevel kun je dichten of versperren zonder dat daarbij andere dieren, zoals vleermuizen, worden gehinderd.

  3. 03

    … als je zonnepanelen plaatst. Je mag sommige nesten en schuilplaatsen niet verstoren.

  4. 04

    … als je een buitenmuur, schuur of schoorsteen gaat slopen. Je moet rekening houden met beschermde vogels en vleermuizen.

  5. 05

    … wanneer je flink gaat snoeien of bomen kappen. Nesten in gebruik (broeden) door inheemse vogels mag je niet aantasten.

  6. 06

    … als je flink gaat verbouwen zoals bij een aanbouw, dakkapel of opbouw.

  7. 07

    ... als je een asbestdak gaat verwijderen, daarbij kunnen (nestplekken van) vogels of vleermuizen worden verstoord

De Wet Natuurbescherming beschermt biodiversiteit

De Wet Natuurbescherming (Wnb) heeft als doel om natuurgebieden en plant- en diersoorten in Nederland te beschermen. De wet moet ervoor zorgen dat de soortenrijkdom van planten en dieren in de natuur blijft bestaan en dat kwetsbare soorten niet verdwijnen. Veel verschillende plant- en diersoorten zorgen dat de natuur tegen een stootje kan. Wereldwijd en ook in Nederland staat de biodiversiteit onder druk omdat soorten verdwijnen.

De Wet Natuurbescherming is gericht op het beschermen van planten en dieren die hier van nature voorkomen (ookwel ‘inheemse flora en fauna’). Het gaat om veel planten en dieren in de natuur, maar bijvoorbeeld niet om huisdieren of duiven in de stad. Sommige soorten - zoals vleermuizen, gierzwaluwen en steenuilen - zijn zo kwetsbaar in Nederland dat ze extra bescherming nodig hebben. In de wet staan extra voorschriften om de kwetsbare inheemse soorten te beschermen.

Het is algemeen verboden om dieren te hinderen, verstoren en doden. Vrijwel iedereen weet dat je niet op dieren mag jagen of zomaar een boom mag omkappen in het bos. Maar de wet gaat nog een stukje verder. Je mag ook geen nestplekken weghalen of beschermde dieren verstoren in en rond je huis. En dat kan gebeuren bij sommige maatregelen zoals na-isolatie, een verbouwing, zonnepanelen plaatsen of naden en kieren dichten.

Welke dieren zijn beschermd?

Beschermde dieren De Wet Natuurbescherming beschermt honderden diersoorten. Je mag de dieren (fauna) niet doden of in gevaar brengen. Ook mag je ze niet hinderen door een nest- of verblijfplaats weghalen of de toegang ertoe te blokkeren. Bekijk de lijst

Wet Natuurbescherming en huizen verduurzamen

De wetgeving voor natuurbescherming zit soms in de weg bij het verduurzamen van huizen. Overheden zoals provincies en gemeentes proberen oplossingen te vinden om natuurbescherming goed te laten aansluiten bij maatregelen om te verduurzamen. Dat is nog in ontwikkeling.

Soortenmanagementplan (smp)

In een aantal provincies wordt al gewerkt met een ontheffing voor duurzame maatregelen via een soortenmanagementplan (smp). Dit is een plan waarin voor een bepaald gebied in één keer bekeken wordt in hoeverre bepaalde maatregelen de natuur schaden. Als het soortenmanagementplan nog in ontwikkeling is noem je dat een pre-smp.

Ook wordt er in sommige regio’s al geïsoleerd volgens de methodiek ‘Natuurvriendelijk isoleren’. Deze methodiek en soortenmanagementplannen zijn echter nog niet in het hele land beschikbaar. Wat moet je doen als je nú aanpassingen doet aan je woning die mogelijk gevolgen hebben voor beschermde soorten onder de Wet Natuurbescherming?

Hoe volg je de wet bij een maatregel aan je huis?

Ga na of de maatregel dieren kan verstoren

Bij een bestaande woning zijn dit maatregelen waarvan bekend is dat dieren in de knel kunnen komen: spouwmuurisolatie, buitengevelisolatie, buitendakisolatie, isolatie van borstweringen, zonnepanelen plaatsen, slopen van schoorstenen, schuren, buitenmuren of daken. Neem je zo'n maatregel dan moet je laten controleren of er beschermde diersoorten (kunnen) zitten en zo ja, een ontheffing aanvragen.

Ontheffing aanvragen voor verduurzamende maatregelen

Verduurzamen - zoals je huis isoleren en zonnepanelen plaatsen - dient een publiekelijk belang. Daarom kun je een ontheffing krijgen op de Wet Natuurbescherming. Om dit makkelijker te maken kun je je gemeente vragen of er een Soortenmanangementplan is (smp of pre-smp).

Met een ontheffing kun je de verduurzamende maatregelen laten uitvoeren. Ook dan moet je nestplekken die verloren gaan compenseren en de maatregelen zó uitvoeren dat er geen dieren kunnen doodgaan.

Wist je dat... ... een ontheffing voor duurzame maatregelen snel is geregeld als je gemeente een soortenmanagementplan (smp of pre-smp) heeft.

Heeft je gemeente geen soortenmanagementplan?

Controleer of er dieren zitten

Heeft je gemeente geen smp of pre-smp, dan geldt het volgende: je moet uitsluiten dat er beschermde soorten zitten op of rond de plek van de maatregel. Dat gaat bij een groot deel van de woningen om vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen. Je herkent dieren bijvoorbeeld aan uitwerpselen bij gaten, het aan- en afvliegen van vogels of vleermuizen en geluiden die op de aanwezigheid wijzen.

