Alles over energie en milieu in het dagelijks leven

Palmolie

In veel producten die in de winkel liggen zit palmolie verwerkt, vaak zonder dat je het meteen doorhebt. Om aan de groeiende vraag te voldoen, breidt de teelt van palmolie in tropische gebieden snel uit. Daardoor ontstaan milieuproblemen en sociale problemen. Wil je een duurzame keuze maken? Let dan goed op de verpakking en keurmerken voor palmolie.

Koekjes 327x245.jpg

Palmolie zit verwerkt in voedingsmiddelen, cosmetica en schoonmaakproducten. Ongeveer 75 procent van de palmolieproductie is bestemd voor voedingsmiddelen, 22 procent gaat naar cosmetica en schoonmaakmiddelen en de rest is voor energietoepassingen zoals biobrandstof. Op voedingsmiddelen kun je aan de ingrediëntenlijst zien of er palmolie of -vet in zit. Soms gaat het om ingewikkelde ingrediënten die afkomstig zijn van palmolie, maar meestal staat het woord 'palm' er wel in. Voor cosmetica en schoonmaakproducten geldt dit nog niet.  

Tips om voor duurzame palmolie te kiezen

  • 1

    Je ontdekt of er palmolie in voedingsproducten zit door op de ingrediëntenlijst te controleren of het woord ‘palm’ voorkomt. Als er geen palmolie in een product voorkomt is dit niet altijd milieuvriendelijker. 

  • 2

    Kies producten met een Certified RSPO-keurmerk, dan is minimaal 95 procent van de palmolie in het product duurzaam geproduceerd. Er bestaat ook een Mixed RSPO-keurmerk, met minder ambitieuze duurzaamheidseisen.

  • 3

    In biologische producten in de supermarkt of natuurwinkel is alleen biologische palmolie verwerkt. Dat de palmolie op biologische wijze is geteeld zegt niets over eventuele milieuschade door ontbossing.

  • 4

    Op veel producten met palmolie ontbreekt een keurmerk. Zie je wel een logo of keurmerk op de verpakking? Gebruik dan de keurmerkenwijzer voor uitleg over de duurzaamheid.

Duurzamer kiezen met keurmerken 

Via keurmerken kun je herkennen welke producten duurzaam geproduceerde palmolie bevatten. Het verwarrende is wel dat in sommige producten zonder keurmerk toch duurzaam geteelde palmolie zit. Natuurvoedingswinkels verkopen levensmiddelen en schoonmaakproducten waarin biologische palmolie is verwerkt, maar dit zegt niets over ontbossing.

RSPO-logo-1.png

Producten waarin door de RSPO (Roundtable on Sustainable Palm Oil) gecertificeerde palmolie is verwerkt zijn ook te koop in Nederland. Van alle palmolie die in 2015 in Nederland is verwerkt in voedingsmiddelen, is 84 procent RSPO gecertificeerd.

De RSPO hanteert verschillende systemen voor certificering. Soms kopen fabrikanten certificaten voor een bepaalde hoeveelheid palmolie die duurzaam geproduceerd wordt. Dat is dan niet per se dezelfde olie als die in de producten terechtkomt. Uitgebreide informatie over RSPO-keurmerken is te vinden in de Keurmerkenwijzer.

Milieugevolgen van palmolieproductie

Ontbossing palmolie.jpg

Ongeveer 85 procent van de wereldproductie van palmolie komt uit Maleisië en Indonesië. De rest komt uit andere landen met een tropisch klimaat. Ruim een derde van de ingevoerde palmolieproducten is bestemd als veevoer voor de Nederlandse productie van melk, vlees en eieren. Hoewel ontbossing in Indonesië en Maleisië meerdere oorzaken kent, is duidelijk dat de groeiende oliepalmteelt een belangrijke factor is. Het areaal palmolie besloeg wereldwijd in 2014 ruim 16 miljoen hectare, en is nog groeiend. Zorgelijk is dat het grootste deel van de geschikte uitbreidingslocaties ligt in gebieden die nu bos zijn, en dat de vraag naar palmolie nog altijd sterk toeneemt.

