Wanneer je iets verandert aan je huis of tuin, kan je kwetsbare planten en dieren verstoren of zelfs doden. Dat is niet goed voor de natuur en is verboden volgens de regels voor flora en fauna in de Omgevingswet (voorheen bekend als de Wet Natuurbescherming): regels waar iedereen zich aan moet houden om Nederlandse planten en dieren te beschermen. Ontdek waar je thuis op moet letten en welke diersoorten extra bescherming krijgen van de wet.
Zonder dat je het doorhebt, kun je het leven van dieren en planten verstoren. Dat is niet goed voor de natuur en biodiversiteit en daarbij kun je de wet overtreden. Bijvoorbeeld als je je huis gaat isoleren, een aanbouw plaatst, naden en kieren in je gevel dichtmaakt, als je zonnepanelen laat installeren, wanneer je flink gaat snoeien of een schuurtje weghaalt. Het is belangrijk om te weten waar je op moet letten bij maatregelen rond je huis, zodat je geen beschermde soorten in gevaar brengt. Ook als je iets door een bedrijf laat doen, ben jij als opdrachtgever verantwoordelijk om de natuur te beschermen.
01
Als je je huis gaat isoleren. Je moet rekening houden met beschermde vogels en vleermuizen.
02
Bij overlast van muizen/ratten. Niet alle naden, en kieren en gaten in de gevel kun je dichten of versperren zonder dat daarbij andere dieren, zoals vleermuizen, worden gehinderd.
03
Als je zonnepanelen plaatst. Je mag nesten met eitjes of kuikens niet verstoren. Sommige nesten - zoals mussennesten - mag je ook niet leeg weghalen.
04
Als je een buitenmuur, schuur of schoorsteen gaat slopen. Je moet rekening houden met beschermde vogels en vleermuizen.
05
Wanneer je flink gaat snoeien of bomen kappen. Nesten in gebruik (broeden) door inheemse vogels mag je niet aantasten.
06
Als je flink gaat verbouwen zoals bij een aanbouw, dakkapel of opbouw.
07
Als je een asbestdak gaat verwijderen. Daarbij kunnen (nestplekken van) vogels of vleermuizen worden verstoord.
De regels zijn nodig om natuurgebieden en plant- en diersoorten in Nederland te beschermen. De wet moet ervoor zorgen dat de soortenrijkdom van planten en dieren in de natuur blijft bestaan en dat kwetsbare soorten niet verdwijnen. De aanwezigheid van verschillende plant- en diersoorten zorgt ervoor dat de natuur tegen een stootje kan. Wereldwijd en ook in Nederland staat de biodiversiteit onder druk omdat soorten verdwijnen.
De wet is gericht op het beschermen van planten en dieren die hier van nature voorkomen (dat noemen we ook wel ‘inheemse flora en fauna’). Het gaat om veel planten en dieren in de natuur, maar bijvoorbeeld niet om huisdieren of duiven in de stad. Sommige soorten - zoals verschillende soorten vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen - zijn zo kwetsbaar in Nederland dat ze extra bescherming nodig hebben. In de wet staan extra voorschriften om de kwetsbare inheemse soorten te beschermen.
Het is algemeen verboden om beschermde diersoorten te hinderen, te verstoren en te doden. Bijna iedereen weet dat je niet op dieren mag jagen of zomaar een boom mag omkappen in het bos. Maar de wet gaat nog een stukje verder. Je mag ook geen nestplekken weghalen of beschermde dieren verstoren in en rond je huis. En dat kan gebeuren bij sommige maatregelen zoals na-isolatie, een verbouwing, zonnepanelen plaatsen of naden en kieren dichten.
Om het verduurzamen van woningen beter samen te laten gaan met natuurbescherming heeft de overheid samen met provincies en verschillende andere partijen gewerkt aan een gezamenlijke aanpak. Die bestaat uit de volgende onderdelen:
Let op: Er worden op dit moment nieuwe afspraken gemaakt vanuit de overheid over deze aanpak. Wij doen ons best de website zo actueel mogelijk te houden. Wil je zeker weten welke regels er specifiek gelden voor jouw woning? Dan kun je het beste contact opnemen met het Omgevingsloket van jouw provincie.