Laat een quickscan uitvoeren

Als je zelf ziet dat er mogelijk beschermde dieren huizen in je huis kun je een uitgebreid ecologisch onderzoek laten uitvoeren. Als je niet weet of ze er kunnen zitten begin je met een ecologische quickscan (kosten 400 euro) om uit te sluiten dat er dieren kunnen zitten.

Ecologisch onderzoek

Kunnen ze er zitten, maar weet je niet zeker dat ze er zijn? Bij twijfel moet je waarschijnlijk alsnog een ecologisch onderzoek doen en dat kan duizenden euro’s kosten. Als uiteindelijk blijkt dat er beschermde dieren zitten moet je een ontheffing aanvragen.

Quickscan of onderzoek?

Specialist inschakelen? Vind specialisten in je omgeving voor een ecologische quickscan of een onderzoek via het Netwerk Groene Bureaus

Checklist verbouwen zonder schade aan de natuur

  • Maak zoveel mogelijk plek voor groen op en rond je huis.

  • Creëer geschikte nestplekken voor vogels en vleermuizen.

  • Laat dieren en dierennesten met rust – zeker in het broedseizoen

  • Vraag isolatiebedrijven of ze bekend zijn met ‘natuurvriendelijk isoleren

  • Vraag zonnepanelenaanbieders om ‘buiten het broedseizoen’ te plannen.

  • Dicht geen gaten en kieren in spouwmuren van 7mm of groter boven de 2 meter hoogte.

  • Pas op met slopen van buitenmuren, schoorstenen, dakpannen en daken.

Je huis isoleren en de Wet Natuurbescherming

Verduurzamen van je huis door te isoleren is belangrijk om energie te besparen. Als er in je huis ook dieren zoals vogels of vleermuizen kunnen zitten mag je volgens de wet niet zomaar isoleren. Het is verboden om beschermde soorten te verstoren of doden. Bekijk welke stappen je moet volgen voor de wet.

Als je een ontheffing krijgt op basis van een smp of pre-smp kan dit zijn op voorwaarde dat je isolatiebedrijf werkt volgens de methode 'natuurvriendelijk isoleren'. Het is verstandig om je isolatiebedrijf te vragen of ze bekend zijn met de methode ‘natuurvriendelijk isoleren’.

Natuurvriendelijk isoleren werkt zo:

  • Rekening houden met broedseizoenen van vogels en kraam- en overwinteringsperiode van vleermuizen.
  • Kapjes plaatsen over openingen zoals gaten in de gevel. Dankzij deze ‘exclusion flaps’ kunnen vleermuizen wel wegvliegen, maar niet terug.
  • Vervangende verblijfplaatsen voor vleermuizen maken door ruimte over te laten in de spouw of het ophangen van kasten.
  • Bij dakwerkzaamheden vervangende vogelnestplaatsen aanbrengen onder het dak en/of aan de gevel.
  • Melding maken van isolatie voor toezicht.

Zonnepanelen en dieren op het dak

Onder de dakpannen van schuine daken kunnen nesten zitten van beschermde vogels zoals een huismus of gierzwaluw. En op een plat dak van een scholekster en visdief. Volgens de wet moet je zeker zijn dat er geen nest zit van een beschermde soort. Deze nesten moet je tijdens het broedseizoen met rust laten. Buiten het broedseizoen mag je wel een leeg nest weghalen. Plan dus de installatiewerkzaamheden buiten het broedseizoen, dat is vóór 1 april of ná 1 augustus.

Wist je dat... Het broedseizoen loopt van 1 april tot 1 augustus. Bescherm vogels en plan werkzaamheden zoals zonnepanelen plaatsen ervoor of erna.

Bomen kappen of groen weghalen

Je mag volgens de Wet Natuurbescherming geen beschermde planten of dieren in gevaar brengen. Ga je in het broedseizoen bomen of grote planten snoeien waardoor vogelnesten in gevaar komen dan kun je de wet overtreden. Plan snoeiwerk dus buiten het broedseizoen.

Natuurgebieden met veel soorten bomen en planten zijn belangrijk voor de biodiversiteit. Daarom mag je niet het bos of park ingaan om bomen of struiken te kappen. Met betrekking tot planten heb je in je tuin zelden of nooit te maken met de Wet Natuurbescherming. Let wel op regels van je gemeente als je bomen gaat kappen. En besef je dat je de natuur helpt door te kiezen voor zo veel mogelijk bomen en groen, liefst inheems, en zo min mogelijk bestrating in je tuin.

Naden en kieren dichten om muizen en ratten te voorkomen

Ook als je last hebt van ratten of muizen moet je rekening houden met de Wet Natuurbescherming. In je spouwmuur kunnen namelijk vleermuizen zitten en je mag de gaten die vleermuizen toegang geven niet zomaar dichtmaken. Vleermuizen passen niet door gaten die kleiner zijn dan 7 mm en ze komen niet of nauwelijks binnen beneden de 2 meter. Heb je een spouwmuur? Pas dan op met gaten dichten boven de 2 meter hoogte. Gaten of kieren die boven de 2 meter hoogte zitten en breder dan 7 mm zouden gebruikt kunnen worden door vleermuizen of vogels. Om dit uit te sluiten laat je een check doen door een ecoloog.

Grote verbouwingen en sloopwerk

De regels van de Wet Natuurbescherming gelden ook voor ingrijpende verbouwingen zoals een uitbouw, dakkapel of dakopbouw. En ook bij sloopwerk van bijvoorbeeld een buitenmuur, schuur, asbestdak of schoorsteen moet je deze stappen volgen. Je kunt voor deze maatregelen alleen geen ontheffing krijgen op basis van het publiekelijk belang, zoals bij zonnepanelen of isoleren. Een gemeente kan wel groen licht geven, maar je moet altijd voorkomen dat je bij het werk dieren in gevaar brengt.