Palmolie als biobrandstof

Onzeker is of de vraag naar biobrandstoffen gaat leiden tot een versnelde groei van de palmolieproductie, en of de productie van duurzame palmolie een rol van betekenis zal gaan spelen. Palmolieproductie heeft ook een voordeel. Er is veel minder land nodig om olie te produceren dan bij andere olieproducerende gewassen. Dit komt doordat de opbrengst per hectare van de oliepalm zeker zes keer groter is dan die van koolzaad, zonnebloem of soja-olie.

Ontbossing

Gebieden met laaglandregenwoud zijn heel geschikt voor nieuwe oliepalmplantages. Industrie en overheden in Indonesië en Maleisië zeggen dat een groot deel van de plantages in gebieden wordt aangelegd die al gebruikt werden voor houtkap, of waar al andere plantages liggen. Maar milieuorganisaties stellen dat er juist nieuw regenwoud gekapt of verbrand wordt voor de plantages. De ontbossing brengt veel bedreigde dier- en plantensoorten nog verder in het nauw zoals de Aziatische olifant, Sumatraanse tijger en neushoorn.

Watervervuiling

De palmvruchten moeten na de oogst snel worden uitgeperst. Het uitpersen levert behalve ruwe palmolie ook afval op. Vloeibaar afval en uitgeperste palmvruchtresten worden vaak in naburige rivieren geloosd waar het gaat rotten. Dit veroorzaakt zuurstofgebrek met grote vissterfte en zet de lokale voedselvoorziening onder druk.

Kunstmest en bestrijdingsmiddelen

Ratten eten graag oliepalmvruchten. Om ze te bestrijden worden giftige bestrijdingsmiddelen gebruikt die ook andere dieren doden. Volgens de industrie wordt inmiddels op grote schaal gebruik gemaakt van uilen om de ratten te bestrijden. Dit beperkt het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Verder worden middelen gebruikt tegen schimmelziekten en tegen neushoornkevers.

Luchtvervuiling en uitstoot van broeikasgassen

In tijden van droogte is er in Zuidoost-Azië ernstige rookoverlast en luchtverontreiniging door verbranding van bos, met name voor de palmolieteelt. In palmoliegebieden komt daar nog bij dat veel plantages worden aangelegd in veengebieden, in veenbodems zitten grote hoeveelheden organisch materiaal opgeslagen. Als ontwaterde veenbodems gaan branden, veroorzaakt dat veel luchtvervuiling en CO2-uitstoot.

Ook als de veenbodems niet verbranden, komt er veel CO2 vrij. Door ontwatering en bodembewerking kan er namelijk zuurstof bij het veen komen, waardoor organisch materiaal gaat rotten; daarbij komt CO2 vrij. Dit moet worden opgeteld bij de hoeveelheid broeikasgassen die al vrijkomt door omzetting van bos en andere begroeiing in landbouwgrond (tot 200.000 kg per hectare).

Sociaal-economische aspecten

Palmolie vrachtwagen met palmvruchten 327x217.jpg

Palmolieplantages zijn een bron van werkgelegenheid, en zorgen lokaal voor betere voorzieningen. De lokale bevolking profiteert daar niet altijd van, omdat bedrijven ook personeel van buiten aantrekken. De aanleg van palmolieplantages leidt vaak tot conflicten over land als ze worden aangelegd op grond die traditioneel in gebruik was bij de plattelandsbevolking. De bevolking kan hierdoor niet meer voldoende voorzien in haar levensonderhoud. Ook zijn er meldingen van kinderarbeid op palmolieplantages.

Standpunten en meer informatie

Voor de palmolieindustrie is Round Table on Sustainable Palm Oil (RSPO) opgericht. RSPO wil ervoor zorgen dat de industrie in de toekomst alleen nog palmolie verwerkt die duurzaam is geproduceerd. Er zijn ruim 3080 leden (producenten, verwerkers, banken, detailhandelaren en ngo's) aangesloten bij het RSPO, om afspraken te maken voor duurzame productie. Voor het milieu zou het beter zijn als in de toekomst strengere eisen komen voor teeltgebieden door bijvoorbeeld plantages op veengrond te verbieden. 

Terug naar boven