De spouwmuur is een fijne plek voor vleermuizen. Omdat deze ruimte zo afgesloten is, is het lastig om te zien of er vleermuizen in zitten. Terwijl je volgens de wet moet kunnen aantonen dat ze er niet zitten vóór je begint met isoleren. Daarom is de eDNA-test ontwikkeld als nieuwe onderzoeksmethode
De test werkt een beetje zoals een coronatest: met een spons of roller wordt een monster afgenomen van de gaten in je spouwmuur. In een laboratorium kijken ze vervolgens of er sporen (zoals huidcellen) van vleermuizen te vinden zijn.
In maart 2025 heeft de overheid hierover een ministeriële regeling bekendgemaakt. In zo’n regeling staan afspraken over de manier waarop je je aan de wet kunt houden. In dit geval waren dat afspraken waarmee je je aan de regels voor natuurbescherming in de Omgevingswet kunt houden. In de regeling staat:
Is natuurvriendelijk isoleren geen optie, dan kun je ook wachten tot je gemeente een soortenmanagementplan heeft.
Het soortenmanagementplan (SMP) wordt gezien als oplossing voor de lange termijn. Dit is een plan waarin voor een bepaald gebied, meestal een gemeente, in kaart wordt gebracht welke beschermde soorten er leven en hoe deze soorten behouden blijven. Er staat ook in hoe beschermde diersoorten zo min mogelijk schade ondervinden door maatregelen zoals na-isolatie. Op basis van zo’n soortenmanagementplan krijgt de gemeente dan een gebiedsgerichte omgevingsvergunning van de provincie. Daar kun je als woningeigenaar ook gebruik van maken.
Een provincie kan ook een tijdelijke ontheffing voor de gemeente geven als het soortenmanagementplan nog in ontwikkeling is. Dat noem je dan een pre-SMP. Als woningeigenaar kun je dan wel gaan isoleren, zolang je daarvoor een bedrijf inschakelt dat werkt volgens de methode van natuurvriendelijk isoleren. Sommige gemeenten in Nederland werken al met een SMP. Of jouw gemeente dat doet en welke regels specifiek gelden, kun je navragen bij je gemeente of bij het isolatiebedrijf dat je hebt ingeschakeld.
In de aanpak van de overheid is ook een tijd gewerkt met een ontheffing op basis van natuurvriendelijk isoleren. Bij natuurvriendelijk isoleren houden bedrijven die hierin gespecialiseerd zijn, rekening met de beschermde dieren. Dat doen ze zo:
Bedrijven die natuurvriendelijk kunnen isoleren, hebben daarvoor een speciale training gevolgd. Deze bedrijven vind je op natuurvriendelijkisoleren.nl.
Op dit moment is het dus afhankelijk van je provincie of natuurvriendelijk isoleren nog is toegestaan. Het Omgevingsloket van jouw provincie kan je daar meer over vertellen.
Ook bij andere isolatiemaatregelen moet je rekening houden met beschermde dieren. Wat precies, verschilt per maatregel. Lees waar je op moet letten bij het isoleren van:
Bij een eDNA-test wordt er door middel van spoorafname bij elke opening in de spouw DNA-materiaal verzameld om te kijken of er beschermde diersoorten aanwezig zijn. De kosten hiervoor zijn op dit moment rond de € 350 exclusief btw.
Hoeveel natuurvriendelijk isoleren kost, verschilt per type woning. Bij een vrijstaand huis moet je bijvoorbeeld meer handelingen verrichten dan bij een tussenwoning. En soms is er een hoogwerker nodig. Je kunt denken aan kosten tussen de € 300 en € 1.000.
Laat dieren en dierennesten met rust – zeker in het broedseizoen.
Schakel een isolatiebedrijf in dat natuurvriendelijk kan isoleren.
Vraag zonnepanelenaanbieders om buiten het broedseizoen te plannen.
Dicht geen gaten en kieren in spouwmuren van 7 millimeter of groter boven de 2 meter hoogte.
Pas op met slopen van buitenmuren, schoorstenen, dakpannen en daken.
Er bestaan honderden beschermde diersoorten. Je mag de dieren (fauna) niet doden of in gevaar brengen. Ook mag je ze niet hinderen door een nest- of verblijfplaats weghalen of de toegang ertoe te blokkeren.
Vleermuis
1/3
Onder de dakpannen van schuine daken kunnen nesten zitten van beschermde vogels zoals een huismus of gierzwaluw. En op een plat dak van een scholekster en visdief. Volgens de wet moet je zeker zijn dat er geen nest zit van een beschermde soort. Deze nesten moet je tijdens het broedseizoen met rust laten. Plan de installatiewerkzaamheden dus buiten het broedseizoen. Het broedseizoen is tussen 15 maart en 1 augustus.
Buiten het broedseizoen mag je een leeg nest weghalen, zolang het daarbij niet gaat om een nest dat jaarrond beschermd is, zoals het nest van een huismus of een gierzwaluw. Deze vogels bouwen namelijk een nest en keren daar elk jaar naar terug. Voor het verwijderen van deze nesten heb je een ontheffing op de Omgevingswet onderdeel natuurbescherming nodig.
Je mag volgens de Omgevingswet geen beschermde planten of dieren in gevaar brengen. Ga je in het broedseizoen bomen of grote planten snoeien waardoor vogelnesten in gevaar komen dan kun je de wet overtreden. Plan snoeiwerk dus buiten het broedseizoen.
Natuurgebieden met veel soorten bomen en planten zijn belangrijk voor de biodiversiteit. Daarom mag je niet het bos of park ingaan om bomen of struiken te kappen. Met betrekking tot planten heb je in je tuin zelden of nooit te maken met de Omgevingswet. Let wel op regels van je gemeente als je bomen gaat kappen. En besef dat je de natuur helpt door te kiezen voor zo veel mogelijk bomen en groen, liefst inheems, en zo min mogelijk bestrating in je tuin.
Ook als je last hebt van ratten of muizen moet je rekening houden met de Omgevingswet. In je spouwmuur kunnen namelijk vleermuizen zitten en je mag de gaten die vleermuizen toegang geven niet zomaar dichtmaken. Vleermuizen passen niet door gaten die kleiner zijn dan 7 mm en ze komen niet of nauwelijks binnen beneden de 2 meter. Heb je een spouwmuur? Pas dan op met gaten dichten boven de 2 meter hoogte vanaf de grond. Gaten of kieren die boven de 2 meter hoogte zitten en breder dan 7 mm zouden gebruikt kunnen worden door vleermuizen of vogels. Vleermuizen kiezen doorgaans de hoogste gaten, dus zolang die toegankelijk blijven kunnen lager gelegen gaten gedicht of gebarricadeerd worden. Om uit te sluiten dat de hoogste gaten door vleermuizen of vogels worden gebruikt, laat je een eDNA-test doen of een check door een ecoloog.
De regels van de Omgevingswet op het onderdeel natuurbescherming gelden ook voor ingrijpende verbouwingen zoals een uitbouw, dakkapel of dakopbouw. En ook bij sloopwerk van bijvoorbeeld een buitenmuur, schuur, asbestdak of schoorsteen moet je deze stappen volgen. Je kunt voor deze maatregelen alleen geen ontheffing krijgen op basis van het publiekelijk belang, zoals bij zonnepanelen of isoleren. Een gemeente kan wel groen licht geven, maar je moet altijd voorkomen dat je bij het werk dieren in gevaar brengt.
Laatst gewijzigd: 26 juni 2026
Bron: Natuur en biodiversiteit
Alles wat leeft heeft zijn eigen rol in de natuur: van plant tot dier, van schimmel tot bacterie. Biodiversiteit beschrijft de rijkdom van het leven op aarde, die helaas zorgelijk snel achteruit gaat. Door planten, dieren en ecosystemen te helpen herstellen kunnen gebieden beter tegen verstoringen zoals plagen en hevige buien. Milieu Centraal legt uit hoe dit zit en wat je zelf kunt doen.
Groene tuinen zijn oases in een dorp of stad. Vogels, insecten en andere dieren vinden hier voedsel en schuilplaatsen. Ook zit je er zelf in de zomer koeler bij en kan regenwater in een groene tuin goed wegzakken. Ontdek hier alle voordelen van een groene tuin.
Ga je klussen of plan je een grote verbouwing? Dan kun je op allerlei van punten rekening houden met het milieu. Vanaf het eerste idee voor je nieuwe keuken, opbouw of aanbouw tot en met het laatste likje verf op de muur. Milieu Centraal helpt je met milieuvriendelijke keuzes en duurzame klustips.
Een tuin vol leven is niet alleen leuk om naar te kijken, maar ook nuttig. Vogels, egels en allerlei insecten helpen je tuin gezond en vrij van plagen te houden. Milieu Centraal geeft tips om jouw tuin gastvrij te maken voor insecten, vogels en andere dieren.
